Şimali Kipr haqqında · İskele və Karpaz
İskele və Karpaz yarımadasında görməli yerlər
24 oktyabr 2026-cı il tarixinə rəsmi, akademik və turizm mənbələri İskele rayonunu və Karpaz (Karpas) yarımadasını Kantara qalası, Sipahi, Ayios Philon və Aphendrikadakı erkən xristian və Bizans kilsələri, Apostolos Andreas monastırı, Nitovikla və Kral Tepesi kimi Tunc dövrü məkanları, İskele (Trikomo) şəhəri, habelə yarımadanın ucundakı qorunan çimərliklər və sərbəst gəzən eşşəklər vasitəsilə təsvir edir. Bu səhifə Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsinin (Eski Eserler ve Müzeler Dairesi), Ətraf Mühitin Mühafizəsi İdarəsinin (Çevre Koruma Dairesi), Mədəni İrs üzrə Texniki Komitənin, BMTİP-in (UNDP), universitetlərin və tarixli xəbərlərin hər bir məkan barədə dediklərini ümumiləşdirir, hər mənbəyə keçid verilir. Səhifədə iş saatları, ödənişlər və ya koordinatlar verilmir.
24 oktyabr 2026-cı il tarixində mətndə adı çəkilən və aşağıda sadalanan mənbələrlə yoxlanılıb. Tərəflərin mövqeləri onlara aid edilir.
İskele (Trikomo), Boğaz və Bafra sahili
Visit North Cyprus saytına görə, İskele əvvəllər Trikomo adlanıb və orada tarixi əhəmiyyətli iki kilsə var: 12-ci əsrdə tikilmiş və hazırda muzey olan Panayia Theotokos və 15-ci əsrdə ucaldılmış kiçik xaçvari Ayios Iakovos (Müqəddəs Yaqub) kilsəsi. Eyni səhifə İskelenin yanındakı Boğaz balıqçı limanını adlandırır və Qazimağusadan Karpaza gedən yolda daha şimalda yerləşən Bafranı otel bölgəsinə çevrilmiş keçmiş kənd kimi təsvir edir.
Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi (Eski Eserler ve Müzeler Dairesi) bildirir ki, Panagia Theotokos kilsəsi 23 may 1991-ci il tarixində İskele İkona Muzeyi kimi açılıb. İdarə həmçinin İskele Arxeologiya Muzeyini idarə edir; İdarəyə görə, muzey Britaniya müstəmləkə dövründə tikilmiş, Bandabuliya kimi tanınan keçmiş bazar binasında yerləşir, bina 2017-ci ildə uyğunlaşdırılıb və 2018-ci ildə açılıb.
Çimərliklər, çimərlik qaydaları və qorunan sahil çimərliklər və sahil bələdçisində, rayon xəritəsi isə rayonlar, şəhərlər və xəritə səhifəsində verilir. Salamis və Qazimağusa yaxınlığındakı digər məkanlar Qazimağusada görməli yerlər səhifəsindədir.
Nikolay Kazak · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Şəhər
İskele (Trikomo)
Visit North Cyprus İskeleni şimalın böyük şəhərlərindən biri kimi təsvir edir; şəhər əvvəllər Trikomo adlanıb, yaxınlığında çimərliklər və balıq restoranları var. Mənbə Afroditanın ilk meyvəni Kiprə məhz burada gətirdiyi barədə rəvayəti təkrarlayır.
Mənbə: visitncy.com
Nikolay Kazak · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Muzey
Panagia Theotokos kilsəsi, İskele İkona Muzeyi (İkon Müzesi)
Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi kilsəni 12-ci əsrə aid edir; 15-ci əsrdə tağlı şimal nefi əlavə olunub, 1804-cü ildə isə təmir aparılıb. İdarəyə görə, 12-ci əsrin əvvəllərinə aid divar rəsmlərinin çoxu salamat qalıb; onlar 1966-cı ildə təmizlənib, 1967-ci ilin noyabrında isə əlavə rəsmlər aşkar edilib.
Mənbə: eemd.gov.ct.tr
Ddovah · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Muzey
İskele Arxeologiya Muzeyi (İskele Arkeoloji Müzesi)
İdarə bildirir ki, 2018-ci ildə açılmış muzeydə arxeoloji anbarlarından seçilmiş, neolit dövründən Roma dövrünə qədər səkkiz dövrə aid əşyalar nümayiş olunur. İdarə Karpaz yarımadasında hazırlanmış özünəməxsus Orta Tunc dövrü saxsı məmulatını qeyd edir.
Mənbə: eemd.gov.ct.tr
Wakowlk · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Liman kəndi
Boğaz
Visit North Cyprus İskelenin yanındakı Boğazı limanı ətrafında balıq restoranları olan balıqçı kəndi kimi təsvir edir.
Mənbə: visitncy.com
Seksen iki yüz kırk beş · CC0 · Wikimedia Commons Sahil
Bafra
Visit North Cyprus Bafranı Qazimağusadan Karpaza gedən əsas yolda yerləşən, böyük otellərlə inkişaf etdirilmiş keçmiş kənd kimi təsvir edir və onun qumlu sahilini xatırladır.
Mənbə: visitncy.com
1 / 6
Kantara qalası və Tunc dövrü məkanları
Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsinə görə, Kantara Girne (Beşparmak) dağlarının keçidlərini nəzarətdə saxlamaq üçün tikilmiş qalalardan biridir və təxminən 700 metr hündürlükdə qayalı çıxıntı üzərində dayanır. İdarə bildirir ki, qala, ehtimal ki, ilk dəfə 10-cu əsrdə gözətçi məntəqəsi kimi tikilib, ilk dəfə 1191-ci ildə, İsaak Komnin orada sığınacaq tapanda xatırlanır və Kral I Jak (1382–1398) tərəfindən yenidən möhkəmləndirilib; bu gün görünən xarabalıqların çoxu onun dövründəki işlərə aiddir. Visit North Cyprus bildirir ki, Kantara üç dağ qalasının ən şərqdə yerləşənidir. Üç qala qalalar bələdçisində müqayisə olunur.
Yarımadada Tunc dövrü məkanları da var. Aegeus Society tərəfindən dərc olunmuş məqalədə deyilir ki, Tunc dövrü Karpası haqqında arxeoloji məlumatların çoxu İsveç Kipr Ekspedisiyasının qazdığı məkanlardan, o cümlədən Kuruova yaxınlığındakı Korovia-Nitovikla qalasından gəlir; məqalə 1956-cı ildə Galinopornidə (Kaleburnu) bir məzarda aparılmış xilasetmə qazıntısını təsvir edir.
Kaleburnunun yuxarısındakı Kral Tepesidə (Vasili) Şərqi Aralıq Dənizi Universitetinin DAKMAR tədqiqat mərkəzi bildirir ki, 2004-cü ilin iyununda iki akademik içində tunc əşyalar olan pithos tapıb, xilasetmə qazıntısı zamanı isə 26 tunc əşya aşkar edilib. Mərkəz 2005–2009-cu illərdə birinci, 2014-cü ildən isə ikinci qazıntı mərhələsi aparıldığını bildirir və məkanı eroziya, əkinçilik və qanunsuz qazıntıların təhdid etdiyini qeyd edir.
George Groutas from Idalion, Cyprus · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons Qala
Kantara qalası (Kantara Kalesi)
Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi şərq girişində iki qüllə olan barbakanı, üç tərəfdən sıldırım qayaları, tağlı otaqları, keçmiş həbsxana otağını, sarnıçları və zirvədə Buffavento ilə siqnal əlaqəsi üçün qülləni təsvir edir. İdarəyə görə, qala 1525-ci ilə qədər istifadə olunub, sonra venesiyalılar tərəfindən tərk edilib.
Mənbə: eemd.gov.ct.tr
Dickelbers · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Qala
Turizm mənbələrində Kantara qalası
Visit North Cyprus bildirir ki, qala 1391-ci ildə Kral Jak tərəfindən yenidən möhkəmləndirilib və 1489-cu ildə venesiyalılar hakimiyyəti ələ aldıqdan sonra da qarnizon olaraq qalıb. Mənbə xarabalıqlar arasında müdafiə mövqelərini, əsgər yataqxanalarını, sarnıçları, tağlı otaqları və gözətçi qüllələrini sadalayır.
Mənbə: visitncy.com
John Lindros · CC0 · Wikimedia Commons Qala
Nitovikla qalası, Kuruova (Korovia) yaxınlığında
Vikipediya İsveç Kipr Ekspedisiyasının 1935-ci il nəşrinə istinadla bildirir ki, ekspedisiya məkanı 1929-cu ildə tədqiq edib. Məqalə qüllələri və həyətində sarnıcı olan, kiklop hörgüsündən tikilmiş, təxminən e.ə. 1725–1450-ci illər arasında istifadə olunmuş kvadrat qalanı təsvir edir.
Mənbə: en.wikipedia.org
1 / 6
Erkən xristian və Bizans kilsələri: Sipahi, Ayios Philon və Aphendrika
Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsinə görə, Sipahidəki Ayia Trias bazilikası 1957-ci ildə təsadüfən tapılıb və qismən qazılıb. İdarə mozaik döşəmələri, nartekası və atriumu, xaç şəkilli vəftiz hovuzu olan baptisteriyası olan üç nefli bazilikanı təsvir edir və mozaikaları 5-ci əsrin sonu və ya 6-cı əsrin əvvəllərinə, eramızın 535-ci ilindən əvvələ aid edir. Visit North Cyprus binanın bir hissəsinin xərcini ödəmiş diakon Heraclosun adı çəkilən yazını qeyd edir.
Dipkarpaz (Rizokarpaso) yaxınlığında Ayios Philon kilsəsinin xarabalıqları qədim Karpasiyanın yerində dayanır. Mədəni İrs üzrə Texniki Komitə bildirir ki, 1935–1938-ci illərdə aparılmış qazıntılar 12-ci əsr kilsəsinin altında 5-ci əsrə aid yepiskop kompleksinin bir hissəsini üzə çıxarıb, Aİ tərəfindən maliyyələşdirilən konservasiya isə 2018-ci ilin mayından 2019-cu ilin yanvarına qədər aparılıb. Visit North Cyprus kilsəni 10-cu əsrə aid edir.
Şimal sahilində Mədəni İrs üzrə Texniki Komitə bildirir ki, Aphendrikadakı xarabalıqlar David George Hogarth (1889) və Ieronymos Peristianis (1910) tərəfindən qədim Ourania şəhəri kimi müəyyən edilib. Komitə üç dağılmış kilsəni təsvir edir və 2020-ci ilin oktyabrından 2020-ci ilin dekabrına qədər Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilən və BMTİP tərəfindən həyata keçirilən təcili konservasiya işləri barədə məlumat verir.
Chris06 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Bazilika
Ayia Trias bazilikası, Sipahi (Ay Trias Bazilikası)
İdarə bildirir ki, bazilika, ehtimal ki, təxminən 7-ci əsrin ortalarında ərəb basqınları zamanı dağıdılıb, bundan sonra onun cənubunda kiçik kilsə tikilib; o da 9-cu və ya 10-cu əsrdə dağıdılanda məkan istifadədən çıxıb. Mozaikalarda həndəsi, yarpaq və xaç motivləri təsvir olunub.
Mənbə: eemd.gov.ct.tr
Chris06 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Bazilika
Turizm mənbələrində Ayia Trias bazilikası
Visit North Cyprus bazilikanı Sipahi kəndinin şimalında yerləşdirir, onu 5-ci əsrin sonuna aid edir və 1957-ci ildə təsadüfən aşkar edildiyini bildirir. Mənbə əsas apsidin önündəki, diakon Heraclosun adını çəkən yazıdan sitat gətirir.
Mənbə: visitncy.com
Ruben Holthuijsen · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons Arxeoloji məkan
Ayios Philon və qədim Karpasiya
Mədəni İrs üzrə Texniki Komitə qədim Karpasiyanı Dipkarpazdan təxminən 3,5 km şimal-şərqdə yerləşdirir. Komitə sütunlu bazilikanı, xaçvari vəftiz hovuzu olan baptisteriyanı, opus sectile döşəmələri və 12-ci əsrdə bazilikanın üzərində tikilmiş, günbəzli, kvadrat daxilində xaç planlı kilsəni təsvir edir.
Mənbə: tcchcyprus.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Kilsə
Turizm mənbələrində Ayios Philon kilsəsi
Visit North Cyprus bildirir ki, kilsə 4-cü əsrdə Karpaz əhalisini xristianlığa döndərmiş müqəddəsə həsr olunub və onu 10-cu əsrə aid edir. Mənbə sarnıcı, baptisteriyanı və rəngli mozaikaları xatırladır.
Mənbə: visitncy.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Kilsə
Panagia Aphendrika
Mədəni İrs üzrə Texniki Komitə 8-ci əsr bazilikasının qərb hissəsinin içində tikilmiş, 16-cı əsrə aid tək nefli tağlı ibadətgahı təsvir edir; həmin bazilika da öz növbəsində 6-cı əsrə aid taxta damlı bazilikanı əvəz edib. İlkin döşəmə heç vaxt üzə çıxarılmayıb.
Mənbə: tcchcyprus.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Kilsə
Asomatos kilsəsi, Aphendrika
Eyni mənbə bildirir ki, Panagia Aphendrikadan təxminən 30 m cənubda yerləşən Asomatos 6-cı əsrə aid üç nefli bazilika kimi yaranıb və 8-ci əsrin sonunda tağlı bazilikaya çevrilib. Sintronon yerində qalmış yeganə liturgiya avadanlığıdır.
Mənbə: tcchcyprus.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Kilsə
Agios Georgios, Aphendrika
Komitə qoşa apsidli kiçik tək nefli kilsəni, Kiprdəki belə iki kilsədən birini təsvir edir. Komitə onun adada salamat qalmış ən erkən günbəzli bina olduğu və 9-cu–10-cu əsrlər arasına aid edildiyi barədə fərziyyəni qeyd edir.
Mənbə: tcchcyprus.com
1 / 7
Panagia Kanakaria və Apostolos Andreas: tarix və bərpa
Panagia Kanakaria kilsəsi Boltaşlıda (Lythrangomi) yerləşir. Cyprus Mail 15 avqust 2025-ci il tarixində monastır və kilsənin bərpasının başa çatdığını xəbər verib; işlər Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilib, BMTİP-in texniki rəhbərliyi altında aparılıb, Kipr yunan və Kipr türk mütəxəssisləri iki icmalı Mədəni İrs üzrə Texniki Komitə vasitəsilə çalışıb. Xəbərə görə, kilsə 5-ci əsrə aid bazilikanın üzərində dayanır və onun apsidində bir vaxtlar taxtda oturmuş Məryəm Ananı təsvir edən 6-cı əsrin əvvəllərinə aid mozaika olub.
Cenevrə Universitetinin ArThemis məlumat bazasındakı iş qeydində göstərilir ki, dörd mozaika 1976-cı ilin avqust–oktyabr aylarında apsiddən çıxarılıb və 1988-ci ildə ABŞ-dan olan bir sənət əsərləri dileri tərəfindən alınıb. Qeydə görə, İndianapolisdəki ABŞ Dairə Məhkəməsi 3 avqust 1989-cu il tarixində onların Kipr Kilsəsinə və Kipr Respublikasına qaytarılması barədə qərar verib, Apellyasiya Məhkəməsi bunu 24 oktyabr 1990-cı il tarixində təsdiqləyib, mozaikalar isə 1991-ci ildə Kiprə qaytarılıb və Arxiyepiskop III Makarios Fondunun Bizans Muzeyində saxlanılır.
Apostolos Andreas monastırı yarımadanın ucuna yaxın yerləşir. BMTİP bildirir ki, onun bərpası Kipr Kilsəsi və EVKAF İdarəsi (Kipr Vəqflər İdarəsi, Kıbrıs Vakıflar İdaresi) tərəfindən, USAID-in əlavə töhfəsi ilə maliyyələşdirilib və bunu Kiprdə hər iki icma tərəfindən tam maliyyələşdirilən ilk irs konservasiyası layihəsi adlandırır. Cyprus Mail 7 noyabr 2016-cı il tarixində birinci mərhələnin Mədəni İrs üzrə Texniki Komitəyə təhvil verildiyini, 20 mart 2026-cı il tarixində isə əlavə konservasiya işlərinin Komitənin nəzarəti altında davam etdiyini xəbər verib.
Julian Nyča · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Kilsə
Panagia Kanakaria, Boltaşlı (Lythrangomi)
Cyprus Mail 2025-ci ilin avqustunda işlərin başa çatması barədə xəbərində bildirir ki, ilk taxta damlı kilsə 8-ci əsrdə silindrik tağlı üç nefli bazilikaya çevrilib və 12-ci əsrdə günbəz və apsidlə yenidən tikilib. Xəbər Komitənin Kipr yunan həmsədrinin layihəni əməkdaşlıq nümunəsi kimi təsvir edən sözlərindən sitat gətirir.
Mənbə: cyprus-mail.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Monastır
Apostolos Andreas monastırı: binalar
BMTİP neoklassik kilsəni 1867-ci ilə, əlavə binaları 1914-cü ilə qədərki dövrə aid edir və bildirir ki, onun altındakı orta əsr ibadətgahı, çox güman ki, 15-ci əsrdə tikilib. BMTİP zəng qülləsini 1906-cı ildən əvvələ aid edir və dənizə baxan tərəfdə 1930-cu ildə sement suvağı ilə aparılmış təmiri qeyd edir.
Mənbə: undp.org
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Bərpa
Apostolos Andreas: A mərhələsi (2014–2016)
BMTİP bildirir ki, işlər 2014-cü ilin sentyabrında başlayıb və kilsəni və yanındakı binaları əhatə edən A mərhələsi 30 noyabr 2016-cı il tarixində tamamlanıb. Cyprus Mail əlavə edir ki, layihələr Patras Universiteti tərəfindən hazırlanıb, işi isə bir Kipr yunan və bir Kipr türk tikinti şirkəti görüb.
Mənbə: archive.cyprus-mail.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ziyarət yeri
Turizm mənbələrində Apostolos Andreas
Visit North Cyprus monastırı pravoslav zəvvarlar üçün çoxdankı istirahət yeri kimi təsvir edir və bildirir ki, sahildəki 15-ci əsrə aid kiçik ibadətgahda suyunun Müqəddəs Andrey tərəfindən çıxarıldığı deyilən bulaq var.
Mənbə: visitncy.com
1 / 6
Yarımadanın ucu: Golden Beach, qorunan ərazilər və eşşəklər
Visit North Cyprus Karpazı uzunluğu təxminən 80 kilometr olan, seyrək məskunlaşmış, makilər, sərv və şam ağacları olan, təpələri təxminən 1 000 metrə qədər yüksələn yarımada kimi təsvir edir və bütün ərazinin qoruq elan edildiyini bildirir. Onun çimərliklər səhifəsi Golden Beach-i (Altın Kumsal) yerində heç bir xidmət olmayan, kilometrlərlə uzanan qumluq kimi təsvir edir.
Hohenheim Universitetinin 2019-cu il seminar materialında deyilir ki, 9 486 ha ərazisi olan Karpaz Milli Parkının sərhədləri 2004-cü ildə müəyyən edilib, yarımadada üç Xüsusi Ətraf Mühitin Mühafizəsi Ərazisi (SEPA) təyin olunub (Tatlısu, Karpaz və Cənubi Karpaz) və Karpaz Fərmanı orada tikintini məhdudlaşdırır. Ətraf Mühitin Mühafizəsi İdarəsinin (Çevre Koruma Dairesi) saytında dərc olunmuş, Cənubi Karpaz SEPA üçün 2010-cu il idarəetmə planı həmin ərazini Dipkarpaz ilə Kaleburnu arasında yerləşən, 1 464 ha quru və 12,2 km sahildən ibarət ərazi kimi təsvir edir.
Visit North Cyprus saytına görə, eşşəklər 1970-ci illərdə traktorlar onları əvəz edənə qədər Karpazda zeytun və taxıl daşımaq üçün istifadə olunub; sonradan tərk edilmiş eşşəklər yarımadada toplanıb və onların çoxu milli park ərazisinə keçib. Cyprus Mail 12 iyun 2025-ci il tarixində videoda eşşəyə siqaret yedirdiyi görünən bir kişinin cərimələndiyini xəbər verib və Karpasiya eşşəkləri üzrə idarəetmə planını təsvir edib. Adanın vəhşi təbiəti flora və fauna səhifəsində işıqlandırılır.
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Yarımada
Karpaz (Karpas) yarımadası
Visit North Cyprus bildirir ki, yarımadada fermerlər hələ də at qoşulan alətlərdən istifadə edir, orada iribaş dəniz tısbağaları və yaşıl tısbağalar yumurta qoyur və köçəri quşlar buradan keçir. Mənbə görməli yerlər arasında Kantara qalasını və Apostolos Andreas monastırını adlandırır.
Mənbə: visitncy.com
Julian Nyča · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Çimərlik
Golden Beach (Altın Kumsal)
Visit North Cyprus çimərliyi adanın ən uc nöqtəsində kilometrlərlə uzanan qumluq kimi təsvir edir və orada heç bir xidmət olmadığını, buna görə ziyarətçilərin öz ehtiyaclarını özləri gətirdiyini bildirir. Çimərlik həm də tısbağaların yumurta qoyduğu yerdir; bu, aşağıda izah olunur.
Mənbə: visitncy.com
Aivar Ruukel · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons Qorunan ərazi
Karpaz SEPA və milli park ərazisi
Hohenheim Universitetinin seminar materialında deyilir ki, Karpaz SEPA yarımadanın ucunu əhatə edir, nəzərdə tutulan milli parkı da özünə daxil edir və milli və beynəlxalq əhəmiyyətli dəniz tısbağası yumurtlama yeridir. Material tikinti məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması üçün təzyiqi qeyd edir.
Mənbə: botanik.uni-hohenheim.de
Seksen iki yüz kırk beş · Public domain · Wikimedia Commons Vəhşi təbiət
Karpaz eşşəkləri
Visit North Cyprus iki əsas cinsi təsvir edir: qarnı açıq rəngli, iri, tünd, ehtimal ki, Avropa mənşəli növ və kiçik boz Afrika növü. Mənbəyə görə, fermerlər əkinlərini eşşəklərdən qorumaq üçün hasara alıblar.
Mənbə: visitncy.com
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons İdarəetmə
Karpasiya eşşəkləri üzrə idarəetmə planı
Cyprus Mail xəbər verir ki, plan eşşəklərin sayılmasını, tutulmasını, sağlamlıq yoxlamasından keçirilməsini və qeydiyyata alınmasını, habelə milli park ərazisində yem və su təknələrinin qoyulmasını nəzərdə tutur. Xəbər Taşkent təbiət parkının direktorunu planın əsas təşəbbüskarlarından biri kimi göstərir.
Mənbə: cyprus-mail.com
1 / 6
Dəniz tısbağalarının yumurta qoyduğu çimərliklər
Ətraf Mühitin Mühafizəsi İdarəsi 9 dekabr 2024-cü il tarixində bildirib ki, 2024-cü ildə Karpazın cənub və şimal çimərliklərində 1 834 dəniz tısbağası yuvası qeydə alınıb: onlardan 1 726-sı (94,1%) yaşıl tısbağalara (Chelonia mydas), 20-si (1,1%) iribaş dəniz tısbağalarına (Caretta caretta) məxsus olub, 88-i isə müəyyən edilə bilməyib. İdarəyə görə, ilk yuva 11 may 2024-cü il, sonuncusu isə 14 avqust 2024-cü il tarixində qoyulub; 2023-cü ildə isə İdarə Karpazda 1 214 yaşıl tısbağa və 28 iribaş dəniz tısbağası yuvası qeydə alıb.
Eyni İdarə bildirir ki, 2024-cü ildə ən çox tısbağa fəallığı Ronnas çimərliyində, ən çox yuva isə Ayfilon çimərliyində olub, yumurtlama çimərlikləri isə Ətraf Mühit Qanunu əsasında yaradılmış biomüxtəliflik şəbəkəsinin bir hissəsidir. Visit North Cyprus yumurtlama yerləri arasında Karpazdakı Golden Beach və Ronnas çimərliyini adlandırır.
May–oktyabr yumurtlama mövsümündə İdarə yumurtlama çimərliklərində olan insanlardan aşağıdakı kartda sadalanan qaydalarına əməl etməyi xahiş edir. Sahilin digər hissələrində tısbağa mövsümü çimərliklər və sahil bələdçisində izah olunur.
P.Lindgren · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Növlər
Yaşıl və iribaş dəniz tısbağaları
İdarə bildirir ki, IUCN iribaş dəniz tısbağasını həssas, yaşıl tısbağanı isə nəsli kəsilməkdə olan növ kimi siyahıya alır. İdarəyə görə, bir yuvada orta hesabla təxminən 100 yumurta olur və balalar təxminən iki aydan sonra dan yeri sökülərkən dənizə doğru yollanır.
Mənbə: cevrekorumadairesi.org
Amanda Slater from Coventry, West Midlands, UK · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons Mövsüm
Turizm mənbələrində yumurtlama mövsümü
Visit North Cyprus Golden Beach, Ronnas çimərliyi və Alagadidə yumurtlama mövsümünü mayın sonundan sentyabrın sonuna qədər göstərir, balaların çıxması avqustun sonu və sentyabrın əvvəlinə düşür.
Mənbə: visitncy.com
1 / 6
Praktik qeydlər
- Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi Kantara qalası, Ayia Trias bazilikası, İskele Arxeologiya Muzeyi və İskele İkona Muzeyi üçün ziyarət saatlarını dərc edir. Bu səhifədə saatlar və ya ödənişlər verilmir; ziyarətdən əvvəl İdarənin səhifəsini yoxlayın.
- 24 oktyabr 2026-cı il tarixində yoxlanılanda İdarənin ziyarət saatları səhifəsində İskele İkona Muzeyi (Yeni İskele İkon Müzesi) bağlı kimi göstərilirdi və Apostolos Andreas monastırının İdarəyə aid olmadığı, buna görə icazə məsələsinin müvafiq quruma aid olduğu bildirilirdi.
- Bəzi tarixlər barədə mənbələr fərqlənir. Visit North Cyprus Ayios Philon kilsəsini 10-cu əsrə aid edir, Mədəni İrs üzrə Texniki Komitə isə 12-ci əsri göstərir. BMTİP Apostolos Andreas layihəsinin 2025-ci ilin iyununda bitdiyini göstərir, Cyprus Mail isə 2026-cı ilin martında konservasiya işlərinin hələ də davam etdiyini xəbər verib.
- Visit North Cyprus hər iki tısbağa növünün IUCN Qırmızı Siyahısında nəsli kəsilməkdə olan növ kimi göstərildiyini bildirir; Ətraf Mühitin Mühafizəsi İdarəsi isə iribaş dəniz tısbağasını həssas, yaşıl tısbağanı isə nəsli kəsilməkdə olan növ kimi göstərir.
- Yer adları türk və yunan formalarında işlənir: Sipahi (Ayia Trias), Dipkarpaz (Rizokarpaso), Boltaşlı (Lythrangomi), Kaleburnu (Galinoporni), Kuruova (Korovia) və İskele (Trikomo).
Tez-tez verilən suallar
Karpaz yarımadasında əsas görməli yerlər hansılardır?
Rəsmi, akademik və turizm mənbələri Kantara qalasını, Sipahidəki Ayia Trias bazilikasını, Ayios Philon və qədim Karpasiyanı, Aphendrikadakı kilsələri, Apostolos Andreas monastırını, Boltaşlıdakı Panagia Kanakarianı, Nitovikla və Kral Tepesi Tunc dövrü məkanlarını, Golden Beach-i və yarımadanın ucundakı qorunan ərazini adlandırır.
Kantara qalası nə vaxt tikilib?
Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi bildirir ki, Kantara, ehtimal ki, ilk dəfə 10-cu əsrdə gözətçi məntəqəsi kimi tikilib və ilk dəfə 1191-ci ildə xatırlanır. İdarəyə görə, Kral I Jak (1382–1398) onu yenidən möhkəmləndirib və görünən xarabalıqların çoxu onun dövründəki işlərə aiddir. Qala 1525-ci ilə qədər istifadə olunub.
Sipahidəki Ayia Trias bazilikasının özəlliyi nədir?
Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi bildirir ki, bazilika 1957-ci ildə təsadüfən tapılıb və onun 5-ci əsrin sonu və ya 6-cı əsrin əvvəllərinə aid edilən, həndəsi, yarpaq və xaç motivli mozaik döşəmələri var. Yazıda işin bir hissəsinin xərcini ödəmiş şəxs kimi diakon Heraclosun adı çəkilir.
Apostolos Andreas monastırını kim bərpa edib?
BMTİP bildirir ki, bərpa Kipr Kilsəsi və EVKAF İdarəsi tərəfindən, USAID-in töhfəsi ilə maliyyələşdirilib və BMTİP tərəfindən həyata keçirilib. Cyprus Mail xəbər verib ki, birinci mərhələ 7 noyabr 2016-cı il tarixində iki icmalı Mədəni İrs üzrə Texniki Komitəyə təhvil verilib, 2026-cı ilin martında isə əlavə konservasiya işləri nəzarət altında aparılırdı.
Kanakaria mozaikalarının taleyi necə olub?
Cenevrə Universitetinin iş qeydində göstərilir ki, dörd mozaika 1976-cı ildə Panagia Kanakarianın apsidindən çıxarılıb və sonradan ABŞ-dan olan bir diler tərəfindən alınıb. ABŞ məhkəmələri 1989 və 1990-cı illərdə onların qaytarılmasını əmr edib; mozaikalar 1991-ci ildə Kiprə qaytarılıb və Arxiyepiskop III Makarios Fondunun Bizans Muzeyində saxlanılır.
Karpazda niyə sərbəst gəzən eşşəklər var?
Visit North Cyprus bildirir ki, eşşəklər 1970-ci illərdə traktorlar onları əvəz edənə qədər Karpazda iş heyvanı olub; tərk edilmiş eşşəklər yarımadada toplanıb və onların çoxu milli park ərazisinə keçib. Cyprus Mail 2025-ci ildə onların sayılması, qeydiyyata alınması və sağlamlıq yoxlamasından keçirilməsi üçün idarəetmə planı barədə xəbər verib.
Dəniz tısbağaları Golden Beach-də yumurta qoyurmu?
Bəli. Visit North Cyprus Golden Beach və Ronnas çimərliyini yumurtlama yerləri kimi adlandırır. Ətraf Mühitin Mühafizəsi İdarəsi 2024-cü ildə Karpaz çimərliklərində əksəriyyəti yaşıl tısbağalara məxsus 1 834 yuva qeydə alıb və may–oktyabr mövsümündə ziyarətçilərdən çimərlik qaydalarına əməl etməyi xahiş edir.
İskele şəhərində nə görmək olar?
Visit North Cyprus hazırda muzey olan 12-ci əsrə aid Panayia Theotokos kilsəsini və 15-ci əsrə aid Ayios Iakovos kilsəsini adlandırır. Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi həmçinin 2018-ci ildə keçmiş bazar binasında açılmış İskele Arxeologiya Muzeyini idarə edir.
Kaleburnu yaxınlığındakı Kral Tepesidə nə tapılıb?
Şərqi Aralıq Dənizi Universitetinin DAKMAR mərkəzi bildirir ki, 2004-cü ildə içində tunc əşyalar olan pithos tapılıb, xilasetmə qazıntısı zamanı isə 26 tunc əşya aşkar edilib. Sonrakı qazıntılar zirvədə son Tunc dövrünə aid binanı və üç sətirlik kipr-minoy yazısı olan fraqmenti üzə çıxarıb.
Mənbələr
- Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi: Ziyarət saatları səhifəsi
- Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi: Kantara qalası
- Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi: Ayia Trias bazilikası (Sipahi)
- Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi: İkona Muzeyi (Yeni İskele)
- Qədim Əsərlər və Muzeylər İdarəsi: İskele Arxeologiya Muzeyi
- Ətraf Mühitin Mühafizəsi İdarəsi (Çevre Koruma Dairesi): 2024-cü ildə dəniz tısbağalarının monitorinqi və mühafizəsi (9 dekabr 2024)
- Ətraf Mühitin Mühafizəsi İdarəsi / Aİ Natura 2000 texniki yardımı: Cənubi Karpaz sahili SEPA idarəetmə planı (2010)
- Visit North Cyprus: İskele
- Visit North Cyprus: Kantara qalası
- Visit North Cyprus: Ayios Trias bazilikası
- Visit North Cyprus: Ayios Philon kilsəsi
- Visit North Cyprus: Apostolos Andreas monastırı
- Visit North Cyprus: Karpaz
- Visit North Cyprus: Çimərliklər
- Visit North Cyprus: Kipr eşşəyi
- Visit North Cyprus: Tısbağalar
- Mədəni İrs üzrə Texniki Komitə: Afendrika arxeoloji məkanında üç kilsə (layihə vərəqəsi)
- Mədəni İrs üzrə Texniki Komitə: Agios Philon arxeoloji ərazisi (layihə vərəqəsi)
- BMTİP Kipr (UNDP Cyprus): Apostolos Andreas monastırının bərpası
- Cyprus Mail: Bərpa olunmuş Apostolos Andreas 'sülh və birlik rəmzi' (7 noyabr 2016)
- Cyprus Mail: Apostolos Andreas monastırında bərpa işləri irəliləyir (20 mart 2026)
- Cyprus Mail: Panayia Kanakaria monastırında bərpa işləri başa çatıb (15 avqust 2025)
- Cyprus Mail: Karpasiya eşşəyinə siqaret yedirən kişi cərimələnib (12 iyun 2025)
- Cenevrə Universiteti, ArThemis: İş qeydi, Kanakaria Mosaics, Autocephalous Greek-Orthodox Church of Cyprus and Cyprus v. Goldberg
- Aegeus Society: Tomb 1 (1956) at Galinoporni and the Middle-Late Cypriot transition in the Karpas Peninsula
- Vikipediya: Nitovikla (ikinci dərəcəli mənbə)
- Şərqi Aralıq Dənizi Universiteti, DAKMAR: Kral Tepesi xilasetmə qazıntısı
- Kızılduman, B. (2017). A remarkable Late Bronze Age building at Kaleburnu-Kral Tepesi/Galinoporni-Vasili in Cyprus. Şərqi Aralıq Dənizi Universitetinin repozitoriyası
- Krämer, M. (2019). Nature conservation in Northern Cyprus: The Karpaz Peninsula. Seminar materialı, Botanika İnstitutu, Hohenheim Universiteti
Şimali Kipr barədə sualınız var?
Bölgələr, otellər və ya daşınmaz əmlak barədə şəxsi söhbət üçün NORTHEA-ya yazın.