Famagusta i Warosza: co mówią źródła

Czym jest Warosza i gdzie leży

Według Cyprus Mail Warosza to nowoczesna dzielnica otoczonego murami średniowiecznego miasta portowego Famagusta, która przed 1974 rokiem stała się ośrodkiem turystycznym z plażami i hotelami; gazeta wymienia wśród jej gości gwiazdy filmowe. Turecka nazwa to Maraş. Siły Pokojowe Organizacji Narodów Zjednoczonych na Cyprze (UNFICYP) opisują ją jako dawny nadmorski kurort w pobliżu Famagusty, znajdujący się obecnie pod kontrolą tureckiego wojska, i wymieniają ją wśród obszarów, których ONZ nie kontroluje. Stare miasto otoczone murami, starożytna Salamina i oblężenie z lat 1570-71 zostały omówione w poradniku Salamina i Famagusta.

Według Cyprus Mail Grecy cypryjscy, mieszkańcy Waroszy, opuścili ją w 1974 roku, po czym tureckie wojsko otoczyło puste miasto ogrodzeniem, przez co przez dziesięciolecia pozostawało ono zamknięte. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego ONZ z 5 stycznia 2026 roku stwierdza, że dostęp patroli UNFICYP do całego tego obszaru pozostaje znacznie ograniczony od 1974 roku. Szerszy ciąg wydarzeń od 1571 roku do dziś znajdziesz w osi czasu historii. Ta strona nie podaje liczb ludności ani wysiedlonych, ponieważ wykorzystane tu teksty ONZ ich nie zawierają.

Status od 1974 roku: co mówią rezolucje Rady Bezpieczeństwa 550 i 789

Rezolucja 550 (1984) została przyjęta 11 maja 1984 roku. Jej tekst stwierdza, że Rada była „głęboko zaniepokojona niedawnymi zagrożeniami zasiedleniem Waroszy przez osoby inne niż jej mieszkańcy”. W ustępie 5 Rada „uznaje próby zasiedlenia jakiejkolwiek części Waroszy przez osoby inne niż jej mieszkańcy za niedopuszczalne i wzywa do przekazania tego obszaru pod administrację Organizacji Narodów Zjednoczonych”. Cytaty pochodzą z oficjalnego zapisu rezolucji w ONZ i podano je we własnym, nieoficjalnym tłumaczeniu, a nie jako oficjalne brzmienie ONZ.

Rezolucja 789 (1992) została przyjęta 25 listopada 1992 roku. W ustępie 8 Rada wezwała wszystkie zainteresowane strony do zobowiązania się do listy środków budowy zaufania. Punkt (c) tej listy brzmi w tłumaczeniu własnym: „W celu wykonania rezolucji 550 (1984) obszar znajdujący się obecnie pod kontrolą Sił zostanie rozszerzony o Waroszę”. W sprawozdaniach z 2026 roku Sekretarz Generalny przypomina obie rezolucje i stwierdza, że stanowisko Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie Waroszy pozostaje niezmienione (S/2026/9, 5 stycznia 2026).

Częściowe otwarcie w październiku 2020 roku

Według Hürriyet Daily News 6 października 2020 roku Ersin Tatar, wówczas premier po stronie turecko-cypryjskiej, ogłosił na wspólnej konferencji prasowej w Ankarze z prezydentem Turcji Recepem Tayyipem Erdoğanem, że wybrzeże Waroszy zostanie otwarte dla publiczności od rana 8 października. Gazeta podaje, że Tatar nazwał Waroszę sprawą narodową ponad sporami politycznymi, a Erdoğan powiedział, że Warosza jest terytorium turecko-cypryjskim i że Turcja jest gotowa pomóc w pełnym otwarciu miasta. Ogłoszenie nastąpiło na kilka dni przed wyborami prezydenckimi po stronie turecko-cypryjskiej, które odbyły się 11 października.

Al Jazeera podała 7 października 2020 roku, że rzecznik rządu Republiki Cypryjskiej Kyriakos Kousios nazwał ten krok „przedwyborczym chwytem wymyślonym w Ankarze”, a szef unijnej dyplomacji Josep Borrell powiedział, że Unia jest „bardzo zaniepokojona”. Po stronie turecko-cypryjskiej, jak czytamy w tej samej relacji, Kudret Özersay podał się do dymisji, a jego Partia Ludowa opuściła koalicję rządzącą, zaś ówczesny przywódca Mustafa Akıncı określił tę decyzję jako ingerencję w wybory.

Rada Bezpieczeństwa zebrała się 9 października 2020 roku; według Security Council Report posiedzenie zostało zażądane przez Republikę Cypryjską. Jej przewodniczący odczytał oświadczenie S/PRST/2020/9, które potwierdziło „status Waroszy określony w poprzednich rezolucjach Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych”, wyraziło „głębokie zaniepokojenie ogłoszeniem w Ankarze 6 października dotyczącym otwarcia wybrzeża Waroszy” i wezwało „do odwrócenia tego kierunku działań oraz do unikania jednostronnych kroków, które mogłyby zwiększyć napięcia na wyspie” (cytaty w tłumaczeniu nieoficjalnym).

Lipiec 2021 roku: drugi krok i oświadczenie Rady

Euronews i Al Jazeera podają, że 20 lipca 2021 roku przywódca turecko-cypryjski Ersin Tatar ogłosił, że część ogrodzonego obszaru przejdzie spod kontroli wojskowej pod cywilną. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego z 5 stycznia 2026 roku odnosi się do 3,5 proc. powierzchni Waroszy, w przypadku której w lipcu 2021 roku ogłoszono zniesienie statusu wojskowego w ramach przygotowań do renowacji. Euronews cytuje prezydenta Republiki Cypryjskiej Nikosa Anastasiadisa, który nazwał ten krok „nielegalnym i nie do zaakceptowania”.

23 lipca 2021 roku Rada wydała oświadczenie S/PRST/2021/13. „Potępia ono ogłoszenie na Cyprze przez przywódców tureckich i turecko-cypryjskich z 20 lipca 2021 roku dotyczące dalszego ponownego otwarcia części ogrodzonego obszaru Waroszy” i wzywa „do natychmiastowego odwrócenia tego kierunku działań oraz cofnięcia wszystkich kroków podjętych w sprawie Waroszy od października 2020 roku” (cytaty w tłumaczeniu nieoficjalnym). Powtarza też, że wszelka próba zasiedlenia jakiejkolwiek części Waroszy przez osoby inne niż jej mieszkańcy jest niedopuszczalna.

Ministerstwo Spraw Zagranicznych Turcji wydało komunikat prasowy nr 260 w dniu 23 lipca 2021 roku. Anadolu Agency podaje, że odrzucił on oświadczenie przewodniczącego Rady, stwierdził, że Maraş „nie został otwarty na zasiedlenie”, oraz że odnośne rezolucje Rady Bezpieczeństwa „nie są naruszane”. Anadolu podaje również, że Ministerstwo Spraw Zagranicznych strony turecko-cypryjskiej nazwało sformułowania Rady „wprowadzającymi w błąd”. Są to stanowiska tych ministerstw; oświadczenie Rady i Republika Cypryjska mają przeciwne zdanie.