Demirgazyk Kiprde oba hojalyk ýeri (tarla): nämäni barlamaly

Meýdan (tarla) gurluşyk ýerinden (arsa) nämesi bilen tapawutlanýar?

Gündelik ulanyşda tarla oba hojalyk ýer bölegi, arsa bolsa gurluşyk ýeridir. Ýer böleginiň nähili ulanylyp bilinjekdigini bildiriş sözi däl-de, ýer böleginiň meýilleşdiriş ulgamynda nirede ýerleşýändigi kesgitleýär. Meýilleşdiriş kanuny (İmar Yasası 55/1989) oba hojalygyny giň manyda kesgitleýär: bagbanlyk, miweçilik, gök önüm, däne, süýt önümçiligi, mal we öri meýdany (2-nji madda).

Şäher meýilleşdiriş müdirligi (Şehir Planlama Dairesi) güýjündäki planlary sanaýar, olaryň arasynda Gazimağusa–Yeniboğaziçi–İskele, Başkent Lefkoşa, Girne–Çatalköy, Alagadi ÖÇKB, Beyarmudu we Mehmetçik bar, şeýle hem Girne, Karpaz we Tatlısu–Büyükkonuk ýaly sebitler üçin emirnameler bar. Belli bir meýdany haýsy gatlagyň örtýändigi her ýer bölegi boýunça barlanýar. Üç rugsat gatlagy meýilleşdiriş tassyklamasy, ýer bölmek we gurluşyk rugsatlary sahypasynda düşündirilýär.

Daşary ýurtlular Demirgazyk Kiprde oba hojalyk ýerini satyn alyp bilermi?

Ýok. 52/2008 belgili Kanunyň 4(1) maddasy oba hojalyk we tokaý ýerlerindäki gozgalmaýan emlägiň daşary ýurtly fiziki ýa-da ýuridik şahslara satylyp bilinmejekdigini aýdýar. Daşary ýurtlular üçin çäklendirilen zolaklar düzgünnama bilen hem kesgitlenip bilner, şeýle düzgünnama garşy edilen hasaba alyşlar hakyky däldir (4(2) madda).

Daşary ýurtly şahslar we daşary ýurt kompaniýalary DKTR-de emlägi diňe Ministrler Geňeşiniň satyn almak rugsady bilen, 119/2026 belgili kanun güýjündäki kararyň çäklerinde satyn alyp bilerler. Islendik daşary ýurt paýy bolan kompaniýa daşary ýurt ýuridik şahsy hasaplanýar. Çäkler, möhletler we senelenen üýtgeşmeler žurnaly daşary ýurtly alyjy düzgünleri sahypasynda berilýär. Haýsydyr girew tölemezden öň aklawçyňyzdan her ýer böleginiň synpyny ýazmaça tassyklamagy soraň.

Meýdanda jaý gurup ýa-da ony gurluşyk böleklerine bölüp bolarmy?

Diňe rugsat gatlaklary arkaly, we her tapgyr häkimiýetiň kararyna bagly:

1. Planlama Onayı (meýilleşdiriş tassyklamasy). «Gurluşyk işi» gurluşygy, ulanyş maksadynyň üýtgedilmegini, ýol gurluşygyny we parselleşdirmegiň hem-de bölmegiň her görnüşini öz içine alýar (55/1989, 16(2)(E) madda); meýilleşdiriş tassyklamasyz hiç bir gozgalmaýan emläk üçin gurluşyk işi alnyp barylyp bilinmez (17(1) madda). Ony Şäher meýilleşdiriş müdirligi berýär (18-nji madda). Köplenç oňa «planlama izni» diýilýär; hukuk termini Planlama Onayıdyr.
2. Ýer bölmek (parselleşdirme) rugsady. Fasıl 96, 3(1)(c) madda boýunça öňünden alnan rugsatsyz hiç kim ýeri aýry ýer böleklerine bölüp bilmez. Şäher çäginde ygtyýarly edara şäher geňeşidir (3(2)(a) madda); Şäherler kanuny gurluşyk üçin ýeri ikiden köp ýer bölegine bölmek üçin şäheriň öňünden ýazmaça rugsadyny hem talap edýär (51/1995, 97(2) madda).
3. Gurluşyk rugsady (inşaat izni). Meýilleşdiriş tassyklamasyz gurluşyk işi üçin gurluşyk rugsady berilmeýär (55/1989, 39-njy madda).
4. Hasaba alyş. Tapu we kadastr müdirligi tassyklanan parselleşdirmäni ýerinde ulanýar (45/2025 belgili Kanun, 4(26) madda).

Plan çäklerinden daşynda kanunyň özi oba hojalyk maksatly bölünişikleri ýeke-täk istisna hökmünde görkezýär (11(5)(C) madda). Belli bir bölünişigiň oba hojalyk hasaplanýandygy we şäher çäginden daşarda ýer bölmek rugsadyny haýsy edaranyň berýändigi häkimiýete we aklawçyňyza berilmeli soraglardyr. Tertibiň jikme-jigi: ýeri bölmek we parselleşdirmek.

Haýsy goraýyş sebitleri we daşky gurşaw düzgünleri meýdana täsir edip biler?

• Aýratyn daşky gurşawy goraýyş sebitleri (Özel Çevre Koruma Bölgeleri, ÖÇKB). Ministrligiň teklibi boýunça Ministrler Geňeşi tarapyndan yglan edilýär (18/2012 belgili Daşky gurşaw kanuny, 42(1) madda). Şeýle sebite ep-esli täsir edip biljek plan ýa-da taslama ekologiki täsir bahalandyrmasyny talap edýär we diňe Daşky gurşawy goraýyş müdirliginiň oňyn netijesi bilen rugsat berlip bilner (42(3) madda). Alagadi ÖÇKB daşky gurşaw plany güýjündäki planlaryň arasynda sanalýar.
• Kenar. Ähli kenar çyzyklarynyň daşky gurşaw hili goralýar (23-nji madda), ýerasty suw gatlagynyň, derýanyň ýa-da kenar çyzygynyň 500 metr golaýynda täze septik çukur ýa-da siňdiriji çukur gurmak Daşky gurşawy goraýyş müdirliginiň rugsadyny talap edýär (18(6) madda). Bu sahypa kenar boýy gurluşyk üçin yza çekilme çäklerini görkezmeýär: kenary goraýyş kanunynyň resmi teksti tapylmady. Şäher meýilleşdiriş müdirligi kenar çyzygynyň kartalaryny çap edýär.
• Goraýyş sebitleri. Meýilleşdiriş edarasy Koruma Alanı (goraýyş sebitini) emirname bilen yglan edip biler (55/1989, 25(1) madda).
• Çäklendirilen sebitler. Ýer bölegine haýsydyr bir harby ýa-da başga çäklendirilen sebitiň täsir edýän-etmeýändigini soraň; bu sahypa ol düzgünleri beýan etmeýär.

Oba hojalyk sebitleriniň düzgünleri üýtgeýärmi? 2026-njy ýyldan senelenen mysal

Hawa, planlara üýtgetmeler girizilýär. Gazimağusa–İskele–Yeniboğaziçi planyna 2026-njy ýyldaky üýtgetme 2026-njy ýylyň 22-nji maýynda tassyklandy we 2026-njy ýylyň 14-nji sentýabrynda Resmi Gazet № 175 (II ýörite sany), III goşundy, A.E. 831 bilen çap edildi; çap edilen gününden güýje girdi. Ol 2023-nji ýylyň 1-nji noýabrynda Resmi Gazet № 230, III goşundy, A.E. 878 bilen çap edilen esasy plan bilen bilelikde okalýar.

• Onuň aýdylan çägine gurluşyk çäklerini giňeltmek we plan bilen gurluşyk çäkleriniň arasyndaky Oba hojalygy ösdürmek sebitindäki gurluşyk işleriniň düzgünleri girýär.
• Üýtgedilen plan hasabatyna görä, gurluşyk çäklerinden daşardaky sebitler ekerançylyga ýarar-ýaramazlygyna garamazdan Oba hojalygy ösdürmek sebitidir. Ol ýerde rugsat berilýän gurluşyk işleri esasan ferma binalary, parnikler, ferma ammarlary, oba hojalyk maksatly bölünişikler we ferma ýollarydyr; meýilleşdiriş tassyklamasy tapgyrynda çözülýän çäkli istisnalar bar.
• Üýtgedilen plan boýunça meýilleşdiriş tassyklamasy bolmadyk gurluşyk işi üçin beýleki kanunlar boýunça hiç hili rugsat berlip bilinmez (Resmi Gazet № 175, 7-nji madda).
• Üýtgetme resminamalary Gazimağusa, Yeniboğaziçi we İskele şäher geňeşlerinde, Gazimağusa we İskele etrap häkimliklerinde (Kaymakamlık) we Şäher meýilleşdiriş müdirliginde synlamak üçin elýeterlidir.

Meýdan satyn almazdan öň nämeleri barlamaly?

Aklawçyňyzdan, ölçeg inženeriňizden we meýilleşdirijiňizden ýazmaça soraň we her resminamanyň senesini saklaň:

1. Eýeçilik resminamasynyň görnüşi we eýeler. Ýer bölegine kim eýelik edýär, haýsy paýlarda we eýeçilik resminamasynyň (koçanyň) haýsy görnüşi (eýeçilik resminamalarynyň görnüşleri).
2. Ýüklenmeler. Tapu edarasynyň gözleginde görkezilen islendik ipoteka, girew, kazyýet karary ýa-da başga bellik (eýeçilik we hukuk barlagy).
3. Meýilleşdiriş ýagdaýy, seneli. Satyjy emläk agenti arkaly alyja Tapu edarasynyň gözleg şahadatnamasyny we emlägiň zonalara bölünişik ýagdaýyny (imar durumu) görkezýän meýilleşdiriş edarasynyň resminamasyny bermelidir (38/2007 belgili Kanun, 16-njy madda). Onuň senesini belläň: planlar üýtgeýär.
4. Baryş. Ýer bölegine kanuny, hasaba alnan ýol barmy, ýa-da diňe adaty ulanylýan ýol barmy?
5. Suw we hyzmatlar. Suw, elektrik we kanalizasiýa nireden gelerdi, şeýle hem septik çukur ýa-da siňdiriji çukur üçin haýsy rugsat gerek bolardy.
6. Goraýyş we daşky gurşaw çäklendirmeleri. ÖÇKB, goraýyş sebiti, kenar ýa-da çäklendirilen sebit.
7. Daşary ýurtly alyjylar üçin synp. Ýer böleginiň 52/2008 belgili Kanun boýunça oba hojalyk ýa-da tokaý ýeridigi ýa-da däldigi barada ýazmaça tassyklama.

Satyn alyşyň doly barlag sanawy emlägiň hukuk we tehniki barlagy we alyjynyň barlag sanawy sahypalarynda berilýär.

Oba hojalyk ýeriniň esasy töwekgelçilikleri haýsylar?

• Ulanyş töwekgelçiligi: gurluşyk çäklerinden daşardaky meýdana hiç haçan gurluşyk üçin rugsat berilmezligi mümkin; plan üýtgemegi hiç haçan kepillendirilmeýär.
• Laýyklyk töwekgelçiligi: daşary ýurtly alyjy oba hojalyk ýa-da tokaý ýerini satyn alyp bilmeýär, çäklendirilen zolak düzgünnamasyna garşy edilen hasaba alyş bolsa hakyky däldir.
• Bölmek töwekgelçiligi: parselleşdirme meýilleşdiriş tassyklamasyny we ýer bölmek rugsadyny talap edýär, rugsat bolsa ýollar, suw we elektrik ýaly şertleri öz içine alyp biler (Fasıl 96, 9(1)(c) madda).
• Baryş we hyzmatlar töwekgelçiligi: hasaba alnan ýol ýa-da hyzmatlar bolmasa, çykdajy we ulanyş näbelli bolýar.
• Könelen maglumat: üýtgetmeden öň berlen zonalara bölünişik haty ýa-da plan kartasy ýer böleginiň häzirki ýagdaýyny görkezmezligi mümkin.

NORTHEA meýdan satyn almakda nähili kömek edýär

NORTHEA barlaglary utgaşdyrýar: ýer bölegi üçin seneli meýilleşdiriş ýagdaýy resminamasyny, eýeçilik gözlegini we plan salgylanmalaryny ýygnaýarys, nämäniň tassyklanandygyny we nämäniň henizem açykdygyny belleýäris hem-de siziň garaşsyz aklawçyňyz, ygtyýarnamaly ölçeg inženeri (harita mühendisi) we hasaba alnan meýilleşdiriji bilen işleýäris. Aklawçylar, ölçeg inženerleri, meýilleşdirijiler we inženerler öz hünär hyzmatlaryny özleri berýär, her bir tassyklamany bolsa döwlet edaralary kabul edýär. NORTHEA hukuk netijenamalaryny bermeýär; biz garaşsyz hukuk barlagyny utgaşdyrýarys we yzygiderli barlag dosýelerini düzýäris.

Başlamak üçin ýer we ýer bölmek boýunça maslahat sahypasyna serediň we ýer bölegi salgylanmasyny hususy ýüz tutma kanaly arkaly iberiň; eýeçilik resminamalaryny hiç haçan köpçülige ýaýmaň.