Demirgazyk Kiprde gurulýan emläk üçin töleg meýilnamalary düşündirilýär

Bu gollanma nämäni öz içine alýar

Bu sahypa pul barada: gurulýan emlägiň töleg tertibi nähili düzülýär, her bir tölegi näme işe girizmeli we gol çekilen pursatdan eýeçilik resminamasy alynýança alyjyny näme goraýar. Gurluşykçynyň özüni, onuň ýerini, rugsadyny we iş tejribesini nähili barlamalydygy biziň Demirgazyk Kiprde taslama tapgyryndaky emläk: töwekgelçilikler we gurluşykçyny nähili barlamaly atly gollanmamyzda beýan edilýär we bu ýerde gaýtalanmaýar.

Resmi düzgün: 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar (DKTR Resmi Gazet № 196, 2026-njy ýylyň 6-njy oktýabry) daşary ýurtlularyň satyn alşyny düzgünleşdirýär we hasaba almak, rugsat hem-de eýeçilik geçiriş möhletlerini belleýär. Ol bahanyň töleg böleklerine nähili bölünmelidigini kesgitlemeýär; bu şertnamada ylalaşylýar, şonuň üçin hem şertnamanyň sözleri şeýle möhümdir. Siziň töleg tertibiňize başga bir düzgüniň degişlidigini ýa-da degişli däldigini aklawçyňyz barlaýar.

Gurluşyk tapgyrlaryna we wagta bagly tertipler

Gurluşyk tapgyrlaryna bagly (möhüm tapgyrly) tertipde her bir töleg bölegi kesgitlenen tapgyra ýetilip, ol subut edilende tölenmeli bolýar: meselem, karkas tamamlandy, üçek ýapyldy, öý tabşyryldy. Iş togtasa, indiki töleg möhleti gelmeýär, şonuň üçin siziň töwekgelçiligiňiz gurlan zadyň derejesine ýakyn galýar.

Wagta bagly tertipde töleg bölekleri işiň öňe gidişine garamazdan bellenen senelerde ýa-da her aý tölenýär. Ony býujete goşmak aňsat, käbir meýilnamalar bolsa tabşyrylandan soň hem dowam edýär. Töwekgelçilik şunda: gurluşyk meýdançasy hereketsiz durka-da, siz tölemegi dowam edýärsiňiz; pul eýýäm gidip bolan bolsa, gijikdirme bendi seýrek kömek edýär.

Köp şertnamalar ikisini garyşdyrýar: girew tölegi we birnäçe senelenen töleg bölegi, soňra tapgyrlaýyn tölegler, soňra tabşyrylanda ýa-da eýeçilik hukugy geçirilende galyndy töleg. Her setiri okaň we ony haýsy wakanyň we haýsy resminamanyň tölenmeli edýändigini soraň. Northea-nyň garaýşy: bahanyň bina entek ýok wagty tölenýän bölegi näçe uly bolsa, aşakda beýan edilen goraglar şonça-da möhüm bolýar.

Her tapgyry näme subut etmeli

Möhüm tapgyr onuň arkasyndaky subutnama näçe güýçli bolsa, şonça-da peýdalydyr. Her tölegden öň tapgyra ýetilendigini görkezýän resminamany soraň we ony öz dosýeňizde saklaň. Aşakdaky sanaw Northea-nyň eýerýän yzygiderligidir; her bir resminamanyň hukuk netijesini aklawçyňyz tassyklamaly.

1. Ýer eýeçilik resminamasy. Şertnamadan öň: ýer böleginiň kimiň adyna bardygyny we onuň üstünde hasaba alnan islendik ipotekany ýa-da kazyýet kararyny görkezýän Tapu edarasynyň gözlegi. Tapu edarasy haýyş boýunça gözleg şahadatnamalaryny taýýarlaýar we ipotekalary hem-de kazyýet kararlaryny hasaba alýar (DKTR Içeri işler ministrligi).
2. Gurluşyk rugsady. Şertnamadan ýa-da gurluşyk üçin ilkinji tölegden öň: siziň blogyňyz ýa-da tapgyryňyz üçin rugsat, tassyklanan meýilnamalar bilen bilelikde, olar satuw meýilnamalaryna laýyk gelmeli. 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar gat eýeçiligini entek döretmek mümkin bolmadyk ýagdaýlarda rugsat arzasynyň gurluşyk rugsadyna ýa-da Şäher meýilleşdiriş müdirliginiň (Şehir Planlama Dairesi Müdürlüğü) meýilleşdiriş tassyklamasyna daýanmagyna güýje giren gününden başlap iki ýylyň dowamynda ýol berýär (9-njy madda).
3. Gurluşyk tapgyrlary. Her bir tapgyrlaýyn töleg üçin: senesi görkezilen gurluşyk meýdançasynyň suratlary, siziň ýa-da Northea-nyň meýdança baryp görmegi, möçberler muny aklaýan ýerinde bolsa şertnamada görkezilen tapgyry tassyklaýan garaşsyz inženeriň gysga hasabaty.
4. Tamamlanma şahadatnamasy. Tabşyrylanda: binanyň tamamlanma ýa-da ulanyşa kabul ediş şahadatnamasy (köplenç iskân diýilýär). Haýsy şahadatnamanyň degişlidigini, ony kimiň berýändigini we onuň siziň öýüňizi gurluşy ýaly öz içine alýandygyny aklawçyňyz barlaýar.
5. Eýeçilik hukugynyň geçirilmegi. Iň soňunda: aýratyn eýeçilik resminamasynyň Etrap tapu edarasynda siziň adyňyza geçirilmegi. 119/2026 belgili kanun güýjündäki kararyň özi aýratyn bölümiň eýeçilik resminamasyny (bağımsız bölüm koçanı) gat eýeçiliginiň ýa-da gat irtifak hukugynyň (kat mülkiyeti / kat irtifakı) döredilmegine bagly hasaplaýar (11-nji madda), şonuň üçin gurluşykçydan şol möhletleri ýazmaça soraň.

Gurluşyk tapgyrlaryna bagly şertli tertip

Diňe mysal üçin; bu bazar kadasy däl we haýsydyr bir taslama üçin maslahat däl. Ol her bir töleg bir waka we bir resminama baglananda, tapgyrlara bagly meýilnamanyň nähili okalýandygyny görkezýär. Siziň öz göterimleriňiz gepleşik we aklawçyňyz üçin meseledir.

1. Gol çekilende 30%, ýer eýeçilik resminamasynyň gözlegi we gurluşyk rugsady dosýede bolanda hem-de möhürlenen şertnama hasaba almak üçin tabşyrylanda.
2. Göteriji karkas tamamlananda 20%, meýdança baryp görmek we senesi görkezilen suratlar bilen subut edilýär.
3. Üçek, daşky diwarlar we penjireler tamamlananda 20%, şol bir usulda subut edilýär.
4. Tabşyrylanda 15%, tamamlanma şahadatnamasy we gol çekilen kemçilikler sanawy esasynda.
5. Aýratyn eýeçilik resminamasy alyjynyň adyna geçirilende 15%.

Girew tölegleri we möhürlenen şertnama

Adatça ilki bron üçin girew tölegi tölenýär. Ony diňe onuň nämäni üpjün edýändigini, näçe wagtlykdygyny we haçan yzyna gaýtarylýandygyny, aýratyn-da aklawçyňyzyň barlaglary şowsuz bolsa ýa-da rugsat berilmese, görkezýän ýazmaça şertler esasynda töläň. Northea girew töleginiň adaty möçberlerini görkezmeýär, sebäbi kanunda hiç biri bellenmedik.

Resmi düzgün: daşary ýurtly alyjy şertnamany Möhür salgydy hakyndaky kanuna laýyklykda möhürletmeli we satuw üçin tölenmeli salgytlary hem-de ýygymlary töläp, bir aýyň içinde, şahsy özi, aklawçy arkaly ýa-da ygtyýarly wekil arkaly Etrap tapu edarasynda hasaba aldyrmaly, şol bir möhletde Içeri işler ministrligine satyn almak rugsady üçin arza bermeli. Ýogsam şertnama awtomatik suratda güýjüni ýitirýär (119/2026 belgili kanun güýjündäki karar, 4-nji madda, 8(6)(1) madda).

Amalda bu, ilkinji uly tölegiň we hasaba almagyň bile bolmalydygyny aňladýar: tertip şertnama möhürlenip, tabşyrylmazdan öň uly möçberleri talap etmeli däl. Möhürlemek we hasaba almak işini kimiň alyp barýandygyny ýazmaça ylalaşyň we bir aýlyk möhletiň senesini gol çekýän günüňiz senenamaňyza ýazyň.

Doly tölemek: eýeçilik geçirişiň möhleti we gurluşykçynyň borjy

Resmi düzgün: Ministrler Geňeşiniň rugsady Resmi Gazetde çap edilenden soň, eýeçilik hukugynyň geçirilmegine Etrap tapu edarasynda bir ýylyň içinde gol çekilmeli, ýogsam rugsat güýjüni ýitirýär (8(6)(2) madda). Satyjynyň peýdasyna ipoteka döredilmedik ýagdaýynda, şol bir ýyllyk möhlet rugsat üçin tabşyrylan resminamada görkezilen doly bahanyň tölenen gününden başlap hasaplanýar (8(7) madda).

Resmi düzgün: alyjynyň hiç hili bergisi galmadyk, emma öz borjuny ýerine ýetirmeýän we eýeçilik resminamasyny geçirmeýän potratçy alyjynyň çeken zyýanyna proporsional öwezini dolmaly (8(7) madda).

Resmi düzgün: eýeçilik geçiriş ýygymlary rugsat çap edilenden soň 75 iş gününiň içinde tölenmeli, ýogsam rugsat güýjüni ýitirýär; satuw boýunça salgytlar we ýygymlar tölenmedik wagtynda emläge suw we elektrik birikdirilip bilinmez, gurluşyk döwründäki meýdança birikmeleri muňa girmeýär (8(7) madda).

Northea seljermesi: şonuň üçin iň soňky töleg bölegi diňe bir galyndy däl. Ol kanuny möhleti işe girizip biler we gurluşykçynyň 8(7) madda boýunça eýeçilik hukugyny geçirmek borjunyň başlaýan pursatyny belleýär. Siziň tertibiňiziň, tabşyrylandan soňky islendik töleg bölekleriniň we eýeçilik geçiriş möhletleriniň biri-birine nähili gabat gelýändigini aklawçyňyzdan soraň.

Gurluşykçy gijikse

Ýokarda görkezilen doly töleg düzgüninden başga ýagdaýlarda 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar gurluşykçy üçin tabşyryş möhletini bellemeýär. Gijikdirilende näme boljakdygy şertnama bagly, şonuň üçin bu bentleri sene geçenden soň däl-de, gol çekmezden öň okaň.

1. Möwsüm däl-de, sene hökmünde görkezilen tabşyryş senesi, islendik goşmaça möhlet kesgitlenen bolmaly.
2. Goşmaça möhletden soňky her bir gijikme döwri üçin öwezini dolmak ýa-da bahany arzanlatmak.
3. Tapgyryň möhleti geçen wagty indiki tölegleri togtatmak hukugy; tapgyrlara bagly meýilnama muny size öz düzülişi boýunça berýär.
4. Kesgitlenen uzak gijikmeden soň şertnamany ýatyrmak hukugy, pul yzyna gaýtarmagyň möhletleri we ony nämäniň üpjün edýändigi bilen.
5. Haýsy kazyýetleriň ýa-da haýsy tertibiň ulanylýandygy we şertnamanyň haýsy dilde esasy hasaplanýandygy.
6. Her bir hukuk goragynyň şu gurluşykça garşy ýerine ýetirilip bilinjekdigini we hakykata laýykdygyny aklawçyňyz barlaýar.

Eskrou, kepillikler we saklanyp galýan bölek

Northea gurulýan emläk üçin tölegleriň kanuny eskrou hasabyny döredýän ýa-da gurluşykçylardan olary kepillendirmegi talap edýän resmi DKTR çeşmesini tapmady. Şonuň üçin şeýle goragyň islendik görnüşi şertnama ylalaşygydyr we onuň gymmaty sözlerine we onuň arkasynda kimiň durandygyna bagly.

Alyjynyň sorap biljek görnüşleri: ýazmaça eskrou ylalaşygy esasynda bankyň ýa-da aklawçynyň saklaýan eskrou hasabyna tölemek, pul diňe ýokardaky tapgyr subutnamalary esasynda berilýär; tabşyrylmazdan öň tölenen töleg böleklerini öz içine alýan bank kepilligi; we saklanyp galýan bölek, ýagny tabşyrylýança ýa-da eýeçilik hukugy geçirilýänçä saklanyp galýan bahanyň bir bölegi. Bularyň hiç biri adaty däl, her biriniň çykdajysy bar we gurluşykçy ret edip biler. Puly bermegiň şertlerini, kepilligi berýän tarapy we gurluşykçy tölege ukypsyz bolanda näme boljakdygyny aklawçyňyz barlaýar.

Walýuta we walýuta hümmetiniň töwekgelçiligi

Birnäçe ýyla uzaýan tertip, bahanyň walýutasy siziň gazanýan ýa-da saklaýan walýutaňyzdan tapawutlanýan ýagdaýynda, walýuta hümmetiniň töwekgelçiligini göterýär. Hümmetleriň üýtgemegi şertnamanyň bahasy üýtgemese-de, her bir töleg böleginiň size näçä düşýändigini üýtgedýär.

Her bir töleg bölegi üçin bir anyk walýutany talap ediň, haýsydyr bir bendiň gurluşykça soňky töleg böleklerini täzeden bahalandyrmaga ýa-da indeksirlemäge ýol berýändigini barlaň we walýutany öňünden (forward) satyn aljakdygyňyzy ýa-da serişdeleri bahanyň walýutasynda saklajakdygyňyzy öňünden karar ediň. Northea walýuta hümmetlerini çaklamaýar. Walýutany we islendik indeksirleme sözlerini aklawçyňyz barlaýar; töwekgelçiligi hedžirlemegi gözegçilik edilýän bank ýa-da walýuta üpjünçisi düşündirip biler. Karz almagy meýilleşdirýän bolsaňyz, Daşary ýurtly alyjy hökmünde Demirgazyk Kiprde satyn alşy maliýeleşdirmek gollanmasyna serediň.

Northea we aklawçyňyz tertibi nähili barlaýar

Northea hukuk kompaniýasy däl. Ol tertibi alyjynyň wekili hökmünde okaýar, resminamalary ýygnaýar, her bir möhüm tapgyry şertnama bilen deňeşdirip bellige alýar we subutnama ýok bolsa, muny açyk aýdýar. Hukuk netijenamasy, hasaba almak we rugsat üçin arza siziň garaşsyz, DKTR-de ygtyýarnamaly aklawçyňyzyň işidir; Kipr türk aklawçylar birleşigi (Kıbrıs Türk Barolar Birliği) etrap aklawçylar kollegiýalary boýunça aklawçylaryň sanawlaryny çap edýär.

1. Her bir töleg bölegi özüni işe girizýän wakany we ony subut edýän resminamany görkezýär.
2. Bahanyň karkas entek ýok wagty tölenmeli bölegi kesgitlenýär we siziň bilen ara alnyp maslahatlaşylýar.
3. Möhürlemekden we hasaba almakdan öň tölenmeli tölegler bron üçin girew tölegi bilen çäklendirilýär.
4. Bir aýlyk hasaba almak we rugsat seneleri gol çekilende senenama ýazylýar (8(6)(1) madda).
5. Iň soňky töleg bölegi, eýeçilik geçirişiň möhleti (8(7) madda) we 75 iş günlük ýygym möhleti bir senenamada görkezilýär.
6. Gijikme, ýatyrma we pul yzyna gaýtarma bentleri tertipden aýry däl-de, onuň bilen bilelikde okalýar.
7. Islendik eskrou, kepillik ýa-da saklanyp galýan bölek puly bermegiň şertleri we berýän tarapy boýunça okalýar.
8. Her bir töleg bölegi üçin bir walýuta görkezilýär we islendik indeksirleme bendi bellenýär.
9. Satyn alşyňyz girew tölegi tölenmezden öň daşary ýurtlularyň eýeçilik çäklerine laýyklygy boýunça barlanýar.

Düzgünler üýtgäp biler

Düzgünler wagtlaýyndyr. 11/2026 belgili kanun güýjündäki karar (DKTR Resmi Gazet (Resmî Gazete) № 28, I goşundy, II bölüm, 2026-njy ýylyň 12-nji fewraly; Konstitusiýanyň 112-nji maddasyna laýyklykda kabul edilen) häzirki satyn almak çäklerini eýýäm kesgitläpdi. 63/2026 belgili kanun güýjündäki karar (№ 87, 2026-njy ýylyň 11-nji maýy) olary saklady we möhürlenen şertnamany Tapu edarasynda hasaba almak üçin bir aýlyk möhleti (ýogsam şertnama güýjüni ýitirýär), ygtyýarnamaly araçy maýadary hem-de apostil goýlan sudlanmandygy baradaky şahadatnamany we harby gulluk ýagdaýyny barlamagy goşdy. 89/2026 belgili kanun güýjündäki karar (№ 147, 2026-njy ýylyň 7-nji awgusty) 63/2026-nyň güýji gutarýan wagty ony sudlanmandygy baradaky şahadatnama we harby gulluk ýagdaýyny barlamak talapsyz täzeden kabul etdi. 119/2026 belgili kanun güýjündäki karar (№ 196, 2026-njy ýylyň 6-njy oktýabry) 89/2026-ny ýatyrdy (14-nji madda) we onuň düzgünlerini täzeden kabul etdi, çap edilen gününden güýje girýär (16-njy madda). Kanun güýjündäki karar Mejlis ony kanun hökmünde kabul etmese wagtlaýyndyr; gol çekýän günüňiz güýjündäki teksti aklawçyňyz tassyklaýar.