Demirgazyk Kipr barada · İskele we Karpaz
İskeledäki we Karpaz ýarym adasyndaky görmeli ýerler
2026-njy ýylyň 24-nji oktýabryna görä, resmi, ylmy we syýahatçylyk çeşmeleri İskele etrabyny we Karpaz (Karpas) ýarym adasyny Kantara galasy, Sipahidäki, Ayios Philondaky we Aphendrikadaky irki hristian we Wizantiýa ybadathanalary, Apostolos Andreas monastyry, Nitovikla we Kral Tepesi ýaly bürünç asyry ýerleri, İskele (Trikomo) şäheri hem-de ýarym adanyň ujundaky gorag astyndaky plýažlar we erkin gezip ýören eşekler arkaly beýan edýär. Bu sahypa Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamentiniň (Eski Eserler ve Müzeler Dairesi), Daşky gurşawy goramak departamentiniň (Çevre Koruma Dairesi), Medeni miras boýunça tehniki komitetiň, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň (BMGÖM, UNDP), uniwersitetleriň we senelenen habarlaryň her ýer barada aýdýanlaryny her çeşmä salgylanma bilen jemleýär. Onda iş wagtlary, tölegler ýa-da koordinatlar berilmeýär.
2026-njy ýylyň 24-nji oktýabrynda tekstde atlandyrylan we aşakda sanalan çeşmelere görä barlandy. Taraplaryň garaýyşlary şol taraplara degişli edilýär.
İskele (Trikomo), Boğaz we Bafra kenarýakasy
Visit North Cyprus saýtynyň maglumatyna görä, İskele öň Trikomo diýlip atlandyrylypdyr we onda taryhy ähmiýetli iki ybadathana bar: 12-nji asyrda gurlan we häzir muzeý bolan Panayia Theotokos hem-de 15-nji asyrda gurlan kiçi haç görnüşli Ayios Iakovos (Mukaddes Ýakup) ybadathanasy. Şol sahypa İskeläniň ýanyndaky Boğaz balykçy portuny atlandyrýar we Gazimağusadan Karpaza barýan ýoluň ugrunda has demirgazykda ýerleşýän Bafrany myhmanhanalar sebitine öwrülen öňki oba hökmünde beýan edýär.
Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti (Eski Eserler ve Müzeler Dairesi) Panayia Theotokos ybadathanasynyň 1991-nji ýylyň 23-nji maýynda İskele ikonalar muzeýi hökmünde açylandygyny aýdýar. Departament şeýle hem İskele arheologiýa muzeýini dolandyrýar; onuň aýtmagyna görä, muzeý Britaniýanyň kolonial döwründe gurlan, Bandabuliya diýlip tanalýan öňki bazar binasynda ýerleşýär, bina 2017-nji ýylda üýtgedilip gurlupdyr we 2018-nji ýylda açylypdyr.
Plýažlar, plýaž düzgünleri we gorag astyndaky kenarýaka plýažlar we kenarýaka gollanmasynda beýan edilýär; etrabyň kartasy etraplar, şäherler we karta sahypasynda berilýär. Salamis we Gazimağusanyň töweregindäki beýleki ýerler Gazimağusadaky görmeli ýerler sahypasynda beýan edilýär.
Nikolay Kazak · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Şäher
İskele (Trikomo)
Visit North Cyprus İskeläni demirgazykdaky has uly şäherleriň biri, öň Trikomo diýlip atlandyrylan, golaýynda plýažlar we balyk restoranlary bolan şäher hökmünde beýan edýär. Ol Afroditanyň Kipre ilkinji miwäni şu ýere getirendigi baradaky rowaýaty gaýtalaýar.
Çeşme: visitncy.com
Nikolay Kazak · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Muzeý
Panayia Theotokos ybadathanasy, İskele ikonalar muzeýi (İkon Müzesi)
Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti ybadathanany 12-nji asyra degişli edýär; oňa 15-nji asyrda gümmezli demirgazyk nefi goşulypdyr we 1804-nji ýylda abatlanypdyr. 12-nji asyryň başyndaky diwar suratlarynyň köpüsiniň saklanyp galandygyny aýdýar; olar 1966-njy ýylda arassalanypdyr, 1967-nji ýylyň noýabrynda bolsa goşmaça suratlar ýüze çykarylypdyr.
Çeşme: eemd.gov.ct.tr
Ddovah · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Muzeý
İskele arheologiýa muzeýi (İskele Arkeoloji Müzesi)
Departament 2018-nji ýylda açylan muzeýde onuň arheologiýa ammarlaryndan saýlanyp alnan, neolitden Rim döwrüne çenli sekiz döwre degişli zatlaryň görkezilýändigini aýdýar. Ol Karpaz ýarym adasynda ýasalan, orta bürünç asyryna degişli özboluşly küýzegärçilik önümlerini belleýär.
Çeşme: eemd.gov.ct.tr
Wakowlk · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Portly oba
Boğaz
Visit North Cyprus İskeläniň ýanyndaky Boğazy porty töwereginde balyk restoranlary bolan balykçy obasy hökmünde beýan edýär.
Çeşme: visitncy.com
Seksen iki yüz kırk beş · CC0 · Wikimedia Commons Kenarýaka
Bafra
Visit North Cyprus Bafrany Gazimağusadan Karpaza barýan esasy ýoluň ugrunda ýerleşýän, uly myhmanhanalar bilen özleşdirilen öňki oba hökmünde beýan edýär we onuň çägeli kenaryny agzaýar.
Çeşme: visitncy.com
1 / 6
Kantara galasy we bürünç asyry ýerleri
Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamentiniň maglumatyna görä, Kantara Girne (Beşparmak) daglarynyň geçelgelerini gözegçilikde saklamak üçin gurlan galalaryň biridir we takmynan 700 metr belentlikdäki gaýa çykyntgysynyň üstünde dur. Departament onuň ilki 10-njy asyrda gözegçilik nokady hökmünde gurlan bolmagynyň ähtimaldygyny, ilkinji gezek Isaak Komnenosyň şol ýerde gaçybatalga tapan 1191-nji ýylynda agzalandygyny we patyşa James I (1382-nji ýyldan 1398-nji ýyla çenli) tarapyndan täzeden berkidilendigini aýdýar; häzir görünýän harabalyklaryň köpüsi onuň işlerinden galypdyr. Visit North Cyprus Kantaranyň üç dag galasynyň iň gündogarda ýerleşýändigini aýdýar. Üç gala galalar gollanmasynda deňeşdirilýär.
Ýarym adada bürünç asyryna degişli ýerler hem bar. Aegeus Society tarapyndan çap edilen makalada bürünç asyrynyň Karpasy baradaky arheologik maglumatlaryň köpüsiniň Şwesiýanyň Kipr ekspedisiýasy tarapyndan gazylan ýerlerden, şol sanda Kuruovanyň golaýyndaky Korovia-Nitovikla galasyndan gelýändigi aýdylýar we 1956-njy ýylda Galinoporni (Kaleburnu) obasynda bir mazarda geçirilen halas ediş gazuw işi beýan edilýär.
Gündogar Ortaýer deňzi uniwersitetiniň (Doğu Akdeniz Üniversitesi) DAKMAR ylmy-barlag merkezi Kaleburnunyň üstündäki Kral Tepesinde (Vasili) 2004-nji ýylyň iýunynda iki alymyň içi bürünç zatlardan doly pitos tapandygyny we halas ediş gazuw işi netijesinde 26 sany bürünç zadyň tapylandygyny aýdýar. Merkez gazuw işleriniň birinji tapgyrynyň 2005-nji ýyldan 2009-njy ýyla çenli, ikinji tapgyrynyň bolsa 2014-nji ýyldan başlap geçirilendigini habar berýär we ýere eroziýanyň, ekerançylygyň we bikanun gazuw işleriniň howp salýandygyny aýdýar.
George Groutas from Idalion, Cyprus · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons Gala
Kantara galasy (Kantara Kalesi)
Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti gündogar girelgesinde iki diňli barbakany, üç tarapdaky gaýa jarlaryny, gümmezli otaglary, öňki türme otagyny, suw howdanlaryny we Buffavento bilen signal alyşmak üçin depesindäki diňi beýan edýär. Galanyň 1525-nji ýyla çenli ulanylandygyny, soňra wenesiýalylar tarapyndan taşlanandygyny aýdýar.
Çeşme: eemd.gov.ct.tr
Dickelbers · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Gala
Syýahatçylyk çeşmelerinde Kantara galasy
Visit North Cyprus galanyň 1391-nji ýylda patyşa James tarapyndan täzeden berkidilendigini we 1489-njy ýylda wenesiýalylar häkimiýeti ele alandan soň hem garnizon bolup galandygyny aýdýar. Ol harabalyklaryň arasynda goranyş pozisiýalaryny, esgerleriň ýaşaýan ýerlerini, suw howdanlaryny, gümmezli otaglary we gözegçilik diňlerini sanaýar.
Çeşme: visitncy.com
John Lindros · CC0 · Wikimedia Commons Gala
Nitovikla galasy, Kuruovanyň (Korovia) golaýynda
Wikipedia Şwesiýanyň Kipr ekspedisiýasynyň 1935-nji ýyldaky neşirine salgylanyp, ekspedisiýanyň bu ýeri 1929-njy ýylda öwrenendigini aýdýar. Ol diňleri we howlusynda suw howdany bolan, siklop örümli, takmynan b.e.öň 1725-nji we 1450-nji ýyllaryň aralygynda ulanylan kwadrat galany beýan edýär.
Çeşme: en.wikipedia.org
1 / 6
Irki hristian we Wizantiýa ybadathanalary: Sipahi, Ayios Philon we Aphendrika
Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamentiniň maglumatyna görä, Sipahidäki Ayia Trias bazilikasy 1957-nji ýylda tötänleýin tapylypdyr we bölekleýin gazylyp öwrenilipdir. Departament mozaika pollary, narteksi we atriumy bolan, haç görnüşli suwa çümdürilýän howdanly hristian kabul ediş otagy (baptisteriý) bolan üç nefli bazilikany beýan edýär we mozaikalary 5-nji asyryň ahyryna ýa-da 6-njy asyryň başyna, b.e. 535-nji ýylyndan öňki döwre degişli edýär. Visit North Cyprus binanyň bir böleginiň çykdajysyny tölän Heraclos atly dýakony atlandyrýan ýazgyny belleýär.
Dipkarpazyň (Rizokarpaso) golaýynda Ayios Philon ybadathanasynyň harabalyklary gadymy Karpasianyň ýerinde dur. Medeni miras boýunça tehniki komitet 1935-nji ýyldan 1938-nji ýyla çenli geçirilen gazuw işleriniň 12-nji asyryň ybadathanasynyň aşagyndaky 5-nji asyryň ýepiskop toplumynyň bir bölegini ýüze çykarandygyny we ÝB tarapyndan maliýeleşdirilen goraýyş işleriniň 2018-nji ýylyň maýyndan 2019-njy ýylyň ýanwaryna çenli geçirilendigini aýdýar. Visit North Cyprus ybadathanany 10-njy asyra degişli edýär.
Demirgazyk kenarda, Medeni miras boýunça tehniki komitet Aphendrikadaky harabalyklaryň David George Hogarth (1889) we Ieronymos Peristianis (1910) tarapyndan gadymy Ourania şäheri hökmünde kesgitlenendigini aýdýar. Ol üç sany ýumrulan ybadathanany beýan edýär we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan maliýeleşdirilen we BMGÖM tarapyndan amala aşyrylan gyssagly goraýyş işleriniň 2020-nji ýylyň oktýabryndan 2020-nji ýylyň dekabryna çenli geçirilendigini habar berýär.
Chris06 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Bazilika
Ayia Trias bazilikasy, Sipahi (Ay Trias Bazilikası)
Departament bazilikanyň takmynan 7-nji asyryň ortalarynda arap çozuşlary wagtynda weýran edilen bolmagynyň ähtimaldygyny, şondan soň onuň günortasynda kiçi ybadathananyň gurlandygyny aýdýar; ol 9-njy ýa-da 10-njy asyrda weýran edilende ýer ulanylmasyz galypdyr. Mozaikalarda geometrik, ýaprak we haç nagyşlary şekillendirilýär.
Çeşme: eemd.gov.ct.tr
Chris06 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Bazilika
Syýahatçylyk çeşmelerinde Ayia Trias bazilikasy
Visit North Cyprus bazilikany Sipahi obasynyň demirgazygynda ýerleşdirýär, ony 5-nji asyryň ahyryna degişli edýär we onuň 1957-nji ýylda tötänleýin tapylandygyny aýdýar. Ol esasy apsidiň öňündäki dýakon Heraclosyň hyzmatyny belleýän ýazgyny sitirleýär.
Çeşme: visitncy.com
Ruben Holthuijsen · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons Arheologik ýer
Ayios Philon we gadymy Karpasia
Medeni miras boýunça tehniki komitet gadymy Karpasiany Dipkarpazdan takmynan 3,5 km demirgazyk-gündogarda ýerleşdirýär. Ol sütünli bazilikany, haç görnüşli howdanly baptisteriýi, opus sectile pollary we 12-nji asyrda bazilikanyň üstünde gurlan, gümmezli, haç-kwadrat meýilnamaly ybadathanany beýan edýär.
Çeşme: tcchcyprus.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ybadathana
Syýahatçylyk çeşmelerinde Ayios Philon ybadathanasy
Visit North Cyprus ybadathananyň 4-nji asyrda Karpazyň halkyny hristian dinine geçiren mukaddese bagyşlanandygyny aýdýar we ony 10-njy asyra degişli edýär. Ol suw howdanyny, baptisteriýi we reňkli mozaikalary agzaýar.
Çeşme: visitncy.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ybadathana
Panagia Aphendrika
Medeni miras boýunça tehniki komitet 8-nji asyryň bazilikasynyň günbatar böleginiň içinde gurlan 16-njy asyryň bir nefli gümmezli kapellasyny beýan edýär; bu bazilika öz gezeginde 6-njy asyryň agaç üçekli bazilikasynyň ornuny tutupdyr. Asyl pol hiç haçan açylmandyr.
Çeşme: tcchcyprus.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ybadathana
Asomatos ybadathanasy, Aphendrika
Şol çeşme Panagia Aphendrikanyň takmynan 30 m günortasyndaky Asomatosyň 6-njy asyryň üç nefli bazilikasy hökmünde dörändigini we 8-nji asyryň ahyrynda gümmezli bazilika öwrülendigini aýdýar. Sintronon öz ýerinde saklanyp galan ýeke-täk liturgik enjamdyr.
Çeşme: tcchcyprus.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ybadathana
Agios Georgios, Aphendrika
Komitet Kiprdäki şeýle iki ybadathananyň biri bolan, goşa apsidli kiçi bir nefli ybadathanany beýan edýär. Onuň 9-njy we 10-njy asyrlaryň aralygyna degişli edilýän, adadaky saklanyp galan iň gadymy gümmezli bina bolmagy mümkin diýen çaklamany belleýär.
Çeşme: tcchcyprus.com
1 / 7
Panagia Kanakaria we Apostolos Andreas: taryhy we dikeldilişi
Panagia Kanakaria ybadathanasy Boltaşlı (Lythrangomi) obasynda dur. Cyprus Mail 2025-nji ýylyň 15-nji awgustynda monastyryň we ybadathananyň dikeldiş işleriniň tamamlanandygyny habar berdi; işler Ýewropa Bileleşigi tarapyndan BMGÖM-iň tehniki ýolbaşçylygynda maliýeleşdirilipdir, grek kipr we türk kipr hünärmenleri bolsa iki jemgyýetli Medeni miras boýunça tehniki komitetiň üsti bilen işläpdirler. Habarda ybadathananyň 5-nji asyryň bazilikasynyň üstünde durýandygy we onuň apsidinde bir wagtlar tagtda oturan Merýem enäniň 6-njy asyryň başyna degişli mozaikasynyň bolandygy aýdylýar.
Ženewa uniwersitetiniň ArThemis maglumatlar bazasynyň iş boýunça belliginde dört mozaikanyň 1976-njy ýylyň awgustyndan oktýabryna çenli apsidden aýrylandygy we 1988-nji ýylda ABŞ-nyň bir sungat söwdagäri tarapyndan satyn alnandygy bellenilýär. Onda Indianapolisdäki ABŞ okrug kazyýetiniň 1989-njy ýylyň 3-nji awgustynda olary Kipr ybadathanasyna (Church of Cyprus) we Kipr Respublikasyna gaýtarmak barada karar çykarandygy, Appelýasiýa kazyýetiniň muny 1990-njy ýylyň 24-nji oktýabrynda tassyklandygy hem-de mozaikalaryň 1991-nji ýylda Kipre gaýtarylandygy we Arhiýepiskop Makarios III gaznasynyň Wizantiýa muzeýinde saklanýandygy bellenilýär.
Apostolos Andreas monastyry ýarym adanyň ujuna golaý ýerleşýär. BMGÖM onuň dikeldilişiniň Kipr ybadathanasy we EVKAF dolandyryşy tarapyndan, ABŞ-nyň Halkara ösüş agentliginiň (USAID) goşmaça goşandy bilen maliýeleşdirilendigini aýdýar we ony Kiprde iki jemgyýetiň doly maliýeleşdiren ilkinji miras goraýyş taslamasy diýip atlandyrýar. Cyprus Mail 2016-njy ýylyň 7-nji noýabrynda birinji tapgyryň Medeni miras boýunça tehniki komitete tabşyrylandygyny, 2026-njy ýylyň 20-nji martynda bolsa goşmaça goraýyş işleriniň Komitetiň gözegçiliginde dowam edýändigini habar berdi.
Julian Nyča · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Ybadathana
Panagia Kanakaria, Boltaşlı (Lythrangomi)
Cyprus Mail 2025-nji ýylyň awgustynda işleriň tamamlanmagy barada habar berip, ilkinji agaç üçekli ybadathananyň 8-nji asyrda silindr görnüşli gümmezli üç nefli bazilika öwrülendigini we 12-nji asyrda gümmez hem-de apsid bilen täzeden gurlandygyny aýdýar. Ol Komitetiň grek kipr tarapyndan bilelikdäki başlygynyň taslamany hyzmatdaşlygyň mysaly hökmünde häsiýetlendirýän sözlerini sitirleýär.
Çeşme: cyprus-mail.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Monastyr
Apostolos Andreas monastyry: binalar
BMGÖM neoklassik ybadathanany 1867-nji ýyla, goşmaça binalary bolsa 1914-nji ýyla çenli döwre degişli edýär we onuň aşagyndaky orta asyr kapellasynyň 15-nji asyrda gurlan bolmagynyň has ähtimaldygyny aýdýar. Jaň diňini 1906-njy ýyldan öňki döwre degişli edýär we 1930-njy ýylda deňze bakýan tarapynda sement suwagy bilen geçirilen abatlaýyşy belleýär.
Çeşme: undp.org
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Dikeldiş
Apostolos Andreas: A tapgyry (2014-nji ýyldan 2016-njy ýyla çenli)
BMGÖM işleriň 2014-nji ýylyň sentýabrynda başlandygyny we ybadathanany hem-de oňa ýanaşyk binalary öz içine alýan A tapgyrynyň 2016-njy ýylyň 30-njy noýabrynda tamamlanandygyny aýdýar. Cyprus Mail taslamalaryň Patras uniwersiteti tarapyndan taýýarlanandygyny we işleriň bir grek kipr hem-de bir türk kipr gurluşyk kompaniýasy tarapyndan ýerine ýetirilendigini goşýar.
Çeşme: archive.cyprus-mail.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zyýarat ýeri
Syýahatçylyk çeşmelerinde Apostolos Andreas
Visit North Cyprus monastyry pravoslaw zyýaratçylaryň köpden bäri dynç alýan ýeri hökmünde beýan edýär we kenardaky 15-nji asyryň kiçi kapellasynda suwunyň Mukaddes Andreý tarapyndan çykarylandygy aýdylýan çeşmäniň bardygyny aýdýar.
Çeşme: visitncy.com
1 / 6
Ýarym adanyň ujy: Altyn plýaž, gorag astyndaky sebitler we eşekler
Visit North Cyprus Karpazy uzynlygy 80 kilometre golaý, ilaty seýrek, makiýaly, serwi we sosna agaçly, belentligi takmynan 1 000 metre ýetýän depeli ýarym ada hökmünde beýan edýär we tutuş sebitiň gorag zolagy diýlip yglan edilendigini aýdýar. Onuň plýažlar sahypasy Altyn plýažy (Altın Kumsal) ýerinde hiç hili enjamlaşdyrylyşy bolmadyk, kilometrlerce uzalyp gidýän çägelik hökmünde beýan edýär.
Hohenheim uniwersitetiniň 2019-njy ýyldaky seminar işinde 9 486 ga meýdany bolan Karpaz milli seýilgähiniň serhetleriniň 2004-nji ýylda kesgitlenendigi, ýarym adada üç sany Aýratyn daşky gurşaw gorag sebitiniň (SEPA) bellenendigi (Tatlısu, Karpaz we Günorta Karpaz) we Karpaz kararnamasynyň ol ýerde gurluşygy çäklendirýändigi aýdylýar. Daşky gurşawy goramak departamentiniň (Çevre Koruma Dairesi) saýtynda çap edilen Günorta Karpaz SEPA-sy üçin 2010-njy ýyldaky dolandyryş meýilnamasy bu sebiti Dipkarpaz bilen Kaleburnunyň arasynda ýerleşýän, 1 464 ga gury ýeri we 12,2 km kenary bolan sebit hökmünde beýan edýär.
Visit North Cyprus saýtynyň maglumatyna görä, eşekler 1970-nji ýyllarda olaryň ornuny traktorlar tutýança Karpazda zeýtun we däne daşamak üçin ulanylypdyr; taşlanan eşekler soňra ýarym adada ýygnalypdyr we olaryň köpüsi milli seýilgäh sebitine geçipdir. Cyprus Mail 2025-nji ýylyň 12-nji iýunynda bir adamyň eşege çilim iýdirýändigini görkezýän wideodan soň jerimelenendigini habar berdi we Karpasia eşeklerini dolandyrmak meýilnamasyny beýan etdi. Adanyň ýabany tebigaty ösümlikler we haýwanat dünýäsi sahypasynda beýan edilýär.
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ýarym ada
Karpaz (Karpas) ýarym adasy
Visit North Cyprus ýarym adadaky daýhanlaryň henizem at bilen çekilýän gurallary ulanýandygyny, ol ýerde uly kelleli we ýaşyl pyşbagalaryň höwürtgeleýändigini we göçýän guşlaryň geçýändigini aýdýar. Ol görmeli ýerleriň arasynda Kantara galasyny we Apostolos Andreas monastyryny atlandyrýar.
Çeşme: visitncy.com
Julian Nyča · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Plýaž
Altyn plýaž (Altın Kumsal, Golden Beach)
Visit North Cyprus plýažy adanyň iň çetki ujundaky kilometrlerce uzalyp gidýän çägelik hökmünde beýan edýär we ol ýerde hiç hili enjamlaşdyrylyşyň ýokdugyny, şonuň üçin gelýänleriň zerur zatlaryny özleri bilen getirýändigini aýdýar. Plýaž şeýle hem aşakda beýan edilýän pyşbagalaryň höwürtgeleýän ýeridir.
Çeşme: visitncy.com
Aivar Ruukel · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons Gorag astyndaky sebit
Karpaz SEPA-sy we milli seýilgäh sebiti
Hohenheim uniwersitetiniň seminar işinde Karpaz SEPA-synyň ýarym adanyň ujuny we meýilleşdirilýän milli seýilgähi öz içine alýandygy we milli hem-de halkara ähmiýetli deňiz pyşbagalarynyň höwürtgeleýän ýeridigi aýdylýar. Onda gurluşyk çäklendirmelerini aýyrmak üçin edilýän basyş bellenilýär.
Çeşme: botanik.uni-hohenheim.de
Seksen iki yüz kırk beş · Public domain · Wikimedia Commons Ýabany tebigat
Karpaz eşekleri
Visit North Cyprus iki esasy görnüşi beýan edýär: garnynyň reňki açyk, Ýewropadan gelip çykan bolmagy ähtimal uly goýy reňkli görnüş we kiçi çal reňkli afrika görnüşi. Daýhanlaryň ekinlerini eşeklerden goramak üçin haýat bilen gurşandygyny aýdýar.
Çeşme: visitncy.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Dolandyryş
Karpasia eşeklerini dolandyrmak meýilnamasy
Cyprus Mail meýilnamanyň eşekleri sanamagy, tutmagy, saglygyny barlamagy we hasaba almagy hem-de milli seýilgäh sebitinde iýmit we suw nowalaryny ýerleşdirmegi öz içine alýandygyny habar berýär. Ol Taşkent tebigat seýilgähiniň direktoryny meýilnamanyň esasy hereketlendirijileriniň biri hökmünde atlandyrýar.
Çeşme: cyprus-mail.com
1 / 6
Deňiz pyşbagalarynyň höwürtgeleýän plýažlary
Daşky gurşawy goramak departamenti 2024-nji ýylyň 9-njy dekabrynda 2024-nji ýylda Karpazyň günorta we demirgazyk plýažlarynda deňiz pyşbagalarynyň 1 834 höwürtgesiniň hasaba alnandygyny habar berdi: olaryň 1 726-sy (94,1 %) ýaşyl pyşbagalaryňky (Chelonia mydas), 20-si (1,1 %) uly kelleli pyşbagalaryňky (Caretta caretta), 88-si bolsa kesgitlenip bilinmedik. Departament ilkinji höwürtgäniň 2024-nji ýylyň 11-nji maýynda, soňkusynyň bolsa 2024-nji ýylyň 14-nji awgustynda gurlandygyny we 2023-nji ýylda Karpazda ýaşyl pyşbagalaryň 1 214 we uly kelleli pyşbagalaryň 28 höwürtgesini hasaba alandygyny aýdýar.
Şol Departament 2024-nji ýylda pyşbagalaryň iň köp işjeňliginiň Ronnas plýažynda, iň köp höwürtgäniň bolsa Ayfilon plýažynda bolandygyny we höwürtgeleýän plýažlaryň Daşky gurşaw kanunyna laýyklykda döredilen biologik dürlüligiň ulgamynyň bir bölegidigini aýdýar. Visit North Cyprus höwürtgeleýän ýerleriň arasynda Karpazdaky Altyn plýažy we Ronnas plýažyny atlandyrýar.
Maý aýyndan oktýabr aýyna çenli dowam edýän höwürtgeleýiş möwsüminde Departament höwürtgeleýän plýažlardaky adamlardan aşakdaky kartda sanalan düzgünlerini berjaý etmegi haýyş edýär. Kenarýakanyň beýleki ýerlerindäki pyşbaga möwsümi plýažlar we kenarýaka gollanmasynda beýan edilýär.
P.Lindgren · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Görnüşler
Ýaşyl we uly kelleli pyşbagalar
Departament IUCN-iň uly kelleli pyşbagany gowşak (vulnerable), ýaşyl pyşbagany bolsa ýitip gitmek howpy astyndaky (endangered) görnüş hökmünde sanawa goşýandygyny aýdýar. Bir höwürtgede ortaça takmynan 100 ýumurtganyň bolýandygyny we pyşbaga çagalaryyň takmynan iki aýdan soň daň atanda deňze tarap ugraýandygyny aýdýar.
Çeşme: cevrekorumadairesi.org
Amanda Slater from Coventry, West Midlands, UK · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons Möwsüm
Syýahatçylyk çeşmelerinde höwürtgeleýiş möwsümi
Visit North Cyprus Altyn plýažda, Ronnas plýažynda we Alagadide höwürtgeleýiş möwsümini maý aýynyň ahyryndan sentýabr aýynyň ahyryna çenli, pyşbaga çagalaryyň ýumurtgadan çykmagyny bolsa awgust aýynyň ahyrynda we sentýabr aýynyň başynda diýip görkezýär.
Çeşme: visitncy.com
1 / 6
Amaly bellikler
- Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti Kantara galasy, Ayia Trias bazilikasy, İskele arheologiýa muzeýi we İskele ikonalar muzeýi üçin zyýarat sagatlaryny çap edýär. Bu sahypa sagatlary ýa-da tölegleri görkezmeýär; baryp görmezden öň Departamentiň maglumatyny barlaň.
- 2026-njy ýylyň 24-nji oktýabrynda barlananda Departamentiň zyýarat sagatlary sahypasy İskele ikonalar muzeýini (Yeni İskele İkon Müzesi) ýapyk diýip görkezýärdi we Apostolos Andreas monastyrynyň Departamente degişli däldigini, şonuň üçin rugsat meselesi boýunça degişli edara ýüz tutmalydygyny aýdýardy.
- Çeşmeler käbir seneler barada tapawutlanýar. Visit North Cyprus Ayios Philon ybadathanasyny 10-njy asyra degişli edýär, Medeni miras boýunça tehniki komitet bolsa 12-nji asyry görkezýär. BMGÖM Apostolos Andreas taslamasynyň 2025-nji ýylyň iýunynda tamamlanýandygyny görkezýär, Cyprus Mail bolsa 2026-njy ýylyň martynda goraýyş işleriniň henizem dowam edýändigini habar berdi.
- Visit North Cyprus pyşbagalaryň iki görnüşiniň hem IUCN-iň Gyzyl sanawynda ýitip gitmek howpy astynda diýip görkezilendigini aýdýar; Daşky gurşawy goramak departamenti uly kelleli pyşbagany gowşak, ýaşyl pyşbagany bolsa ýitip gitmek howpy astyndaky görnüş hökmünde görkezýär.
- Ýer atlary türk we grek görnüşlerinde duş gelýär: Sipahi (Ayia Trias), Dipkarpaz (Rizokarpaso), Boltaşlı (Lythrangomi), Kaleburnu (Galinoporni), Kuruova (Korovia) we İskele (Trikomo).
Köp berilýän soraglar
Karpaz ýarym adasyndaky esasy görmeli ýerler haýsylar?
Resmi, ylmy we syýahatçylyk çeşmeleri Kantara galasyny, Sipahidäki Ayia Trias bazilikasyny, Ayios Philony we gadymy Karpasiany, Aphendrikadaky ybadathanalary, Apostolos Andreas monastyryny, Boltaşlıdaky Panagia Kanakariany, Nitovikla we Kral Tepesi bürünç asyry ýerlerini, Altyn plýažy we ýarym adanyň ujundaky gorag astyndaky sebiti atlandyrýar.
Kantara galasy haçan gurlupdyr?
Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti Kantaranyň ilki 10-njy asyrda gözegçilik nokady hökmünde gurlan bolmagynyň ähtimaldygyny we ilkinji gezek 1191-nji ýylda agzalandygyny aýdýar. Onuň patyşa James I (1382-nji ýyldan 1398-nji ýyla çenli) tarapyndan täzeden berkidilendigini we görünýän harabalyklaryň köpüsiniň onuň işlerinden galandygyny aýdýar. Gala 1525-nji ýyla çenli ulanylypdyr.
Sipahidäki Ayia Trias bazilikasynyň aýratynlygy näme?
Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti bazilikanyň 1957-nji ýylda tötänleýin tapylandygyny we onuň 5-nji asyryň ahyryna ýa-da 6-njy asyryň başyna degişli edilýän, geometrik, ýaprak we haç nagyşly mozaika pollarynyň bardygyny aýdýar. Bir ýazgy işiň bir böleginiň çykdajysyny tölän adam hökmünde dýakon Heraclosyň adyny tutýar.
Apostolos Andreas monastyryny kim dikeltdi?
BMGÖM dikeldiş işleriniň Kipr ybadathanasy we EVKAF dolandyryşy tarapyndan, USAID-iň goşandy bilen maliýeleşdirilendigini we BMGÖM tarapyndan amala aşyrylandygyny aýdýar. Cyprus Mail birinji tapgyryň 2016-njy ýylyň 7-nji noýabrynda iki jemgyýetli Medeni miras boýunça tehniki komitete tabşyrylandygyny we 2026-njy ýylyň martynda goşmaça goraýyş işleriniň gözegçilikde saklanýandygyny habar berdi.
Kanakaria mozaikalaryna näme boldy?
Ženewa uniwersitetiniň iş boýunça belliginde dört mozaikanyň 1976-njy ýylda Panagia Kanakarianyň apsidinden aýrylandygy we soňra ABŞ-nyň bir söwdagäri tarapyndan satyn alnandygy bellenilýär. ABŞ kazyýetleri 1989-njy we 1990-njy ýyllarda olary gaýtarmak barada karar çykardy; olar 1991-nji ýylda Kipre gaýtaryldy we Arhiýepiskop Makarios III gaznasynyň Wizantiýa muzeýinde saklanýar.
Näme üçin Karpazda erkin gezip ýören eşekler bar?
Visit North Cyprus eşekleriň 1970-nji ýyllarda olaryň ornuny traktorlar tutýança Karpazda iş haýwanlary bolandygyny aýdýar; taşlanan eşekler ýarym adada ýygnalypdyr we olaryň köpüsi milli seýilgäh sebitine geçipdir. Cyprus Mail 2025-nji ýylda olary sanamak, hasaba almak we saglygyny barlamak boýunça dolandyryş meýilnamasy barada habar berdi.
Altyn plýažda deňiz pyşbagalary höwürtgeleýärmi?
Hawa. Visit North Cyprus Altyn plýažy we Ronnas plýažyny höwürtgeleýän ýerler hökmünde atlandyrýar. Daşky gurşawy goramak departamenti 2024-nji ýylda Karpaz plýažlarynda esasan ýaşyl pyşbagalara degişli 1 834 höwürtgäni hasaba aldy we gelýänlerden maý aýyndan oktýabr aýyna çenli dowam edýän möwsümde onuň plýaž düzgünlerini berjaý etmegi haýyş edýär.
İskele şäherinde näme görmeli?
Visit North Cyprus 12-nji asyra degişli, häzir muzeý bolan Panayia Theotokos ybadathanasyny we 15-nji asyra degişli Ayios Iakovos ybadathanasyny atlandyrýar. Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti şeýle hem 2018-nji ýylda öňki bazar binasynda açylan İskele arheologiýa muzeýini dolandyrýar.
Kaleburnunyň golaýyndaky Kral Tepesinde näme tapyldy?
Gündogar Ortaýer deňzi uniwersitetiniň DAKMAR merkezi 2004-nji ýylda bürünç zatly pitosyň tapylandygyny we halas ediş gazuw işi netijesinde 26 bürünç zadyň tapylandygyny aýdýar. Soňraky gazuw işleri depäniň üstünde giçki bürünç asyryna degişli binany we üç setirli kipr-minoý ýazgyly bölegi ýüze çykardy.
Çeşmeler
- Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti: Zyýarat sagatlary sahypasy
- Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti: Kantara galasy
- Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti: Ayia Trias bazilikasy (Sipahi)
- Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti: Ikonalar muzeýi (Yeni İskele)
- Gadymy Ýadygärlikler we Muzeýler Departamenti: İskele arheologiýa muzeýi
- Daşky gurşawy goramak departamenti (Çevre Koruma Dairesi): Deňiz pyşbagalaryna gözegçilik we olary goramak 2024 (2024-nji ýylyň 9-njy dekabry)
- Daşky gurşawy goramak departamenti / ÝB-niň Natura 2000 tehniki kömegi: Günorta Karpaz kenarýaka SEPA-synyň dolandyryş meýilnamasy (2010)
- Visit North Cyprus: İskele
- Visit North Cyprus: Kantara galasy
- Visit North Cyprus: Ayios Trias bazilikasy
- Visit North Cyprus: Ayios Philon ybadathanasy
- Visit North Cyprus: Apostolos Andreas monastyry
- Visit North Cyprus: Karpaz
- Visit North Cyprus: Plýažlar
- Visit North Cyprus: Kipr eşegi
- Visit North Cyprus: Pyşbagalar
- Medeni miras boýunça tehniki komitet: Afendrika arheologik ýerindäki üç ybadathana (taslama sahypasy)
- Medeni miras boýunça tehniki komitet: Ayios Philon arheologik sebiti (taslama sahypasy)
- BMGÖM (UNDP) Kipr: Apostolos Andreas monastyrynyň dikeldilişi
- Cyprus Mail: Dikeldilen Apostolos Andreas "parahatçylygyň we agzybirligiň nyşany" (2016-njy ýylyň 7-nji noýabry)
- Cyprus Mail: Apostolos Andreas monastyrynda dikeldiş işleri öňe gidýär (2026-njy ýylyň 20-nji marty)
- Cyprus Mail: Panagia Kanakaria monastyrynda dikeldiş işleri tamamlandy (2025-nji ýylyň 15-nji awgusty)
- Cyprus Mail: Karpasia eşegine çilim iýdiren adam jerimelendi (2025-nji ýylyň 12-nji iýuny)
- Ženewa uniwersiteti, ArThemis: Iş boýunça bellik, Kanakaria Mosaics, Autocephalous Greek-Orthodox Church of Cyprus and Cyprus v. Goldberg
- Aegeus Society: Tomb 1 (1956) at Galinoporni and the Middle-Late Cypriot transition in the Karpas Peninsula
- Wikipedia: Nitovikla (ikinji derejeli çeşme)
- Gündogar Ortaýer deňzi uniwersiteti, DAKMAR: Kral Tepesindäki halas ediş gazuw işi
- Kızılduman, B. (2017). A remarkable Late Bronze Age building at Kaleburnu-Kral Tepesi/Galinoporni-Vasili in Cyprus. Gündogar Ortaýer deňzi uniwersitetiniň repozitoriýasy
- Krämer, M. (2019). Nature conservation in Northern Cyprus: The Karpaz Peninsula. Seminar işi, Hohenheim uniwersitetiniň Botanika instituty
Demirgazyk Kipr barada soragyňyz barmy?
Etraplar, myhmanhanalar ýa-da emläk barada şahsy söhbetdeşlik üçin NORTHEA-ga ýazyň.