Demirgazyk Nikosiýadaky (Lefkoşa) görmeli ýerler

Diwarly şäher: Wenesiýa diwarlary, Girne derwezesi we Wenesiýa sütüni

Visit North Cyprus saýtynyň maglumatyna görä, wenesiýalylar Nikosiýanyň häzirki diwarlaryny 1567-nji ýylda inženerler Giulio Savorgnano we Francesco Barbaro tarapyndan düzülen meýilnamalar boýunça gurup başlapdyrlar, şäher bolsa iş tamamlanmanka, 1570-nji ýylda Osman goşunlary tarapyndan alnypdyr. Şol çeşme bäşburçluk görnüşli on bir bastiony we üç derwezäni beýan edýär hem-de diwar çyzygyny boşatmak üçin Lüzinýan diwarlarynyň we birnäçe köşkleriň, ybadathanalaryň we monastyrlaryň ýykylandygyny aýdýar. Onuň Nikosiýa sahypasy diwaryň uzynlygyny 4,5 km diýip görkezýär.

Diwarlaryň içindäki şäher bölünendir. Visit North Cyprus saýtynyň maglumatyna görä, bäş bastion türk kipr tarapynda, biri bolsa Birleşen Milletler Guramasynyň gözegçiliginde ýerleşýär; aýlawyň galan bölegi grek kipr tarapynda ýerleşýär. Zehra Ongul tarapyndan ýazylan we Gündogar Ortaýer deňzi uniwersitetiniň (Doğu Akdeniz Üniversitesi) repozitoriýasynda saklanýan 2020-nji ýyldaky FORTMED konferensiýa makalasy 1931-nji ýylda ulaglaryň derwezäniň iki tarapyndan hem geçip bilmegi üçin Girne derwezesiniň töweregindäki diwarlaryň kesilip aýrylandygyny belleýär.

Köne söwda merkezindäki Ledra köçesi/Lokmacı geçelgesi iki tarapy birleşdirýär; Al Jazeera 2008-nji ýylyň 4-nji aprelinde onuň 2003-nji ýylyň aprelinden bäri adada açylan altynjy geçelge bolandygyny habar berdi. Kimiň haýsy resminamalar bilen geçip biljekdigi baradaky düzgünler bu ýerde däl-de, dolandyryş, etraplar we geçelgeler sahypasynda beýan edilýär.

Metjitler we ybadathanalar

Visit North Cyprus saýtynyň maglumatyna görä, Selimiye metjidi düýbi 1209-njy ýylda tutulan Mukaddes Sofiýanyň Latyn kafedral ybadathanasy hökmünde döräpdir; ol 1326-njy ýylda mukaddesleşdirilipdir we 1570-nji ýylda Osmanlylar şäheri alandan soň, ilkinji juma namazy 15-nji sentýabrda okalyp, metjide öwrülipdir. Selimiye ady 1954-nji ýyldan bäri ulanylýar. Cyprus Mail 2025-nji ýylyň 8-nji maýynda metjidiň bäş ýyllyk abatlaýyş işlerinden soň täzeden açylandygyny habar berdi.

Diwarly şäherdäki beýleki birnäçe metjit orta asyr ybadathanalarynyň üstünde gurlupdyr ýa-da olary öz içine alýar. Visit North Cyprus Haydarpaşa metjidini Mukaddes Ýekaterinanyň 14-nji asyrdaky Lüzinýan ybadathanasy hökmünde, Yeni Camini bolsa metjide öwrülen gotik ybadathananyň harabalyklarynyň ýanynda soňra gurlan metjit hökmünde beýan edýär. Bular işleýän ybadat ýerleridir; Visit North Cyprus gelýänlerden aýakgaplaryny çykarmagy, sada geýinmegi we namaz wagtlarynda gelmezligi haýyş edýär.

Diwarly şäheriň demirgazyk böleginde hristian mirasy hem saklanyp galýar. European Heritage Awards Arab Ahmet mahallasyndaky dikeldilen ermeni ybadathanasyny we monastyryny 14-nji asyryň gotik binasy hökmünde beýan edýär, indiki bölümde beýan edilýän Bedesten bolsa ilki ybadathana hökmünde gurlupdyr.

Hanlar, bazarlar, hammamlar we köne mahallalar

Visit North Cyprus saýtynyň maglumatyna görä, Osmanlylar Büyük Hany 1572-nji ýylda Kipriň ilkinji Osman häkimi Muzaffer paşa döwründe Bursadaky Koza Hanyň nusgasy boýunça gurupdyrlar. TDV İslâm Ansiklopedisi makalasy hiç bir ýazgynyň takyk senäni görkezmeýändigini we onuň Alâiyeliler Hanı hem-de Karamanlılar Hanı diýlip hem tanalandygyny goşýar. Golaýdaky has kiçi Kumarcılar Hanyny Visit North Cyprus 17-nji asyryň ahyryna degişli edýär.

Bedesten we Bandabulya bazary hanlar bilen Selimiye metjidiniň arasynda ýerleşýär. Visit North Cyprus Bedesteniň Osman döwründe ýapyk bazar bolup hyzmat edendigini we 2009-njy ýylyň noýabrynda çäreler we sergiler geçirilýän ýer hökmünde täzeden açylandygyny aýdýar; häzirki Bandabulya binasynyň 1930-njy ýyldan 1932-nji ýyla çenli döwre degişlidigini we 2012-nji ýylyň iýunynda täzeden açylandygyny aýdýar.

BRT Büyük Hamamyň Kipr Wakflar dolandyryşynyň (Kıbrıs Vakıflar İdaresi, Evkaf) ýolbaşçylygyndaky dikeldiş işlerinden soň 2024-nji ýylyň 4-nji dekabrynda täzeden açylandygyny habar berdi. Hanlardan daşarda, Evkaf maglumatyna görä, Samanbahçe jaýlary diwarlaryň içindäki 20-nji asyryň başyndaky ýaşaýyş jaýlarynyň mysalydyr. Lefkoşada çagalar üçin amatly birnäçe duralga maşgala bilen gezelenç sahypasynda sanalýar.

Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamentiniň dolandyrýan muzeýleri

Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti (Eski Eserler ve Müzeler Dairesi) Lefkoşa sebitinde sekiz muzeýi we ýeri sanaýar: Mevlevi muzeýi, Derviş Paşa konagy, Lüzinýan öýi, Lapidar muzeýi, Bedesten orta asyr mazar daşlary muzeýi, Saçaklı Ev, Türk kipr taryhy, medeniýeti we milli göreş muzeýi hem-de Wagşyçylyk muzeýi. Departament zyýarat sagatlaryny aýratyn çap edýär; bu sahypa olary gaýtalamaýar.

Muzeýleriň ikisi 1963-nji ýyldan 1974-nji ýyla çenli döwri türk kipr tarapynyň nukdaýnazaryndan görkezýär. Bu ýerdäki atlar we beýanlar Departamentiň ulanýan atlary we beýanlarydyr; şol döwür baradaky grek kipr beýanlary tapawutlanýar, adanyň taryhy bolsa Demirgazyk Kipr barada gollanmada beýan edilýär.