Eýeçilik resminamasy, ýüklenmeler we garaşsyz hukuk barlagy: alyjylar näme soramaly

Bu sahypa nämäni öz içine alýar we nämäni beýleki gollanmalara galdyrýar

Biziň emlägiň hukuk we tehniki barlagy gollanmamyz töwekgelçilik matrisasyny beýan edýär, alyjynyň barlag sanawymyz bolsa goýum tölemezden öň satyja berilmeli soraglary saklaýar. Biziň eýeçilik resminamasynyň görnüşleri gollanmamyz her eýeçilik maşgalasynyň nämäni aňladýandygyny düşündirýär. Bu sahypa olaryň arasynda durýar. Ol hukuk barlagynyň özi hakynda: aklawça nähili tabşyryk bermeli, yzyna nämä garaşmaly we ony nähili okamaly.

1-nji ädim: diňe siziň üçin hereket edýän aklawça tabşyryk beriň

Garaşsyzlyk bu işiň özenidir. GOV.UK Kiprde alyjylary duýdurýan meseleleriniň arasynda "lawyers acting for both vendors or builders therefore not independent" (hem satyjylar, hem gurluşykçylar üçin hereket edýän, şonuň üçin garaşsyz bolmadyk aklawçylar) diýip sanaýar (soňky gezek 2019-njy ýylyň 27-nji noýabrynda täzelenen). Kipr türk aklawçylar birleşigi Lefkoşa, Girne, Mağusa we Güzelyurt aklawçylar kollegiýalary üçin aklawçylaryň sanawlaryny çap edýär. Kimdir birine tabşyryk bermezden öň ondan ýazuw ýüzünde soraň:

• Siz DKTR-de işlemäge ygtyýarnamalymy we haýsy etrap aklawçylar kollegiýasynda hasaba alnan?
• Siz ýa-da firmaňyzdaky kimdir biri şu ýa-da islendik baglanyşykly geleşikde satyjy, gurluşykçy ýa-da agent üçin hereket edýärmi?
• Firmada işi kim ýerine ýetirer we maňa haýsy dilde hasabat berersiňiz?
• Tölegiňiz näçe, ol nämäni öz içine alýar we näme aýratyn tölenýär (gözlegler, terjimeler, ynanç haty)? Tabşyryk bermezden öň jogaby ýazuw ýüzünde soraň.

2-nji ädim: gerimi ýazuw ýüzünde ylalaşyň

Gysga tabşyryk ýa-da gerim haty umumy boşlugyň öňüni alýar: alyjynyň aklawçydan hiç haçan barlamagy soralmadyk zady aklawçy barlady diýip çak etmegi. Gerimiň iň azyndan şulary sanamagyny soraň:

1. Gözleg netijesiniň nusgasy bilen şu ýer bölegi boýunça Tapu edarasynyň gözlegi.
2. Eýeçilik görnüşi we eýeçilik zynjyry boýunça ýazmaça netijenama.
3. Satyjynyň şahsyýetiniň we satmak ygtyýarlygynyň tassyklanmagy.
4. Tapylan her ýüklenme, şertnamada onuň bilen iş salyşmagyň maslahat berilýän usuly bilen.
5. Gol çekýän günüňiz güýjündäki düzgünler boýunça daşary ýurtly alyjy hökmünde siziň laýyklygyňyz.
6. Binanyň rugsatnama ýagdaýy: rugsatnama, tassyklanan meýilnamalar, tassyklama şahadatnamasy.
7. Şertnamany gözden geçirmek, soňra möhürlemek, hasaba almak we satyn almak rugsady üçin arza.
8. Satyn alşyňyza degişli hukuk möhletleriniň gündeligi, her biriniň başlanýan senesi bilen.

5-8-nji nokatlar biziň hukuk we tehniki barlag hem-de satyn alyş tertibi sahypalarymyzda beýan edilýär, düzgünlerdäki seneli üýtgeşmeler bolsa daşary ýurtly alyjylar üçin düzgünler sahypamyzda bellige alynýar. Bu sahypa 1-4-nji nokatlara ünsi jemleýär.

3-nji ädim: gözlegi aklawçyňyz bilen okaň

DKTR Içeri işler ministrligine görä, Tapu edarasy (Tapu ve Kadastro Dairesi) eýeçilik resminamalaryny berýär, ipotekalary hasaba alýar we ýatyrýar, emläge garşy kazyýet kararlaryny we wagtlaýyn kararlary bellige alýar hem-de haýyş boýunça belli bir emlägiň eýesini görkezýän gözleg şahadatnamasyny (araştırma belgesi) taýýarlaýar. Aklawçyňyz netijäni alanda, ony setirme-setir geçiň we soraň:

• Eýe. Hasaba alnan eýe şertnama gol çekýän şahsyň ýa-da kompaniýanyň edil özümi? Birnäçe eýe bar bolsa, her biri gol çekýärmi we haýsy paýda?
• Ýer bölegi we meýdany. Ýer bölegi, list, meýilnama we meýdan ýerleşiş meýilnamasyna we hakykatda gören emlägiňize gabat gelýärmi?
• Eýeçilik görnüşi. Resminama haýsy maşgala degişli? Onuň taryhyny ýazuw ýüzünde alyp bilerinmi? Biziň eýeçilik resminamasynyň görnüşleri gollanmamyz görnüşine garamazdan munuň näme üçin möhümdigini düşündirýär.
• Ýükler. Islendik ipoteka, kazyýet karary, haciz ýa-da başga bellik hasaba alnanmy?
• Hasaba alnan şertnamalar. Şu ýer bölegine garşy öňki satuw şertnamasy hasaba alnanmy?

4-nji ädim: bir ýüklenme, aklawçyňyz üçin bir sorag

Gözlegde tapylan ýüklenme aklawçyňyz üçin soragdyr. Her görnüş üçin näme soramalydygy şu ýerde. Jogap onuň bilen iş salyşýan şertnama bendi bilen ýazuw ýüzünde gelmeli.

Ýer bölegindäki ipoteka (şol sanda gurluşykçynyň ýer üstündäki ipotekasy). Soraň: ony kim saklaýar we ol nämäni üpjün edýär? Ol geçirişden öň ýa-da geçiriş wagtynda aýrylarmy? Aýyrmak hasaba alynýança galan tölegiňiz nähili goralýar we şertnamada bu nirede aýdylýar?

Kazyýet karary, wagtlaýyn karar ýa-da haciz. Soraň: esasy talap näme, ol durýarka geçiriş dowam edip bilermi we ony aýyrmagyň ýoly näme? Gol çekmezden öň jogaby ýazuw ýüzünde soraň.

Öňki hasaba alnan satuw şertnamasy. Soraň: şol şertnama ýatyryldymy we ýatyrylma hasaba alyndymy? Ynandyrma daýanman, hasaba alnan ýatyrylmany görmegi soraň.

Paýdaş eýeler, mirasdüşerler ýa-da kompaniýa satyjy. Soraň: gol çekmäge kimiň ygtyýarlygy bar? Mirasdüşerler üçin mirasyň dolandyrylandygyny ýa-da däldigini soraň. Kompaniýa üçin karary we direktorlaryň ygtyýarlygyny soraň. Wekil üçin ynanç hatyny we onuň henizem güýjündediginiň tassyklanmagyny soraň.

Gurulýan emläk: ýer henizem gurluşykçynyň eýeçiliginde. Soraň: ýer gurluşykçynyň adynamy, onuň üstünde ipoteka barmy we gurluşykçynyň taslamalaryndaky öňki alyjylar eýeçilik resminamalaryny aldymy? Bir gorag düzgünleriň özündedir. Alyja hiç zat bergili bolmadyk, emma eýeçilik resminamasyny geçirmeýän gurluşykçy alyja ýetirilen zyýanyň öwezini dolmaly (119/2026 belgili kanun güýjündäki karar, 4-nji madda, 52/2008 belgili Kanunyň 8(7)-nji maddasyny ulanýar; DKTR Resmi Gazet № 196, 2026-njy ýylyň 6-njy oktýabry). Muny ýerine ýetirtmek aklawçyňyzyň işidir. Ýokardaky barlaglar arkaly öňüni almak talapdan arzan düşýär. Biziň gurulýan emläk we gurluşykçy barlaglary gollanmamyz galanyny öz içine alýar.

5-nji ädim: gözlegiň nämäni görkezmeýändigini biliň

Tapu edarasynyň gözlegi zerur, emma ýeterlik däl. Aklawçyňyzdan hasabatda onuň daşynda galýan zatlary açyk aýtmagyny soraň:

• Fiziki bina. Gözleg ýerdäki jaýyň tassyklanan meýilnamalara gabat gelýändigini görkezmeýär. Munuň üçin rugsatnama işi we garaşsyz inžener gerek.
• Tölenmedik hasaplar. Aklawçyňyzdan kommunal bergileriň we hyzmat tölegleriniň gözlegde asla görünjekdigini ýa-da görünmejekdigini soraň we islendik ýagdaýda satyjydan kwitansiýalary soraň.
• 1974-nji ýyldan öňki taryh. Gözleg eýeçilik görnüşini görkezýär. Ýer böleginiň taryhynyň hukuk ähmiýeti üçin ýazmaça netijenama gerek. Biziň hukuk we tehniki barlag gollanmamyz britan hökümetiniň duýduryşlaryny we DKTR-iň Gozgalmaýan emläk komissiýasynyň ornuny gysgaça beýan edýär.
• Gözleg senesinden soňky üýtgeşmeler. Gözlegiň haçan geçirilendigini we onuň gol çekmezden edil öň hem-de geçirişden öň ýene gaýtalanjakdygyny ýa-da däldigini soraň.

6-njy ädim: ýazmaça eýeçilik hasabaty

Ahyrynda aklawçyňyz otagda bolmazdan okap biljek hasabatyňyz bolmaly. Peýdaly hasabatda şular görkezilýär:

• Gözlegiň senesi we nämäniň gözlenendigi.
• Hasaba alnan eýe(ler), ýer böleginiň maglumatlary we eýeçilik görnüşi.
• Tapylan her ýüklenme we onuň bilen iş salyşýan şertnama bendi.
• Nämäniň barlanmadygy we ony kimiň barlamalydygy.
• Siziň laýyklyk netijäňiz, daýanýan düzgüni bilen.
• Satyn alşyňyza degişli möhletler we her biriniň başlanýan senesi.

Bir nokat ýok bolsa, ony ýazuw ýüzünde soraň. Northea resminama toplumyny düzýär, barlag sanawyny we möhletleri saklaýar we resminamalar doly bolmadyk wagty size aýdýar. Hukuk netijenamasy we arzalar aklawçyňyzyňkydyr.

Aklawçyňyzyň senenama ýazmaly möhletleri

Gol çekeniňizden soň möhletler täjirçilik däl-de, hukuk möhletleridir. Daşary ýurtly alyjynyň möhürlenen şertnamasy bir aýyň içinde Etrap tapu edarasynda hasaba alynmaly, satuw boýunça tölenmeli salgytlar we ýygymlar tölenen we satyn almak rugsady üçin arza berlen bolmaly, ýogsam şertnama güýjüni ýitirýär (8(6)(1)-nji madda). Eýeçilik geçiriş ýygymlary Ministrler Geňeşiniň rugsady Resmi Gazetde çykandan soň 75 iş gününiň içinde tölenmeli, ýogsam rugsat güýjüni ýitirýär (8(7)-nji madda). Geçirişiň özi bir ýylyň içinde tamamlanmaly, ýogsam rugsat güýjüni ýitirýär (8(6)(2) we 8(7)-nji maddalar). Satyn alşyňyz üçin bir aýlyk we bir ýyllyk möhletleriň haýsy seneden başlanýandygyny aklawçyňyzdan ýazuw ýüzünde soraň we iki senäni hem resminama toplumyňyzda saklaň.

Bu sahypa nämäni etmeýär

Northea hukuk firmasy, salgyt maslahatçysy ýa-da immigrasiýa maslahatçysy däl. Bu sahypa hukuk barlagyna nähili tabşyryk bermelidigini we yzyna gelen zady nähili okamalydygyny düşündirýär. Ol haýsydyr bir emläk boýunça hukuk netijenamasy däl. Düzgünler üýtgeýär. Borçnama almazdan öň her nokady öz DKTR aklawçyňyz bilen tassyklaň.