Demirgazyk Kipride elýeterlilik we maýyplyk hyzmatlary

Maýyp adamlar üçin hukuk binýady

DKTR Prezident edarasyna görä, Mejlis Maýyplygy bolan adamlaryň hukuklary baradaky BMG Konwensiýasyny tassyklaýan kanuny 2010-njy ýylyň 26-njy iýulynda, 74-nji oturlyşygynda bilelikde kabul etdi we kanun Resmi Gazetde çap edildi. 3-nji dekabr üçin berlen beýanatda (sahypada ýyl görkezilmeýär) Prezident edarasy maýyplygyň adam hukuklary meselesidigini aýdýar, amalyýetde kynçylyklaryň bolup biljekdigini ykrar edýär we hökümete, hökümete degişli däl guramalara we maýyplar guramalaryna ädimleri maslahat bermek üçin Maýyplyk Komitetini döredendigini aýdýar. Prezident edarasynyň beýanaty sahypasyna serediň.

Emete Gözügüzelli-niň 2022-nji ýyldaky makalasy Türkiýe İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi-de çap edildi (žurnal sahypasy); onuň edebiýat sanawynda 64/1993 belgili Kanun, Engellileri Koruma, Rehabilite ve İstihdam Yasası (Maýyp adamlary goramak, olary reabilitasiýa etmek we iş bilen üpjün etmek baradaky Kanun), hem-de Konwensiýany tassyklaýan 38/2010 belgili Kanun görkezilýär. Makala DKTR-da maýyp çagalaryň hukuklary boýunça aýratyn kanunyň ýokdugyny we hossarlar barada kanunyň ýokdugyny, Ýörite bilim kanunynyň bolsa diňe taslama görnüşinde bolandygyny aýdýar. NORTHEA kanunçylyk maglumat bazasyndaky tekstleri aça bilmedi, şonuň üçin bu kanunlaryň maddalaryny beýan etmeýär.

1993-nji ýyldaky kanuna salgylanýan bir düzgünnamany okamak mümkin: Yerel İşgücü İstihdamının Desteklenmesi Tüzüğü (asyl A.E. 640/2013, Resmi Gazet 197, III goşundy, 2013-nji ýylyň 5-nji dekabry; Ihtiýat Gaznasy Müdirliginiň sahypasyndaky jemlenen tekst 2020-nji ýylyň 25-nji martynda girizilen üýtgetmäni görkezýär). Onuň 22(8)-nji maddasy şol kanunyň çäginde bolan maýyp adamyň iş berijilerine 48 aý dowamynda sosial howpsuzlyk maýa goýum goldawyny doly berýär, 23(3)-nji madda bolsa umumy iň az aýlyk hakynyň 50%-i möçberinde aýlyk iş haky subsidiýasyny goşýar. Soňraky üýtgetmeler bolup biler.

Döwlet edaralary we hyzmatlar

Lefke Ýewropa Uniwersitetinde geçirilen çärede çykyş eden bir sosial işgäre görä (senesiz uniwersitet sahypasynda habar berildi), Sosial Hyzmatlar Müdirligi (Sosyal Hizmetler Dairesi) maýyplyk meselesi bilen esasan reabilitasiýa merkezleri arkaly meşgullanýar we 18+ Maýyplar Reabilitasiýa Merkezlerini işledýär. Sanlar we häzirki hyzmatlar resmi sahypada tapylmady.

Türkiýäniň ministrligine degişli edara, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2021-nji ýylyň 8-nji oktýabrynda DKTR Prezident edarasynyň Maýyplar Komiteti bilen elýeterlilik boýunça hyzmatdaşlyk barada onlaýn duşuşygyň geçirilendigini habar berdi (Türkiýe ministrliginiň habary). Maýyplyk şahsyýet kartoçkasy, arza bermegiň ädimleri, iş sagatlary ýa-da tölegler barada resmi DKTR sahypasy tapylmady, şonuň üçin olar görkezilmeýär.

Birleşikler we federasiýalar

Aşakdaky guramalar özlerini özleri beýan edýär; NORTHEA her çeşmäniň diňe aýdýanlaryny gaýtalaýar, 2026-njy ýylyň 27-nji oktýabrynda barlandy. Sanawa goşmak goldaw bildirmek däl we sanaw doly däl.

Kipr Türk Maýyplar Federasiýasy (Kıbrıs Türk Engelliler Federasyonu) DKTR Prezident edarasynyň sahypasynda görünýär; sahypa Prezidentiň 3-nji dekabr mynasybetli onuň wekilçiligini kabul edendigini we onuň tehnologiýa, habarlylyk we kanunlar boýunça işini wasp edendigini aýdýar; ýyl görkezilmeýär (Prezident edarasynyň sahypasy). 2018-nji ýyldaky habardaky birleşikleriň atlary öz saýtlarynda tassyklanmady we şeýle diýlip bellenildi.

Saglyk, reabilitasiýa we fizioterapiýa

Hassahanalar, saglyk merkezleri, hususy saglyk edaralarynyň düzgünleri we tölegler Hassahanalar we saglyk hyzmatlary sahypasynda berilýär we bu ýerde gaýtalanmaýar. Saglyk Ministrliginiň saýty bu barlagda awtomatiki okamaga ýol bermedi, şonuň üçin reabilitasiýa ýa-da fizioterapiýa barada ministrligiň beýanaty berilmeýär.

Aýdyp boljak zatlar edaralaryň özünden gelýär: KTOÖD saýty ortez-protez bölümini we gepleşik hem-de dil terapiýasy bölümini sanaýar, uniwersitet çäresiniň sahypasy Sosial Hyzmatlar Müdirligi tarapyndan işledilýän reabilitasiýa merkezlerini beýan edýär we Kıbrıs Otizm Derneği autizmli adamlar üçin saglyk hyzmatlaryna giňräk elýeterlilik talap edýär. Bu sahypa hiç bir hyzmat berijini ýa-da bejergini maslahat bermeýär we lukmançylyk maslahaty däl.

Bilim we uniwersitetler

Mekdep basgançaklary Bilim we uniwersitetler sahypasynda berilýär. DKTR Milli Bilim Ministrligi ýörite bilimiň mekdebe çenli ýaşdan 18 ýaşa çenli çagalary öz içine alýandygyny, hökmany mekdep döwründe mugt bolup biljekdigini we aýratyn mekdeplerde ýa-da ýörite synplarda berilýändigini aýdýar (Ministrligiň sahypasy). Köpçülik Maglumat Ofisi döwlet we hususy mekdepleriň 0 ýaşdan 35 ýaşa çenli dürli ösüş zerurlyklary bolan adamlara hyzmat edýändigini aýdýar (PIO sahypasy).

Uniwersitetler öz bölümlerini özleri beýan edýär. Gündogar Ortaýer deňzi uniwersiteti Maýyp Talyplar Bölümi üçin ýörelgeleri çap edýär (ýörelgeler), Ýakyn Gündogar uniwersiteti maýyplyk goldaw bölümlerini sanaýar (durnuklylyk sahypasy) we Kipr Halkara Uniwersiteti elýeterli kampus gurandygyny aýdýar (habar). Bular öz-özüni beýan etmeler we NORTHEA hiç bir kampusy barlamady. Kıbrıs Otizm Derneği hemmeleri öz içine alýan bilimiň käbir çagalar üçin amalyýetde işlemeýändigini aýdýar.

Elýeterliligi özüňiz nähili barlamaly

NORTHEA hiç bir myhmanhanany, restorany, klinikany, plýažy, jemgyýetçilik binasyny ýa-da başga ýeri barlamady we elýeterli ýerleriň sanawyny çap etmeýär. Bu sahypadaky hiç zat bir ýeriň elýeterlidigini ýa-da elýeterli däldigini tassyklamaýar. Eger ýer bir soraga jogap bermedik bolsa, jogaby bilinmeýär diýip hasaplaň, hawa diýip hem, ýok diýip hem däl.

Bular NORTHEA-nyň öz soraglary, baryp görmezden öň ýeriň ýazmaça soralmagy üçin, hukuk standarty däl. Giriş we içi: basgançaksyz giriş barmy we iň dar gapy santimetr bilen nähili giň? Lift barmy we onuň içki ölçegleri nähili? Elýeterli hajathana barmy, ol haýsy gatda? Girişiň ýanynda elýeterli awtoulag duralgasy barmy we ondan ýol näçe uzaklykda?

Aragatnaşyk we ýolagçylyk: eşitme halkasy barmy we ol işleýärmi? Subtitrler ýa-da ýazmaça maglumat barmy? Işgärler yşarat dilini ulanyp bilýärmi ýa-da terjimeçi mümkinmi? Hyzmat haýwanlary barada syýasat nähili? Ýere elýeterli ulag barmy we ony kim işledýär? Ölçegli suratlary we jogaplary senesi bilen ýazmaça soraň.

Daşary ýurtly ýaşaýjylar we täze gelenler üçin

Gyssagly kömek belgileri we gündelik maglumatlar Amaly maglumat sahypasynda, ýaşamaga rugsatnama çeşmeleri bolsa DKTR ýaşamaga rugsatnamalary: resmi çeşmeler sahypasynda berilýär. Olaryň hiç biri maýyplyk hyzmatlaryny öz içine almaýar.

Daşary ýurtda berlen maýyplyk resminamalarynyň nähili kabul edilýändigini ýa-da daşary ýurtly ýaşaýjylaryň şol bir hyzmatlary ulanyp biljekdigini aýdýan resmi DKTR sahypasy tapylmady. Şonuň üçin NORTHEA bu barada hiç hili beýanat bermeýär. Sosial Hyzmatlar Müdirliginden ýa-da degişli ministrlikden gönüden-göni soraň we jogaby saklaň.