Kapalı Maraş (Varosha), Gazimağusa: kaynaklar ne söylüyor

Kapalı Maraş (Varosha) nedir ve Gazimağusa'da nerede yer alır

Cyprus Mail'e göre Maraş (Varosha), surlarla çevrili Orta Çağ liman kenti Gazimağusa'nın modern kesimidir ve 1974'ten önce plajlar ile otellerden oluşan bir turizm merkezi hâline gelmiştir; gazete ziyaretçileri arasında film yıldızlarını da sayar. Türkçe adı Maraş'tır. Birleşmiş Milletler Kıbrıs Barış Gücü (UNFICYP), burayı Gazimağusa yakınındaki eski tatil kasabası olarak tanımlar, şu anda Türk ordusunun kontrolü altında olduğunu belirtir ve BM'nin kontrol etmediği alanlar arasında sayar. Surlarla çevrili eski şehir, antik Salamis ve 1570-71 kuşatması Salamis ve Gazimağusa rehberimizde ele alınır.

Cyprus Mail'e göre Maraş'ın Kıbrıslı Rum sakinleri 1974'te ayrılmış, Türk ordusu ardından boş kasabanın çevresini çitle kapatmış ve bu, kasabayı onlarca yıl kapalı tutmuştur. BM Genel Sekreteri'nin 5 Ocak 2026 tarihli raporu, UNFICYP devriyelerinin alanın tamamına erişiminin 1974'ten beri önemli ölçüde kısıtlı kaldığını belirtir. 1571'den bugüne olayların genel akışı için tarih kronolojisine bakın. Burada kullanılan BM metinleri nüfus veya yerinden edilme rakamı vermediği için bu sayfa da böyle bir rakam vermez.

Maraş'ın 1974'ten beri statüsü: Güvenlik Konseyi'nin 550 ve 789 sayılı kararları ne diyor

550 sayılı karar (1984) 11 Mayıs 1984'te kabul edilmiştir. Karar metni, şu anlama gelen bir ifadeyle, Konsey'in Maraş'ın (Varosha) sakinleri dışındaki kişilerce iskânına yönelik son tehditlerden derin endişe duyduğunu belirtir. 5. paragrafta Konsey, Maraş'ın herhangi bir kısmını sakinleri dışındaki kişilerce iskân etme girişimlerini kabul edilemez bulur ve bu alanın BM yönetimine devredilmesini ister. Bu aktarım kararın resmî BM kaydındaki İngilizce metne dayanır; Türkçe ifadeler özgün metnin birebir çevirisi değil, anlamının aktarımıdır.

789 sayılı karar (1992) 25 Kasım 1992'de kabul edilmiştir. 8. paragrafta Konsey, ilgili tüm tarafları güven artırıcı önlemlerden oluşan bir listeyi taahhüt etmeye çağırmıştır. Bu listedeki (c) maddesi, şu anlama gelen bir ifadeyle, 550 (1984) sayılı kararın uygulanması amacıyla Barış Gücü'nün şu anda kontrol ettiği alanın Maraş'ı (Varosha) kapsayacak biçimde genişletilmesini öngörür. Genel Sekreter 2026 raporlarında her iki kararı da hatırlatır ve BM'nin Maraş hakkındaki tutumunun değişmediğini belirtir (S/2026/9, 5 Ocak 2026).

Ekim 2020'deki kısmi açılış

Hürriyet Daily News'e göre, Kıbrıslı Türk tarafın o dönemki başbakanı Ersin Tatar, 6 Ekim 2020'de Ankara'da Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile birlikte düzenlediği ortak basın toplantısında Maraş sahilinin 8 Ekim sabahından itibaren halka açılacağını duyurmuştur. Gazete, Tatar'ın Maraş'ı siyasi tartışmaların üzerinde bir millî dava olarak nitelendirdiğini; Erdoğan'ın ise Maraş'ın Kıbrıslı Türklere ait toprak olduğunu ve Türkiye'nin kasabanın tamamen açılmasına yardım etmeye hazır olduğunu söylediğini aktarır. Duyuru, Kıbrıslı Türk tarafın 11 Ekim'deki cumhurbaşkanlığı seçiminden günler önce yapılmıştır.

Al Jazeera'nın 7 Ekim 2020 tarihli haberine göre, Kıbrıs Cumhuriyeti hükümet sözcüsü Kyriakos Kousios bu adımı "Ankara'da kurgulanmış bir seçim öncesi gösteri" diye nitelendirmiş, AB dış politika yetkilisi Josep Borrell ise birliğin "çok endişeli" olduğunu söylemiştir. Kıbrıslı Türk tarafında, aynı habere göre, Kudret Özersay istifa etmiş ve Halkın Partisi hükümet koalisyonundan ayrılmış; dönemin lideri Mustafa Akıncı ise kararı seçimlere müdahale olarak tanımlamıştır.

Güvenlik Konseyi 9 Ekim 2020'de toplanmıştır; Security Council Report, toplantıyı Kıbrıs Cumhuriyeti'nin talep ettiğini belirtir. Dönem başkanı S/PRST/2020/9 sayılı başkanlık bildirisini okumuştur. Bildiri, şu anlama gelen ifadelerle, Maraş'ın statüsünü önceki Güvenlik Konseyi kararlarında belirtildiği biçimde yeniden teyit eder, 6 Ekim'de Ankara'da sahilin açılacağına dair yapılan duyurudan derin endişe duyulduğunu ifade eder ve bu eylem yolunun geri alınmasını ve adada gerilimi artırabilecek tek taraflı eylemlerden kaçınılmasını ister.

Temmuz 2021: ikinci adım ve Konsey'in bildirisi

Euronews ve Al Jazeera'ya göre, Kıbrıslı Türk lider Ersin Tatar 20 Temmuz 2021'de çitle çevrili alanın bir bölümünün askerî denetimden sivil denetime geçeceğini duyurmuştur. Genel Sekreter'in 5 Ocak 2026 tarihli raporu, Maraş alanının yüzde 3,5'ine değinir; bu bölüm için Temmuz 2021'de, yenileme hazırlığıyla askerî statünün kaldırıldığı duyurulmuştur. Euronews, Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nicos Anastasiades'in bu adımı "yasa dışı ve kabul edilemez" diye nitelendirdiğini aktarır.

Konsey 23 Temmuz 2021'de S/PRST/2021/13 sayılı bildiriyi yayımlamıştır. Bu bildiri, şu anlama gelen ifadelerle, Türk ve Kıbrıslı Türk liderlerin 20 Temmuz 2021'de Kıbrıs'ta Maraş'ın çitle çevrili alanının bir kısmının yeniden açılmasına ilişkin duyurusunu kınar; bu eylem yolunun derhal geri alınmasını ve Ekim 2020'den beri Maraş'ta atılan tüm adımların geri alınmasını ister. Ayrıca Maraş'ın herhangi bir kısmını sakinleri dışındaki kişilerce iskân etme girişiminin kabul edilemez olduğunu yineler.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı 23 Temmuz 2021'de 260 sayılı basın açıklamasını yayımlamıştır. Anadolu Ajansı'na göre açıklama başkanlık bildirisini reddetmiş, Maraş'ın "iskâna açılmadığını" ve ilgili Güvenlik Konseyi kararlarının "ihlal edilmediğini" söylemiştir. Anadolu ayrıca Kıbrıslı Türk tarafındaki Dışişleri Bakanlığı'nın Konsey'in ifadesini "yanıltıcı" olarak nitelendirdiğini de aktarır. Bunlar adı geçen bakanlıkların tutumlarıdır; Konsey'in bildirisi ve Kıbrıs Cumhuriyeti ise karşıt görüştedir.