İçeriğe geç
NORTHEA
Dil: TR
Özel Görüşme Talep Edin
Menü

Kuzey Kıbrıs Hakkında · Kültür

Kıbrıs Türk kültürü ve gelenekleri

24 Ekim 2026 itibarıyla, Kıbrıs Türk kültürünü anlatan kaynaklar Kıbrıs Türkçesini, halk danslarını ve türküleri, düğün geleneklerini, yerel festivalleri, el sanatlarını, Karagöz gölge oyununu ve masalları kapsıyor. Bu sayfa, KKTC Enformasyon Dairesi'nin, KKTC Eski Eserler ve Müzeler Dairesi'nin, 2021'de Lefkoşa'da yapılan 9. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi bildirilerinin, üniversite tezlerinin ve tarihli BRTK haberlerinin anlattıklarını özetler. Lefkara işi gibi bazı gelenekler adanın tamamına aittir; her kayıt, kaynağının hangi coğrafyayı anlattığını belirtir.

31 Ekim 2026 tarihinde metinde adı geçen ve aşağıda listelenen kaynaklarla kontrol edilmiştir. Tarafların tutumları kendilerine atfedilir.

Kıbrıs Türkçesi (Kıbrıs ağzı). Yapay zekâ görsel konsepti
Yapay zekâ görsel konsepti

Kıbrıs Türkçesi (Kıbrıs ağzı)

Nurettin Demir'in Çukurova Üniversitesi Türkoloji sitesinde yayımlanan "Kıbrıs Ağızları Üzerine Notlar" yazısına göre Kıbrıs Türkçesi evet/hayır sorularını son heceyi vurgulayarak kurar ve soru ekini standart Türkçeye göre çok daha seyrek kullanır; **Geldín?** "Geldin mi?" anlamına gelir. Demir ayrıca -dir ekinin sık kullanıldığını, insanların telefonda kendilerini tanıtırken bile kullandığını (**Alidir**) ve şimdiki zaman için geniş zamanın kullanıldığını (**çalışırık**, "çalışırız" ya da "çalışıyoruz") anlatır.

Orhan Kabataş, 2006 tarihli Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten'deki makalesinde ağzın ses özelliklerinin standart Türkçeyle değil, Eski Türkçe, Eski Anadolu Türkçesi ve Anadolu ağızlarıyla karşılaştırılması gerektiğini savunur. Lefke Avrupa Üniversitesi'nden Osman Erciyas'ın 9. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi'nde sunduğu bildiri, İtalyanca, Venedikçe, Fransızca, Yunanca ve İngilizceden gelip yerlileşen gündelik sözcükleri izler.

Kabataş, tek bir "Kıbrıs ağzı"ndan söz etmeyi bilimsel olarak yanlış bulur ve Kıbrıs Türkçesini bir ağızlar topluluğu olarak tanımlar. Kaynaklar da bu nedenle genel özellikleri, ayrıca belirli yerlere bağlanan özellikleri anlatır: Demir Karpaz'daki ses değişimlerini ve çoğunlukla Gazimağusa çevresinde duyulan bir /z/ türemesini kaydeder, Mustafa Argunşah Lefkoşa konuşmasını öne çıkarır, Elinor Payne ve arkadaşları ise Lefkoşa'dan dört konuşmacıyı incelemiştir. Meryem Betmezoğlu'nun 2014 tarihli Doğu Akdeniz Üniversitesi yüksek lisans tezi yalnızca ünlüyle başlayan sözcükleri inceler; sözcükleri başlıca yayımlanmış üç sözlükten alır.

  • Ağız özelliği

    Vurguyla kurulan sorular

    Nurettin Demir, ağızda soru ekinin standart Türkçeye göre çok daha seyrek kullanıldığını, son hecedeki vurgunun cümleyi evet/hayır sorusuna çevirdiğini yazar: Geldín? ("Geldin mi?"). Payne ve arkadaşları (2023) soru ekini Türkçe benzeri tonlamada isteğe bağlı, Yunanca benzeri tonlamada ise hiç kullanılmayan buldu.

    Kaynak: turkoloji.cu.edu.tr

  • Ağız özelliği

    İsterim gideyim, lüzum gideyim

    Demir, "istemek" ve "gereklilik" anlamlarının istek kipindeki fiille kurulduğunu anlatır: İsterim gideyim ("Gitmek istiyorum") ve Lüzum gideyim ("Gitmem lazım"). Hazır düşeyim "Neredeyse düşüyordum" demektir.

    Kaynak: turkoloji.cu.edu.tr

  • Ağız özelliği

    Yok unudasın beni

    Demir'e göre istek kipinden önce gelen yok, yasak ve olumsuz dilek bildirir: Yok unudasın beni ("Unutma beni").

    Kaynak: turkoloji.cu.edu.tr

  • Ağız özelliği

    Yöresel sesler: kafa yerine kaha

    Demir, Karpaz'da f sesinin h olabildiğini (kafa > kaha) ve bazı ağızlarda, yer belirtilmeden, hece sonundaki /k/ sesinin yerini gırtlak durmasının aldığını (be'ledim, "bekledim") kaydeder.

    Kaynak: turkoloji.cu.edu.tr

  • Ağız özelliği

    Gabak, daban, baŋa

    Kabataş (2006), gabak (kabak) ve daban (taban) gibi ötümlüleşmiş ilk ünsüzleri ve baŋa (bana) ile deŋiz (deniz) sözcüklerinde korunan genizsi ŋ sesini sıralar.

    Kaynak: tdkbelleten.gov.tr

  • Söz varlığı

    Yöş, azgan, abrıl

    Kabataş, yöş ("gölge") ve azgan ("dikenli bitki") sözcüklerini Eski Türkçeye bağlar; abrıl ("nisan") ve baççavura ("paçavra") sözcüklerini Yunanca alıntılar olarak verir.

    Kaynak: tdkbelleten.gov.tr

  • Alıntı sözcük

    Pisgot, çukulat, düziye

    Erciyas, pisgot ("bisküvi", İtalyanca biscotto), çukulat ("çikolata") ve düziye ("düzine", İtalyanca dozzina) sözcüklerini yerlileşen Batı kökenli sözcükler arasında sayar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Alıntı sözcük

    Nörs, gılaj, düvül

    Aynı bildiri nörs ("hemşire") sözcüğünü İngilizceden, gılaj ("debriyaj") sözcüğünü Yunanca aracılığıyla İngilizceden, düvül ("duy, ampul yuvası") sözcüğünü Fransızca douille'den türetir.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Alıntı sözcük

    Garavolli, lazmarin, garafan

    Erciyas, garavolli ("salyangoz", Yunanca aracılığıyla Venedikçe), lazmarin ("biberiye") ve garafan ("adaçayı", İtalyanca garofano) sözcüklerini Batı kökenli sözcükler olarak verir.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Söz varlığı

    Afagan, acamı, abenandi

    Betmezoğlu'nun 2014 tarihli tezi afaganı öfke, çarpıntı ya da bunalım, acamıyı işinde deneyimsiz kişi, abenandiyi ise Yunanca kökenli bir sözcük olarak avans diye tanımlar.

    Kaynak: i-rep.emu.edu.tr

  • Deyim

    Acı giciyi sav-

    Tez bu deyimi aslında ciddi olan bir sorunu önemsiz gösterme anlamında kaydeder.

    Kaynak: i-rep.emu.edu.tr

1 / 11

Halk müziği ve halk dansları. Yapay zekâ görsel konsepti
Yapay zekâ görsel konsepti

Halk müziği ve halk dansları

KKTC Enformasyon Dairesi, halk danslarının Kıbrıs Türk kültüründe önemli bir yeri olduğunu, geleneksel âdetler ve eğlencelerden alınan temalar üzerine kurulduğunu ve KKTC halk dansları ekiplerinin uluslararası festivallerde ödüller kazandığını belirtir. Visit North Cyprus, dansların geleneksel olarak kadın ve erkekler tarafından birlikte oynandığını söyler ve zurna, davul, darbuka ve keman eşliğindeki karşılama ile sirtoyu anlatır.

Feyzan Göher'in 9. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi'nde (Lefkoşa, 2021; yayın 2024) sunduğu, Kıbrıs türkülerine yansıyan düğün geleneklerini ele alan bildirisi Kıbrıs çiftetellisi, susta, zeybek havaları, Konyalı ve Köroğlu'nu düğünlerde yaygın oynanan havalar arasında sayar. Yakın Doğu Üniversitesi'nden Ilias Abdoulline (European Journal of Arts, 2017) karşılamayı kadın ve erkeklerin oynadığı, 9/8 temelli dört bölümlü bir dizi olarak anlatır.

Birçok yazar adada ortak bir repertuvar anlatır. Bugce Dikmenay (2023), aynı coğrafyada yüzyıllar boyu birlikte yaşamanın ardından Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rum halk dansı müziklerinin büyük ölçüde benzer olduğu, farkların daha çok dine ve her toplumun Türkiye ve Yunanistan ile bağlarına dayandığı sonucuna varır. Cem Kafkas'ın 2001 tarihli İstanbul Teknik Üniversitesi tezi, Kıbrıs'taki Türk halk müziğinde Rum, Arap-İslam ve Akdeniz etkileri bildirir. 1994'te HASDER'in Halkbilimi dergisinin editörü dans figürlerinin kaybolduğu ve yerel dansların özgün yapısını yitirdiği uyarısında bulunmuştur.

  • Dans

    Karşılama

    Visit North Cyprus, karşılamanın kadın ve erkeklerce çiftler hâlinde, karşılıklı olarak, dostluğu anlatan uzun bir dans dizisi şeklinde oynandığını söyler. Abdoulline onu 9/8 temelli dört bölümlü bir dizi olarak tanımlar.

    Kaynak: visitncy.com

  • Dans

    Sirto

    Visit North Cyprus, dansçıların bilekleri birbirine kenetli bir halka oluşturduğunu ve bir öncünün 12 temel adımla tempoyu belirlediğini anlatır; çiftler zaman zaman birbirine mendil uzatır.

    Kaynak: visitncy.com

  • Dans

    Zeybek havaları

    Göher, zeybek havalarını Kıbrıs Türk düğünlerinde yaygın çalınan oyun havaları arasında sayar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Dans

    Kıbrıs çiftetellisi ve susta

    Göher ikisini de Konyalı ve Köroğlu ile birlikte düğün oyun havaları arasında anar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Dans

    Dingala

    Göher dingalayı kadınların kına gecesinde süpürge sapıyla oynadığı bir dans olarak anlatır; erkeklerin sopalarla oynadığı bir biçimi de vardır.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Dans

    Orak dansı

    Visit North Cyprus, genç dansçıların uzun oraklarla oynadığı bir danstan söz eder.

    Kaynak: visitncy.com

  • Çalgılar

    Zurna, davul, darbuka ve keman

    Visit North Cyprus zurna, davul, darbuka ve kemanı, zaman zaman akordeon ya da mandolinle birlikte sayar; bugün canlı halk dansı gösterilerinde çoğunlukla kayıtlı müzik kullanıldığını belirtir.

    Kaynak: visitncy.com

  • Türküler

    Dillirga, Kebapçıların Şişi, Portakal Atışalım

    Visit North Cyprus bu üçünü geleneksel türküler olarak anar.

    Kaynak: visitncy.com

  • Kıyafet

    Dans kıyafeti

    Visit North Cyprus kadınları renkli başlıklar, takılar ve diz boyu elbiselerle; erkekleri beyaz gömlek, diz boyu siyah pantolon, geniş kırmızı kuşak, mavi yelek ve kırmızı fesle anlatır.

    Kaynak: visitncy.com

  • Resmî genel bakış

    Resmî kaynaklarda halk dansı

    KKTC Enformasyon Dairesi, kıyafetlerin tarihten esinlendiğini ve döneme, yaşa ve cinsiyete göre değiştiğini, dansa çeşitli çalgıların eşlik ettiğini belirtir.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

  • Resmî genel bakış

    Geleneksel müzik

    KKTC Enformasyon Dairesi geleneksel müziği ezgi bakımından zengin ve çeşitli uygarlıkların müzik kültürleriyle biçimlenmiş olarak tanımlar; ulusal ve uluslararası müzik festivallerinin yerli ve yabancı katılımcı çektiğini söyler.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

  • Araştırma

    Adada ortak bir repertuvar

    Dikmenay (2023), adanın halk dansı müziğinde Arap-İslam, Akdeniz, Yunan, Balkan, Anadolu ve Roman etkileri bulur ve resmî kurumların ortak çalışmasını önerir.

    Kaynak: dergi.neu.edu.tr

  • Araştırma

    Kıbrıs'ta Türk müziği

    Kafkas (2001), Kıbrıs'taki Türk müziğini sanat müziği ve halk müziği olarak ikiye ayırır ve 16. yüzyıldan bu yana gelişmeleri belgelerle izler.

    Kaynak: polen.itu.edu.tr

1 / 13

Kaynakların anlattığı düğün gelenekleri. Yapay zekâ görsel konsepti
Yapay zekâ görsel konsepti

Kaynakların anlattığı düğün gelenekleri

Göher'in bildirisine göre Kıbrıs Türk düğünleri eskiden yaklaşık bir hafta sürerdi, sonradan kısalmıştır; bildiri aşamaları her birinde söylenen türküler üzerinden izler. Kız istemede söylenen manileri, çeyiz için ilk gün, genellikle pazartesi yapılan yorgan dikimini, çarşamba günkü gelin hamamını, kına gecesini ve gelinin davul zurnayla damadın evine götürülmesini anlatır.

Yeşim Üstün Aksoy, Dilan Çiftçi ve Şevket Öznur'un Lefkoşa, Gazimağusa, Girne ve Güzelyurt'ta 60 kişiyle yapılan görüşmelere dayanan 2022 tarihli Yakın Doğu Üniversitesi çalışması, düğünlerin düğün öncesi, düğün ve düğün sonrası olmak üzere üç aşamada planlandığını anlatır. Mustafa Sever'in Kıbrıs masalları üzerine çalışması, masallarda kırk gün kırk gece süren düğünlerden söz edildiğini belirtir.

Burada kullanılan kaynaklar önceki on yıllardan hatırlanan âdetleri anlatır; bugünkü uygulama aileye ve köye göre değişir. Kutlamalarda sunulan yemekler geleneksel yemekler ve tatlılar sayfasında ele alınır.

  • Düğün geleneği

    Kız isteme

    Göher, ezgili manilerin hem kızı istemek hem de evet ya da hayır cevabı vermek için söylendiğini yazar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Düğün geleneği

    Yorgan dikimi

    Göher'e göre ilk gün, genellikle pazartesi, çeyiz yorganları müzik eşliğinde dikilir ve gelinin en az yedi yorganı olması beklenirdi; çalgıcılara sonradan ödeme yapılırdı.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Düğün geleneği

    Gelin hamamı

    Göher, kadınların duvaklı gelini mumlarla havuzun çevresinde yedi kez dolaştırdığı çarşamba günkü hamamı anlatır; bazı köylerde bir testi kırılırdı.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Düğün geleneği

    Kına gecesi

    Göher, kınanın davul zurna ya da saz eşliğinde gelinin evine getirildiğini ve kadın yengelerce karşılandığını yazar. Kına saat 2 sularında yakılır, sabaha kadar müzik çalınırdı.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Düğün geleneği

    Karşılama havaları

    Göher, konuklar ve gelin gelirken karşılama havalarının çalındığını söyler ve Mevlevi Peşrevi'ni, sonradan yerini alan Kozan Marşı'nı anar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Düğün geleneği

    Gelinin alınması

    Göher'in anlatımında gelin alayına davul zurna eşlik eder, damadın evinde bir ince saz takımı karşılama havası çalardı.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Düğün geleneği

    Düğünden sonraki hafta

    Göher, gelinin yaklaşık bir hafta boyunca tebrikleri kabul ederken her gün farklı renkte bir elbise, son gün ise siyah elbise giydiğini yazar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Düğün geleneği

    Değirmenci ve diğer eğlenceler

    Göher değirmenciyi kına gecelerinde oynanan iki kişilik müzikli bir oyun olarak anlatır; sağdıç gösterisinden ve harman yerindeki oyunlar ile güreşlerden söz eder.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Araştırma

    Düğünün üç aşaması

    2022 tarihli Yakın Doğu Üniversitesi çalışması hamamı ve çeyizi konuları arasında sayar ve eski Kıbrıs Türk düğünlerinde gelin kuaförleri ile makyözlere odaklanır.

    Kaynak: dergi.neu.edu.tr

  • Müze

    Derviş Paşa Konağı'ndaki gelin odası

    Visit North Cyprus, konağın gelin odası, yemek salonu ve oturma bölümündeki eşyaların dönemin gündelik yaşamını ve ev âdetlerini gösterdiğini söyler.

    Kaynak: visitncy.com

  • Yer

    Büyük Hamam, Lefkoşa

    Visit North Cyprus, İplik Pazarı mahallesindeki yapının 1571 ile 1590 arasında Türk hamamı olarak yeniden inşa edildiğini ve özellikle kadınlar için bir buluşma yeri olduğunu söyler.

    Kaynak: visitncy.com

1 / 11

Festivaller ve yıllık etkinlikler. Yapay zekâ görsel konsepti
Yapay zekâ görsel konsepti

Festivaller ve yıllık etkinlikler

KKTC Enformasyon Dairesi Girne Zeytin Festivali'ni (ekim), Güzelyurt Portakal Festivali'ni (haziran–temmuz), Büyükkonuk Eko Günleri'ni (mayıs ve ekim), Uluslararası Bellapais Müzik Festivali'ni (mayıs–haziran), Uluslararası Mağusa Kültür Sanat Festivali'ni (haziran–temmuz), Kıbrıs Tiyatro Festivali'ni (eylül), Girne Kültür Sanat Günleri'ni ve Lefke Hurma Festivali'ni sıralar. Kesin tarih vermez ve güncel bilgi için belediye ve festival sayfalarına yönlendirir.

Tarihli haberler son düzenlemeleri anlatır. BRTK 16 Haziran 2026'da 48. Güzelyurt Portakal Festivali'nin bir önceki akşam Festival Parkı'na yürüyüşle açıldığını ve 21 Haziran 2026'ya kadar süreceğini bildirdi. BRTK 2 Ekim 2025'te Girne Belediyesi'nin düzenlediği 24. Uluslararası Zeytin Festivali'nin Zeytinlik köy meydanında açıldığını ve 5 Ekim'e kadar süreceğini bildirdi. BRTK 20 Ağustos 2025'te 15. Uluslararası Lefkoşa Halk Dansları Festivali'ni Kızılbaş Parkı'nda 28 Ağustos–1 Eylül için duyurdu.

Dinî bayramlar bu resmî festival sayfalarında yer almaz. 2022 tarihli bir Yakın Doğu Üniversitesi yazısı Hıdırellez'i Türk dünyasında 6 Mayıs'ta kutlanan bir bahar bayramı olarak anlatır ancak Kıbrıs'tan söz etmez; bu sayfa için bakılan hiçbir kaynak Kuzey Kıbrıs'ta belirli bir Hıdırellez etkinliğini anlatmadı. Burada adı geçen yerler için ilçeler ve kasabalar sayfasına bakın.

  • Festival

    Güzelyurt Portakal Festivali

    BRTK, Haziran 2026'daki 48. festivalin konserler, tavla turnuvası, çocuk şenliği, gençlik kutlaması ve mini futbol turnuvalarını kapsadığını bildirdi.

    Kaynak: brtk.net

  • Festival

    Uluslararası Zeytin Festivali, Zeytinlik (Girne)

    BRTK, 5 Ekim 2025'e kadar süren 24. festivalde zeytin ve zeytin ürünleri, el sanatları, hediyelik eşyalar ve geleneksel Kıbrıs yemekleri yer aldığını bildirdi.

    Kaynak: brtk.net

  • Festival

    Uluslararası Lefkoşa Halk Dansları Festivali

    BRTK, 2025 festivalinin Lefkoşa Türk Belediyesi ile Gençlik Merkezleri Birliği tarafından FOLKDER, TUFAD, HASDER, FOGEM ve Turizm ve Kültür Bakanlığının desteğiyle düzenlendiğini; Türkiye, Hırvatistan, Kolombiya, Polonya ve Sırbistan'dan grupların katıldığını bildirdi.

    Kaynak: brtk.net

  • Festival

    2017 Lefkoşa festivali

    KKTC Enformasyon Dairesi, 2017'deki 11. festivalin İspanya, Güney Kore, Meksika, Türkiye ve KKTC'den gruplarla 27 Ağustos'a kadar sürdüğünü bildirdi.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

  • Festival

    Uluslararası Tatlısu Belediyesi Halk Dansları Festivali

    CIOFF bu festivali Tatlısu'da 2–7 Eylül 2026, 1–6 Eylül 2027 ve 6–11 Eylül 2028 tarihli düzenlemelerle listeler.

    Kaynak: cioff.org

  • Festival

    Uluslararası Halk Dansları Festivali, İskele

    Visit North Cyprus, bu festivalin İskele'de genellikle haziran sonu civarında yapıldığını, bir hafta sürdüğünü ve dünyanın dört bir yanından grupları bir araya getirdiğini söyler.

    Kaynak: visitncy.com

  • Festival

    Büyükkonuk Eko Günleri

    KKTC Enformasyon Dairesi Büyükkonuk Eko Günleri'ni mayıs ve ekim aylarında listeler.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

  • Festival

    Lefke Hurma Festivali

    KKTC Enformasyon Dairesi bu festivali ay belirtmeden listeler.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

  • Festival

    Uluslararası Bellapais Müzik Festivali

    KKTC Enformasyon Dairesi bu festivali mayıs–haziran döneminde listeler.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

  • Festival

    Uluslararası Mağusa Kültür Sanat Festivali

    KKTC Enformasyon Dairesi bu festivali haziran–temmuz döneminde listeler.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

  • Festival

    Çocuk ve Masal Şöleni

    HASDER bu çocuk masal şölenini 1987'den beri düzenlediğini söyler.

    Kaynak: hasder.org

  • Mevsimlik gelenek

    Hıdırellez

    Yakın Doğu Üniversitesi (2022), 6 Mayıs'ta ateş üzerinden atlama ve gül dallarına dilek bağlama gibi âdetleri Kıbrıs'a değinmeden anlatır.

    Kaynak: neu.edu.tr

1 / 12

Geleneksel el sanatları: ada geneli ve yöresel. Yapay zekâ görsel konsepti
Yapay zekâ görsel konsepti

Geleneksel el sanatları: ada geneli ve yöresel

KKTC Enformasyon Dairesi ahşap oymacılığı, örgü, el dokuması kumaşlar, ipek kozası işleri, geleneksel kıyafetler ve iğne işini Kuzey Kıbrıs'ta yapılan el sanatları olarak sıralar ve bir zamanlar kullanım amacı taşıyan bazı eşyaların artık daha çok süs amaçlı olduğunu belirtir. Aysen Soysaldı'nın 9. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi'nde sunduğu ve 2021 alan çalışmasına dayanan Kıbrıs el sanatları ve etnografyası bildirisi sepetçiliği, hasırcılığı, dokumacılığı, ipekçiliği ve işlemeyi yer yer anlatır.

Lefkara işi ada geneline ait bir mirastır. UNESCO, "Lefkara laces or Lefkaritika" öğesini 2009'da Kıbrıs'ın (Kıbrıs Cumhuriyeti) adaylığıyla İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi'ne almış ve geleneği Lefkara köyüne yerleştirmiştir. Soysaldı, Lefkara ve çevre köyleri üretim merkezleri olarak anar ve 1963–1974 nüfus hareketlerinden sonra zanaatin Geçitkale, Boğaziçi ve Akıncılar'a yayıldığını yazar.

Visit North Cyprus seramiği, Gazimağusa çevresindeki köylerin kilimlerini, Lapta (Lapithos) yöresinin hesap işini ve Karpaz Yarımadası'nın ipek kozası süslemelerini anlatır. Soysaldı, evlerde ipek böceği yetiştiriciliğinin 1955 civarında sona erdiğini ve son dönemde yeniden canlanma işaretleri olduğunu belirtir. Bakırcılık bildirisinde yalnızca Lefkoşa'da bakır mutfak kaplarını kalaylama zanaatı olan kalaycılık olarak geçer; çömlekçiliği ise kapsam dışında bırakır.

  • El sanatı (ada geneli)

    Lefkara işi (Lefkaritika)

    UNESCO, keten üzerine pamuk iplikle elde yapılan, ajur, kesme iş, dolgu ve iğne oyası kenarları birleştiren, anneler ve büyükannelerden kızlara aktarılan bir dantel anlatır.

    Kaynak: ich.unesco.org

  • El sanatı (ada geneli)

    Kuzeyde Lefkara işi

    Soysaldı, Lefkara ve komşu köyleri üretim merkezleri olarak anar ve 1963–1974'ten sonra zanaatin Geçitkale, Boğaziçi ve Akıncılar'a yayıldığını yazar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • El sanatı

    Lapta işi

    Soysaldı bu işlemeyi Lapta ile ilişkilendirir ve 1930'larda yerel bir ilkokul öğretmeninin kız ve kadınlara öğrettiğini yazar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • El sanatı

    Hesap işi

    Visit North Cyprus, Lapta yöresinden keten üzerine yapılan ve iplikler tek tek sayıldığı için "hesap" adını alan bir işlemeyi anlatır.

    Kaynak: visitncy.com

  • El sanatı

    Serdarlı ve Yayla'da sepetçilik

    Soysaldı, Serdarlı ve Yayla'yı Kuzey Kıbrıs'ta sele sepet örmenin başlıca köyleri olarak anar ve sesta örmenin Mesarya'da, Serdarlı'da (Çatoz) yaygın olduğunu söyler.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • El sanatı

    Köfün, zembil ve yağ zembili

    Soysaldı köfünü çubuklardan büyük bir sepet, zembili palmiye yapraklarından daha yumuşak bir sepet, süpürge otundan yapılan yağ zembilini ise zeytinyağı üretiminde kullanılan bir sepet olarak anlatır.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • El sanatı

    Hasır ve hasır sandalye

    Soysaldı, hasırların 1960'lara kadar halıların altına serildiğini ve eskiden dut ağacından yapılan sandalye iskeletlerinin bugün okaliptüsten yapıldığını, oturaklarının sazdan örüldüğünü yazar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • El sanatı

    İpek böcekçiliği (böcü dutma)

    Soysaldı, evlerde 1955 civarına kadar dut ağaçlarıyla ipek böceği beslendiğini ve artan kozaların çerçeve, tepsi ve çiçek yapımında kullanıldığını anlatır.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • El sanatı

    İpek kozası süsleme

    Visit North Cyprus, Karpaz Yarımadası'ndaki kozaların açılıp yassılaştırıldığını, biçimler hâlinde kesilip kumaşa dikildiğini söyler.

    Kaynak: visitncy.com

  • El sanatı

    Dokuma: alaca, bürüncük, ihram

    Soysaldı, pamuklu ve ipekli kumaşları çoğunlukla kadınların dokuduğunu yazar; alaca, bürüncük ve yünlü ihram battaniyesi gibi dokumaları sayar ve ithal İngiliz kumaşlarının gelişiyle yerel dokumacılığın gerilediğini söyler.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • El sanatı

    Çeyiz sandıkları ve ahşap oyma

    Soysaldı sandık üsluplarını adanın çeşitli yerlerine, aralarında Tatlısu, Karpaz, Lapta, Lefkoşa ve Baf'a bağlar; sandıklar çoğunlukla serviden yapılır, Baf sandıkları ağırlıkla geometrik desenli ve sığ oymalıdır.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • El sanatı

    Kalaycılık

    Soysaldı, bakır mutfak kaplarını kalaylama işi olan kalaycılığı Lefkoşa'nın meslekleri arasında sayar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • El sanatı

    Seramik ve kilim

    Visit North Cyprus, adanın killi topraklarında yüzyıllardır çömlek yapıldığını ve kilimlerin geleneksel olarak Gazimağusa çevresindeki köylerde dokunduğunu söyler.

    Kaynak: visitncy.com

  • El sanatı

    Yemeni

    Visit North Cyprus yemeniyi, Kıbrıslı Türk kadınların bir zamanlar varlık göstergesi olarak taktığı ince işlemeli başörtüleri olarak anlatır.

    Kaynak: visitncy.com

  • Resmî genel bakış

    Resmî kaynaklarda el sanatları

    KKTC Enformasyon Dairesi, KKTC'deki atölyelerin el sanatlarını geleneksel tekniklerle ürettiğini, sergilediğini ve sattığını, kurslarla da öğretildiğini belirtir.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

1 / 15

Karagöz gölge oyunu, masallar ve inanışlar. Yapay zekâ görsel konsepti
Yapay zekâ görsel konsepti

Karagöz gölge oyunu, masallar ve inanışlar

KKTC Enformasyon Dairesi, Karagöz gölge oyununun Kuzey Kıbrıs'ta uzun süredir sevildiğini, konu ve üslubunun yerel olduğunu, televizyondan önce başlıca eğlencelerden biri olduğunu ve köylüler çoğu zaman kasabalara ulaşamadığı için sinemalar açıldıktan sonra da önemini koruduğunu söyler. Girne Üniversitesi'nin Kasım 2020 tarihli, Yakın Doğu Üniversitesi'ndeki bir sergiye ilişkin haberi, gölge oyununun 1571'den sonra Anadolu'dan gelen yerleşimcilerle Kıbrıs'a geldiğini ve yerel özellikler kazandığını belirtir.

Aynı haber, Kıbrıslı Türk gölge oyunu sanatçısı Mehmet Ertuğ'un koleksiyonundan, Kıbrıslı Karagöz ustalarının yaptığı, bir kısmı yaklaşık 100 yıllık 120'den fazla özgün tasviri anlatır. Sünbül Hanım tasvirinin başında ay yıldız bulunduğunu, Ertuğ'un bunu İngiliz yönetimi döneminde Kıbrıslı Türklerin bu simgelere bağlılığının bir işareti olarak yorumladığını söyler.

Mustafa Sever'in Saim Sakaoğlu'nun 1983 tarihli Kıbrıs Türk Masalları derlemesindeki masallara ve Türkân Özokutan'ın 2005 tarihli tezine dayanan kongre bildirisi, Kıbrıs masallarının gündelik yaşamı, yemekleri ve inanışları yansıttığını, yerel sözcüklerin onlara yöresel bir karakter kazandırdığını bulur. HASDER'in Halkbilimi dergisi, Ertuğ'un yerel masalların bir gece yaratığı olan goncoloz üzerine 1994 tarihli çalışmasını yayımlamıştır.

  • Gölge oyunu

    Kuzey Kıbrıs'ta Karagöz

    KKTC Enformasyon Dairesi Karagöz'ü, konu ve üslubu Kuzey Kıbrıs'a özgü, uzun süredir sevilen bir eğlence olarak anlatır.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

  • Gölge oyunu

    Kökenler ve eski ustalar

    Girne Üniversitesi haberi eski tasvirlerin pek azının günümüze ulaştığını, usta Mulla Hasan'ın tasvirlerinin ise vasiyeti üzerine ölümünden sonra gömüldüğünü söyler.

    Kaynak: kyrenia.edu.tr

  • Gölge oyunu

    Sünbül Hanım tasviri

    Haber, Karagöz, Hacivat ve Keloğlan tasvirleri arasında başında ay yıldız bulunan bir Sünbül Hanım tasvirini anlatır.

    Kaynak: kyrenia.edu.tr

  • Sergi

    Karagöz tasvirleri sergisi, 2020

    Haber, sergiyi Kıbrıs Modern Sanatlar Müzesi'nin Cumhuriyet Bayramı onuruna Yakın Doğu Üniversitesi Atatürk Kültür ve Kongre Merkezi'nde düzenlediğini söyler.

    Kaynak: kyrenia.edu.tr

  • Masal

    Masallar ve gündelik yaşam

    Sever, masallarda bitta (mayalı bir ekmek), peksimet, çörek ve zerde pilavı gibi yiyeceklerin ve suyla ikram edilen kahvenin geçtiğini belirtir.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Masal

    Masal açılışları

    Sever, bir Kıbrıs masalının nasıl başladığına örnek olarak "Vaktiyle bir padişah varmış" sözünü aktarır.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Halkbilimi

    Goncoloz

    Ertuğ, Halkbilimi'nde (1994) goncolozu geceleri pek çok biçimde görünen, çocukları korkutmak için anılan ve şafakla kaybolan korkutucu bir yaratık olarak anlatır.

    Kaynak: hasder.org

  • Halkbilimi

    Delikli taşlar

    Aynı sayıda Tuncer Bağışkan, hasta çocukların şifa için içinden geçirildiği taşları anlatır ve bunları antik zeytin preslerinin parçalarıyla ilişkilendirir.

    Kaynak: hasder.org

  • İnanış

    Nazar boncuğu

    Visit North Cyprus, nazara karşı korunmak için evlere, arabalara ve dükkânlara asılan, takılarda taşınan mavi cam boncuğu anlatır.

    Kaynak: visitncy.com

1 / 9

Kültür kurumları ve müzeler. Yapay zekâ görsel konsepti
Yapay zekâ görsel konsepti

Kültür kurumları ve müzeler

KKTC Enformasyon Dairesi'ne göre Kıbrıs Türk Devlet Tiyatroları 1963'te "İlk Sahne" adıyla kurulmuş, bugünkü adını 1966'da almış ve KKTC'de ve yurt dışında oyunlar sahnelemiştir. Lefkoşa merkezli HASDER (Halk Sanatları Vakfı), 1977'de dernek olarak kurulduğunu, 2001'de vakfa dönüştüğünü, 1986'dan beri Halkbilimi dergisini yayımladığını ve 1983'ten beri her yıl halkbilimi sempozyumu düzenlediğini söyler.

KKTC Eski Eserler ve Müzeler Dairesi, Lefkoşa'daki müzeleri arasında Derviş Paşa Konağı Etnoğrafya Müzesi'ni, Lüzinyan Evi Müzesi'ni ve Mevlevi Müzesi'ni, Girne'de ise Harup Ambarı ve Kıbrıs Evi Müzesi'ni listeler. Diğer yerler için Girne gezilecek yerler ve Gazimağusa gezilecek yerler sayfalarına bakın.

Kıbrıs Türk kültürü üzerine araştırmalar kongre kitaplarında da yer alır: Kıbrıs temalı 9. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi 21–24 Ekim 2021'de Lefkoşa'da yapılmış, bildirileri 2024'te Ankara'da Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı tarafından yayımlanmıştır.

  • Kurum

    Kıbrıs Türk Devlet Tiyatroları

    KKTC Enformasyon Dairesi, kuruluş yılı olarak İlk Sahne adıyla 1963'ü, bugünkü adın alındığı yıl olarak 1966'yı verir ve tiyatro festivallerinde yerli ve yabancı toplulukların da sahne aldığını belirtir.

    Kaynak: pio.mfa.gov.ct.tr

  • Kurum

    HASDER folklor arşivi ve kütüphanesi

    HASDER, Kıbrıs Folklor Arşiv ve Kütüphanesi'nin 2002'den beri açık olduğunu ve yaklaşık 5.000 kitap, 10.000 belge ve fotoğraf ile 1980'lerdeki köy araştırmalarından 500 ses ve video kaseti barındırdığını söyler.

    Kaynak: hasder.org

  • Kurum

    HASDER dans ve müzik

    HASDER, ekiplerinin geleneksel ve stilize halk dansları sunduğunu ve 1986'da Kıbrıs'taki ilk uluslararası halk dansları festivalini düzenlediğini söyler.

    Kaynak: hasder.org

  • Müze

    Derviş Paşa Konağı Etnoğrafya Müzesi

    Eski Eserler ve Müzeler Dairesi konağı kitabesine göre 1807'ye tarihler, Derviş Paşa'nın Zaman gazetesini 25 Aralık 1891'den itibaren yayımladığını ve müzenin 1979'dan 1986'ya süren restorasyonun ardından 21 Mart 1988'de açıldığını söyler.

    Kaynak: eemd.gov.ct.tr

  • Müze

    Mevlevi Müzesi, Lefkoşa

    Daire, eski Mevlevihanenin 1963'te Kıbrıs Türk Müzesi olarak açıldığını, Aralık 2002'de Mevlevi Müzesi olarak ve yeni bir restorasyonun ardından Mayıs 2025'te yeniden açıldığını söyler; müzede Mevlevi çalgıları sergilenir.

    Kaynak: eemd.gov.ct.tr

  • Müze

    Daire'nin listelediği müzeler

    Eski Eserler ve Müzeler Dairesi müze ve ören yerlerini bölgelere göre listeler: Lefkoşa, Gazimağusa, Girne ve Güzelyurt.

    Kaynak: eemd.gov.ct.tr

  • Bildiri kitabı

    9. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi

    Oya Meşeli'nin editörlüğünde 2024'te Ankara'da yayımlanan kitap, Ekim 2021'de Lefkoşa'da yapılan kongrenin Kıbrıs bildirilerini toplar.

    Kaynak: akmb.gov.tr

  • Ağ

    Kuzey Kıbrıs'ta CIOFF

    CIOFF festival sayfası, Tatlısu halk dansları festivali için iletişim adresi olarak İskele'deki CIOFF Kuzey Kıbrıs Merkezi'ni verir.

    Kaynak: cioff.org

1 / 8

Pratik notlar

  • Yazımlar kaynaktan kaynağa değişir (karşılama ya da karsilama, Hıdrellez ya da Hıdırellez, Lapta ya da Lapithos); bu sayfa, kaynak kullandığında önce Türkçe biçimi verir.
  • Lefkara işi ada geneline ait bir mirastır: UNESCO'nun 2009 kaydı Kıbrıs'ın (Kıbrıs Cumhuriyeti) adaylığıyla yapılmıştır ve Lefkara köyü kuzeyde değildir. Soysaldı, zanaatin 1963–1974'ten sonra kuzeydeki köylerde sürdüğünü anlatır.
  • Buradaki düğün gelenekleri çoğunlukla Göher'in türküler üzerine çalışmasından gelir ve eski uygulamayı anlatır; bugünkü her düğünün tarifi değildir.
  • Bakılan kaynaklarda bulunamadığı için metne alınmadı: yatak düzme âdeti, sinsilli dansı ve Kuzey Kıbrıs'ta Kirazlı ya da başka bir Hıdrellez etkinliği (henüz doğrulanmadı).
  • Festival tarihleri her yıl değişir; ziyaret planlamadan önce düzenleyen belediyeye danışın. Müze ziyaret saatleri burada verilmemiştir; KKTC Eski Eserler ve Müzeler Dairesi'ne danışın.

Sık sorulan sorular

Kıbrıs Türkçesi nedir?

Kıbrıslı Türklerin konuşmasıdır; Orhan Kabataş onu tek bir "Kıbrıs ağzı" değil, bir ağızlar topluluğu olarak tanımlar. Nurettin Demir, vurguyla kurulan evet/hayır sorularını, soru ekinin standart Türkçeye göre çok daha seyrek kullanıldığını ve şimdiki zaman için kullanılan geniş zamanı anlatır. Orhan Kabataş (2006) seslerini Eski Anadolu Türkçesine bağlar; Osman Erciyas ise pisgot (bisküvi) ve nörs (hemşire) gibi İtalyanca, Fransızca, Yunanca ve İngilizceden gelen yerel sözcükleri sıralar.

Geleneksel Kıbrıs Türk halk dansları hangileridir?

Visit North Cyprus çiftler hâlinde oynanan karşılamayı ve halka dansı sirtoyu anlatır. Feyzan Göher'in kongre bildirisi Kıbrıs çiftetellisi, susta, zeybek havaları, Konyalı ve Köroğlu'nu düğün oyun havaları, dingalayı ise kadınların kına gecesinde süpürge sapıyla oynadığı dans olarak anar.

Kıbrıs halk danslarına hangi çalgılar eşlik eder?

Visit North Cyprus zurna, davul, darbuka ve kemanı, zaman zaman akordeon ya da mandolinle birlikte sayar ve bugün canlı gösterilerde çoğunlukla kayıtlı müzik kullanıldığını belirtir. Göher'in bildirisi düğünlerde davul zurna, saz ve ince saz takımlarından söz eder.

Kıbrıs Türk kına gecesinde neler yapılır?

Göher'e göre kına davul zurna ya da saz eşliğinde gelinin evine getirilir, yengelerce karşılanır ve saat 2 sularında yakılır, sabaha kadar müzik çalınırdı. Kadınlar süpürge sapıyla dingala oynar, değirmenci adlı iki kişilik müzikli oyun sergilenirdi.

Geleneksel bir Kıbrıs Türk düğünü ne kadar sürerdi?

Göher, düğünlerin eskiden pazartesi günkü yorgan dikiminden çarşamba günkü gelin hamamına ve sonraki törenlere uzanarak yaklaşık bir hafta sürdüğünü, sonradan kısaldığını yazar. Mustafa Sever, masallarda kırk gün kırk gece süren düğünlerden söz edildiğini belirtir.

Güzelyurt Portakal Festivali ne zaman yapılır?

KKTC Enformasyon Dairesi festivali haziran–temmuz döneminde listeler. BRTK, 48. festivalin Haziran 2026'da açıldığını ve 21 Haziran 2026'ya kadar sürdüğünü bildirdi. Sonraki yılların tarihleri düzenleyicilere sorulmalıdır.

Lefkara işi Kuzey Kıbrıs'a mı aittir?

Lefkara işi ada geneline ait bir mirastır. UNESCO, Lefkara dantelini 2009'da Kıbrıs'ın adaylığıyla listeye almış ve geleneği Lefkara köyüne yerleştirmiştir. Aysen Soysaldı, 1963–1974'ten sonra zanaatin kuzeyde Geçitkale, Boğaziçi ve Akıncılar'a yayıldığını yazar.

Kıbrıs'ta Karagöz nedir?

Karagöz bir gölge oyunudur. KKTC Enformasyon Dairesi, Kuzey Kıbrıs'ta uzun süredir sevildiğini ve televizyondan önce başlıca eğlencelerden biri olduğunu söyler. Girne Üniversitesi haberi, oyunun 1571'den sonra Anadolu'dan gelen yerleşimcilerle geldiğini ve başında ay yıldız bulunan Sünbül Hanım tasviri gibi yerel özellikler kazandığını belirtir.

Lefkoşa'da Kıbrıs Türk halk kültürünü nerede görebilirim?

KKTC Eski Eserler ve Müzeler Dairesi Lefkoşa'da Derviş Paşa Konağı Etnoğrafya Müzesi'ni, Lüzinyan Evi Müzesi'ni ve Mevlevi Müzesi'ni listeler. HASDER, Kıbrıs Folklor Arşiv ve Kütüphanesi'nin 2002'den beri halka açık olduğunu söyler.

Kaynaklar

Kuzey Kıbrıs hakkında sorularınız mı var?

Bölgeler, oteller veya gayrimenkul hakkında özel bir görüşme için NORTHEA'ya yazın.

NORTHEA ile iletişime geçin