Demirgazyk Kiprde emlägiň hukuk we tehniki barlagy: töwekgelçilikler we girew tölemezden öňki barlaglar

Töwekgelçilik matrisasy

Aşakdaky her setir şeýle okalýar: töwekgelçilik; onuň näderejede agyrdygy; barlag; ony kimiň geçirýändigi; we esas. Agyrlyk derejesi Northea-nyň seljermesidir; esas bölüminde resmi çeşme bar ýerinde şol çeşme görkezilýär. Siziň umuman satyn alyp bilýändigiňiz ýa-da bilmeýändigiňiz biziň daşary ýurtlular Demirgazyk Kiprde emläk satyn alyp bilermi diýen gollanmamyzda düşündirilýär; bu sahypa barlag gatlagydyr.

1. Şertnama wagtynda hasaba alynmady. Agyrlygy: ýokary, şertnama hökümsiz bolýar. Barlag: gol çekilen gününden başlap bir aýyň içinde Etrap tapu edarasynda möhür salgydynyň tölenmegi we hasaba alynmagy, rugsat arzasynyň hem tabşyrylmagy bilen. Kim: aklawçyňyz. Esas: 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar, 8(6)(1) madda.
2. Alyjy daşary ýurtlularyň eýeçilik çäginden geçýär. Agyrlygy: ýokary, rugsat meýilleşdirilişi ýaly berlip bilinmez. Barlag: eýýäm eýeçiligiňizdäki emlägi hem hasaba alyp, karara görä hukugyňyzy barlamak. Kim: aklawçyňyz. Esas: 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar, 8(1) madda.
3. Ýer böleginde ipoteka, kazyýet karary ýa-da haciz (gadagançylyk) bar. Agyrlygy: ýokary, eýeçilik hukugynyň geçirilmegi gijikdirilip ýa-da böwetlenip bilner. Barlag: Tapu edarasynyň gözleg şahadatnamasy we şertnamada ipotekany aýyrmak baradaky bent. Kim: aklawçyňyz. Esas: Tapu edarasynyň wezipeleri (Içeri işler ministrligi).
4. Satyjynyň ygtyýarlygy ýok (paýdar eýeler, kompaniýa, mirasdüşerler, ynanç haty boýunça wekil). Agyrlygy: ýokary, satuw hakyky eýäni borçly etmezligi mümkin. Barlag: gözlegde görkezilen eýäni şahsyýetnama, kompaniýanyň resminamalary ýa-da ynanç haty bilen deňeşdirmek. Kim: aklawçyňyz. Esas: Tapu edarasynyň gözlegi; Northea-nyň seljermesi.
5. Eýeçiligiň 1974-nji ýyldan öňki taryhy. Agyrlygy: eýeçilik resminamasynyň görnüşine bagly we düýpli bolup biler. Barlag: eýeçilik resminamasynyň görnüşi we eýeçiligiň yzygiderli taryhy barada ýazmaça netijenama. Kim: aklawçyňyz. Esas: GOV.UK görkezmesi (2019-njy ýylyň 27-nji noýabry); Gozgalmaýan emläk komissiýasy.
6. Rugsatsyz ýa-da kabul ediş şahadatnamasyz edilen işler. Agyrlygy: ortadan ýokara çenli, binada ýaşamak we işleri hasaba almak ret edilip bilner. Barlag: rugsady, tassyklanan meýilnamalary we kabul ediş şahadatnamasyny bina bilen deňeşdirmek. Kim: resminamalar üçin aklawçyňyz, ýerdäki barlag üçin garaşsyz inžener. Esas: Köçeleri we binalary düzgünleşdirmek hakynda kanun, Cap. 96, 3-nji, 10-njy we 16-njy maddalar.
7. Kwartira taslamasy daşary ýurtlular üçin kwotadan geçýär. Agyrlygy: orta, rugsat berilmän biler. Barlag: gurluşykçynyň ýer böleginde we taslamada daşary ýurtlulara edilen satuwlar barada ýazmaça beýany. Kim: aklawçyňyz, gurluşykçynyň maglumatlaryny ulanyp. Esas: 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar, 8(10) madda.
8. Taslama tapgyryndaky emlägiň gijikmegi ýa-da eýeçilik resminamasynyň gijä galmagy. Agyrlygy: ortadan ýokara çenli. Barlag: ýeriň eýeçilik resminamasy, rugsat, iş tejribesi, tapgyrlaýyn tölegler. Kim: aklawçyňyz, açyk faktlar boýunça Northea bilen bilelikde. Esas: 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar, 8(7) madda; biziň taslama tapgyryndaky emläk baradaky gollanmamyz.
9. Rugsatdan soňky möhletleriň geçirilmegi. Agyrlygy: ýokary, rugsat güýjüni ýitirýär. Barlag: eýeçilik geçiriş ýygymlarynyň (75 iş güni) we eýeçilik hukugynyň geçirilmeginiň (bir ýyl) möhletlerini çap edilen gününden başlap senenama belläň. Kim: aklawçyňyz; senenamany Northea alyp barýar. Esas: 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar, 8(6)(2) we 8(7) maddalar.
10. Satuw boýunça tölenmedik salgytlar we ýygymlar. Agyrlygy: orta, suw we elektrik birikdirilip bilinmez. Barlag: tamamlanmazdan öň kwitansiýalar. Kim: aklawçyňyz. Esas: 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar, 8(7) madda.
11. Ýer bölegi harby ýa-da başga çäklendirilen zolakda. Agyrlygy: degişli bolan ýerinde ýokary. Barlag: aklawçyňyzyň ýazmaça tassyklamasy. Kim: aklawçyňyz. Esas: 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar Harby gadagan zolaklar hakyndaky karara we daşary ýurtlularyň emläk edinmeginiň çäkleri hakyndaky düzgünnama salgylanýar.

Eýeçilik resminamasyny we ýüklenmeleri barlamak

Resmi düzgün: Tapu edarasy eýeçilik resminamalaryny berýär, ipotekalary hasaba alýar we ýatyrýar hem-de ipotekalaryň geçirilmegini amala aşyrýar, emlägiň garşysyna çykarylan kazyýet kararlaryny we wagtlaýyn kazyýet kararlaryny hasaba alýar, şeýle hem haýyş boýunça, belli bir adamyň eýeçiliginde nämäniň bardygyny ýa-da belli bir emlägiň kime degişlidigini görkezýän gözleg şahadatnamasyny taýýarlaýar (DKTR Içeri işler ministrligi, Tapu ve Kadastro Dairesi-niň wezipeleri).

Gözlegden we dosýeden ugur alyp, aklawçyňyz aşakdaky bentleri tassyklamalydyr. Eýeçilik resminamasynyň her görnüşiniň nämäni aňladýandygy biziň eýeçilik resminamasynyň görnüşleri baradaky gollanmamyzda düşündirilýär; bu sahypa diňe eýeçiligiň nähili barlanýandygyny öz içine alýar.

1. Hasaba alnan eýe ýa-da eýeler we olaryň her biriniň paýy.
2. Ýer böleginiň belgisi, kartanyň sahypasy we meýilnama, şeýle hem meýdany — ýerleşiş meýilnamasy we siziň gören emlägiňiz bilen deňeşdirilip.
3. Eýeçilik resminamasynyň görnüşi, eýeçiligiň yzygiderli taryhy ýazmaça görnüşde.
4. Ipotekalar, kazyýet kararlary, hacizler we islendik beýleki ýüklenme.
5. Ýer bölegine degişlilikde öň hasaba alnan islendik satuw şertnamasy.

Şähergurluşyk we rugsat barlaglary

Resmi düzgün: Köçeleri we binalary düzgünleşdirmek hakynda kanuna (Cap. 96) laýyklykda, degişli edaranyň rugsady bolmazdan hiç bir bina gurlup bilinmez (3-nji madda). Işler tamamlanandan soň, olaryň rugsada laýyklykda tamamlanandygyna göz ýetirse, edara kabul ediş şahadatnamasyny (onay belgesi) berýär, oňa çenli bolsa hiç kim binada ýaşap ýa-da ony ulanyp bilmez (10-njy madda). Etrap tapu edarasy rugsat talap edýän işleri kabul ediş şahadatnamasy görkezilmese hasaba almaýar, Tapu edarasynyň müdiri bu talapdan boşatmasa (16-njy madda).

Iş ýüzünde goşmaça gurluşyklara, basseýnlere we goşmaça gatlara esasy bina ýaly üns bermeli. Rugsady, tassyklanan çyzgylary we kabul ediş şahadatnamasyny soraň hem-de olary ýerdäki ýagdaý bilen garaşsyz inženere deňeşdirtdiriň. Northea haýyş boýunça inženeri utgaşdyrýar; ol binalary şahadatlandyrmaýar.

Gurluşykçyny barlamak

Täze gurluşykda eýeçilik resminamaňyz size geçirilýänçä gurluşyk, tabşyryş we eýeçilik resminamasy bilen bagly töwekgelçiligi gurluşykçy göterýär. Kompaniýany we onuň direktorlaryny, taslamanyň aşagyndaky ýeriň eýeçilik resminamasyny we onuň üstündäki islendik ipotekany, siziň tapgyryňyz üçin rugsady hem-de öňki taslamalaryň kabul ediş şahadatnamalaryna we aýratyn eýeçilik resminamalaryna ýetendigini ýa-da ýetmändigini barlaň. Kipr Türk Gurluşyk Potratçylary Birleşigi (KTİMB) öz agzalarynyň sanawyny çap edýär, Northea-nyň gurluşykçylar maglumat bazasy (iňlis dilinde) bolsa agzalygy we atlandyrylan taslamalary her bir fakt üçin çeşmesi bilen bellige alýar.

Gurluşykçyny barlamagyň doly sanawy we töleg meýilnamasyny nähili düzmelidigi biziň taslama tapgyryndaky emläk we gurluşykçyny barlamak baradaky gollanmamyzda berilýär; olar bu ýerde gaýtalanmaýar.

Taslama tapgyryndaky emlägiň aýratynlyklary

1. Şertnama binadan öň gelýär: möhür salgydy tölenen şertnama gol çekilen gününden başlap bir aýyň içinde hasaba alynýar (119/2026 belgili kanun güýjündäki karar, 8(6)(1) madda).
2. Satyjynyň peýdasyna ipoteka düzülmedik ýagdaýynda, bir ýyllyk eýeçilik geçiriş möhleti rugsat dosýesinde görkezilen doly bahanyň tölenen gününden başlanýar (8(7) madda); munuň siziň töleg meýilnamaňyza nähili gabat gelýändigini aklawçyňyzdan soraň.
3. Alyjydan hiç hili algysy bolmadyk, ýöne eýeçilik resminamasyny geçirmeýän gurluşykçy (potratçy) alyja ýetirilen zyýanyň öwezini dolmalydyr (8(7) madda). Muny ýerine ýetirtmek aklawçyňyzyň işidir.
4. Tapu edarasy rugsat talap edýän işleri kabul ediş şahadatnamasyz hasaba almaýar (Cap. 96, 16-njy madda); täze taslamalarda aýratyn eýeçilik resminamalarynyň gurluşyk tamamlanandan soň berilmeginiň bir sebäbi hem şudur; gurluşykçynyň öňki taslamalarynyň näçe wagt alandygyny soraň.
5. Tölegleri senelere däl-de, görünýän gurluşyk tapgyrlaryna baglaň, iň uly galyndyny tabşyrylanda ýa-da eýeçilik resminamasy geçirilende töläň (Northea-nyň seljermesi).

Garaşsyz aklawçy nämeleri barlaýar

Aklawçyňyz DKTR-de ygtyýarnamaly bolmaly we satyjynyň ýa-da gurluşykçynyň adyndan hereket etmeli däldir. GOV.UK Kiprde emläk satyn alýanlary duýduran meseleleriniň arasynda satyjylaryň ýa-da gurluşykçylaryň hem adyndan hereket edýän, şonuň üçin hem garaşsyz bolmadyk aklawçylary görkezýär (GOV.UK, soňky gezek 2019-njy ýylyň 27-nji noýabrynda täzelendi). Kipr türk aklawçylar birleşigi (Kıbrıs Türk Barolar Birliği) Lefkoşa, Girne, Mağusa we Güzelyurt aklawçylar kollegiýalary boýunça aklawçylaryň sanawlaryny çap edýär.

Düýpli taýýarlanan dosýe aşakdaky bentleri öz içine alýar. Northea hukuk kompaniýasy däldir: ol resminamalary ýygnaýar, barlag sanawyny we möhletleri alyp barýar hem-de bir zat ýetmeýän bolsa muny açyk aýdýar; hukuk netijenamasy we resmi arzalar siziň aklawçyňyzyň işidir.

1. 119/2026 belgili kanun güýjündäki karara laýyklykda siziň satyn almaga hukugyňyz.
2. Tapu edarasynyň gözlegi: eýesi, ýer bölegi, eýeçilik resminamasynyň görnüşi, ýüklenmeler, hasaba alnan şertnamalar.
3. Eýeçiligiň taryhy we 1974-nji ýyldan öňki taryh bilen bagly töwekgelçilik, ýazmaça netijenamada.
4. Satyjynyň şahsyýeti we satmaga ygtyýarlygy.
5. Ýer böleginiň çäklendirilen zolakda ýerleşýändigi ýa-da ýerleşmeýändigi.
6. Rugsat, tassyklanan meýilnamalar we kabul ediş şahadatnamasy.
7. Kwartiralar üçin: ýer böleginde we taslamada daşary ýurtlulara edilen satuwlaryň ýagdaýy.
8. Satuw boýunça tölenmedik salgytlar we ýygymlar.
9. Şertnama: baha, tapgyrlar, eýeçilik geçiriş bendi, ipotekany aýyrmak, gijikdirilende hukuk goragy, dil.
10. Bir aýyň içinde möhür salgydy, hasaba almak we rugsat arzasy.
11. Rugsatdan soňky möhletler: ýygymlar 75 iş gününiň içinde, eýeçilik hukugynyň geçirilmegi bir ýylyň içinde.

Girew tölegini tölemezden öň berilmeli 15 sorag

Bu soraglary ýazmaça beriň we jogaplary dosýeňizde saklaň. Olara jogap bermek islemeýän satyjy ýa-da gurluşykçynyň özi hem bir jogapdyr.

1. Eýeçilik resminamasynda kimiň ady ýazylgy we şertnama gol çekýän adam ýa-da kompaniýa şolmy?
2. Eýeçilik resminamasy haýsy görnüşde we onuň taryhyny ýazmaça alyp bilerinmi?
3. Ýer böleginde hasaba alnan ipoteka, kazyýet karary ýa-da haciz barmy?
4. Islendik ipoteka eýeçilik hukugy geçirilmezden öň ýa-da geçirilende aýrylarmy we bu şertnamanyň haýsy ýerinde ýazylgy?
5. Gurluşyk rugsady, tassyklanan meýilnamalar we kabul ediş şahadatnamasy barmy we olar gurlan zada laýyk gelýärmi?
6. Goşmaça gurluşyklar, basseýnler ýa-da goşmaça gatlar goşuldymy we olar rugsada girýärmi?
7. Eýýäm eýeçiligimdäki emlägi hem hasaba alnanda, bu satyn alyş 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar boýunça meniň çägime laýyk gelýärmi?
8. Kwartira bolsa: ýer böleginde we taslamada eýýäm näçe birlik daşary ýurtlulara satyldy?
9. Täze gurluşyk bolsa: ýer gurluşykçynyň adynamy we öňki alyjylar öz eýeçilik resminamalaryny aldylarmy?
10. Barlaglar oňaýsyz netije berse, bronlama girew tölegi yzyna gaýtarylýarmy we bu ýazmaça berkidilenmi?
11. Şertnamanyň möhür salgydyny tölemegi we ony bir aýyň içinde hasaba aldyrmagy kim amala aşyrýar we rugsat arzasyny kim tabşyrýar?
12. Tölegler meniň barlap biljek gurluşyk tapgyrlaryma baglanyşyklymy?
13. Tabşyryş ýa-da eýeçilik hukugynyň geçirilmegi gijikse, şertnamada näme bolýandygy ýazylgymy?
14. Emlägiň üstünde tölenmedik salgytlar, ýygymlar, hyzmat tölegleri ýa-da kommunal hasaplar barmy?
15. Meniň aklawçym bu geleşikde başga birinden hem wekilçilik edýärmi?