Kuzey Kıbrıs Hakkında · Doğa
KKTC bitki örtüsü: maki, çiçekler ve canlılar
23 Ekim 2026 itibarıyla incelenen kaynaklar Kuzey Kıbrıs'ı şöyle anlatır: maki çalılıkları, açık bodur çalılık, Girne (Beşparmak) Dağları'nda çam ve servi ormanları, Karpaz Yarımadası'nda kumullar ve kıyı lagünleri. Türkçede maki denen bitki örtüsü, çalılardan ve küçük ağaçlardan oluşan bir Akdeniz bitki örtüsüdür. Bu sayfa, üniversite, doğa koruma ve ansiklopedi kaynaklarının kuzey için ya da Kıbrıs'ın bütünü için bildirdiği bitkileri, çiçekleri ve hayvanları listeler; bir türü kuzeye hangi kaynağın yerleştirdiğini de belirtir.
23 Ekim 2026 tarihinde metinde adı geçen ve aşağıda listelenen kaynaklarla kontrol edilmiştir. Tarafların tutumları kendilerine atfedilir.
Maki ve Kuzey Kıbrıs'ın bitki örtüsü kuşakları
Hohenheim Üniversitesi Botanik Enstitüsü (seminer sunumu, Ocak 2019), makiyi çoğunlukla çalılardan ve küçük ağaçlardan oluşan, yaklaşık 3 ila 5 metreden yükseğe çıkmayan bir bitki örtüsü olarak tanımlar; sandal ağacı, ayı fındığı (Styrax officinalis) ve Pistacia türleri tipik üyeleridir. Türkçe Vikipedi ise makiyi Akdeniz iklimi bölgelerinde, genellikle 1 ila 2 metre boyunda, ormanın kesme, yakma ve otlatmayla bozulduğu yerlerde gelişen çalılık olarak tanımlar.
Kuzey için aynı Hohenheim materyali, Girne (Beşparmak) Dağları'nın daha kurak olan güney yamacında ağırlıklı olarak maki ya da phrygana bulunduğunu, daha nemli kuzey yamacında ise yangın veya temizlemeden sonra makiye dönüşen daha geniş ormanların yer aldığını söyler. One Earth ekobölge profili (UNEP-WCMC yazarları, 2020), zeytin, keçiboynuzu ve Finike ardıcından oluşan garig ve makiyi Kıbrıs'ın kurak ova bölgelerine yerleştirir.
Hohenheim ayrıca Mesarya Ovası'nı (bugün çoğunlukla ekili; kenarlarında zeytin, keçiboynuzu veya narenciye taraçaları vardır), kumlu kıyıları ve kumulları, kıyı lagünlerini ve Posidonia yataklarını barındıran Karpaz Yarımadası'nı sayar. Otlatmanın sürdüğü yerlerde orman önce makiye, sonra yaklaşık yarım metre yüksekliğindeki küçük çalılardan ve otlardan oluşan phrygana örtüsüne dönüşebilir.
Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Habitat
Maki
Hohenheim (2019): çoğunlukla çalılardan ve küçük ağaçlardan oluşan, yaklaşık 3 ila 5 metreye kadar boylanan, Kıbrıs dağlarının alt kesimlerinde bulunan bir bitki örtüsü; doğal olarak ortaya çıkabilir ya da otlatmanın ardından gelişebilir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Habitat
Garig ve phrygana
Türkçe Vikipedi garigi kireçtaşı topraklarda daha seyrek bir tür olarak anlatır. Hohenheim (2019), Sarcopoterium spinosum ve Cistus türleri gibi küçük çalılardan ve otlardan oluşan, yaklaşık yarım metre yüksekliğindeki örtü için phrygana terimini kullanır.
Kaynak: tr.wikipedia.org
Chneophytou at Greek Wikipedia · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Habitat
Girne Dağları çam ve servi ormanı (Kızılçam ormanı)
Hohenheim (2019): Kızılçam (Türk çamı) bugün Beşparmak ormanlarının başlıca ağacıdır, Akdeniz servisi ise en sık görülen ikinci ağaçtır; kermes meşesi (Filistin meşesi) ve mazı meşesinden (Halep meşesi) oluşan meşe ormanları kuzey yamaçlarını yaklaşık 500 yıl öncesine kadar kaplıyordu.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Chris06 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Habitat
Karpaz kıyı ve kumul bitki örtüsü
Şekerciler ve Ketenoğlu (Phytocoenologia, 2019), Karpaz Yarımadası'nda çok yıllık kumul bitki örtüsünü, yarı sabit kumullardaki phrygana'yı, kayalık yamaç bitki örtüsünü ve kıyı makisini anlatır; tarım, turizm ve kentsel genişlemeye karşı izleme önerir.
Kaynak: avesis.ankara.edu.tr
Ad Meskens · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Habitat
Beşparmak Dağları sulak alanları
Hohenheim (2019), Beşparmak Dağları boyunca 35 sulak alan bildirir; bunların yalnızca 6'sı doğal kökenlidir. Sulak alanları bitki ve hayvan yaşamı için yaşam alanı olarak tanımlar.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
1 / 5
Ağaçlar ve çalılar
Hohenheim (2019), kızılçamı (Türk çamı, Pinus brutia) Beşparmak ormanlarının başlıca ağacı olarak adlandırır. Çam adaya yayılmıştır, alçak yerlerden yaklaşık 1.300 metreye kadar yetişir, kurak kireçli toprakta 12 ila 25 metreye ulaşır ve mart-mayıs arasında çiçek açar. One Earth profili (2020) başlıca çam için Kalabriya çamı adını kullanır ve Akdeniz servisinin esas olarak Girne Dağları'nda yetiştiğini söyler.
Hohenheim, Beşparmak ormanlarının ve makisinin eşlikçi çalılarını ve küçük ağaçlarını şöyle sıralar: sandal ağacı, menengiç, ayı fındığı (Styrax officinalis), müzmüldek (Crataegus azarolus) ve geyikdikeni (Rhamnus alaternus). Ayrıca keçiboğanın (Calicotome villosa) ormansızlaşma veya yangınla açığa çıkan topraklarda yetiştiğini ekler. Şekerciler ve Ketenoğlu (2019), Karpaz Yarımadası'nda ardıç makisi topluluğunu anlatır. St Hilarion ve Buffavento gibi yerler Kuzey Kıbrıs kaleleri sayfasında ele alınır.
Zeynel Cebeci · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ağaç
Kızılçam, Türk çamı (Turkish pine, Pinus brutia)
Hohenheim (2019): her dem yeşil, Beşparmak ormanlarının başlıca ağaç türü; yaklaşık 1.300 m'ye kadar bulunur, kurak kireçli toprakta 12 ila 25 m boylanır, mart-mayıs arasında çiçek açar. Türkçe Vikipedi Kızılçam ve Türk çamı adlarını verir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Chneophytou · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Ağaç
Akdeniz servisi (Mediterranean cypress, Cupressus sempervirens)
Hohenheim (2019): Beşparmak ormanlarında en sık görülen ikinci ağaç; kurak yerlerde ve esas olarak güney yamaçlarda, kireçtaşında 20 ila 30 m boylanır, mart-nisan arasında çiçek açar.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ağaç
Keçiboynuzu, harnup (carob, Ceratonia siliqua)
One Earth (2020), keçiboynuzunu Kıbrıs'ın kurak ova bölgelerindeki maki çalılığı türleri arasında sayar. Hohenheim (2019), Mesarya Ovası'nın kenarlarında keçiboynuzu taraçaları olduğunu belirtir.
Kaynak: oneearth.org
Anna Anichkova · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Ağaç
Zeytin (European olive)
One Earth (2020), zeytini keçiboynuzu ve Finike ardıcıyla birlikte Kıbrıs'ın kurak ovalarındaki maki çalılığında adlandırır. Hohenheim (2019), Mesarya Ovası'nın kenarlarında zeytin taraçalarından söz eder.
Kaynak: oneearth.org
Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Çalı
Finike ardıcı (Phoenician juniper)
One Earth (2020), Finike ardıcını Kıbrıs'ın ova makisinde sayar. Şekerciler ve Ketenoğlu (2019), Karpaz Yarımadası'nda ardıçlı bir maki topluluğunu anlatır.
Kaynak: oneearth.org
Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ağaç
Kermes meşesi ve mazı meşesi alt türleri (Filistin meşesi ve Halep meşesi; Quercus coccifera subsp. calliprinos, Quercus infectoria subsp. veneris)
Hohenheim (2019): bu meşeler Beşparmak Dağları'nın kuzey yamaçlarını yaklaşık 500 yıl öncesine kadar kaplıyordu; insan kullanımı ve yangınlar bunları azalttı, Kuzey Kıbrıs'ta yalnızca küçük popülasyonlar kaldı.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Zeynel Cebeci · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Ağaç
Sandal ağacı (Greek strawberry tree, Arbutus andrachne)
Hohenheim (2019): Beşparmak ormanlarının ve makisinin her dem yeşil eşlikçi türü; 3 ila 5 m boyundadır, kireçsiz toprakları tercih eder, baharda beyaz veya sarımsı yeşil çiçek açar.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
איתן פרמן · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Çalı
Menengiç (terebinth, Pistacia terebinthus)
Hohenheim (2019): seyrek ormanların ve makinin alt katında yetişen, aromatik, her dem yeşil çalı veya küçük ağaç; 2 ila 6 m boyunda, nisan-haziran arasında çiçek açar. Türkçe Vikipedi Türkçe ad olarak menengiç verir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Kevin Thiele from Perth, Australia · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons Çalı
Geyikdikeni (Mediterranean buckthorn, Rhamnus alaternus)
Hohenheim (2019): ormanlarda kireçli toprakta yetişen, 1 ila 4 m boyunda, her dem yeşil çalı; Kıbrıs'taki tüm bireylerin dört parçalı çiçeklere ve iki parçalı meyvelere sahip olduğunu belirtir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
1 / 9
Yabani çiçekler ve orkideler
Hohenheim (2019), Ornithogalum divergens, Allium neapolitanum ve Acem düğünçiçeğini (Ranunculus asiaticus) Beşparmak phrygana'sının bahar bitkileri olarak sıralar. Üçünün de ovalarda ve daha yüksek bölgelerde görülebildiğini söyler. Ayrıca ekili veya nadasa bırakılmış arazide bulunan hıdırellezkamçısını (Asphodelus fistulosus) ve yangınlardan sonra hızla yayılan Cistaceae familyasından bir çalıyı, Cistus salviifolius'u adlandırır.
Orkideler Karpaz Yarımadası için anılır: Hohenheim sunumundaki yönetim planı özeti, Ophrys kotschyi'yi Karpaz korunan alanının 22 endemik bitki türü arasında sayar. Aynı üniversite, kumlu kıyılarda Eryngium maritimum, Medicago marina, Cakile maritima ve Pancratium maritimum'u tipik bitkiler olarak listeler. Mevsimsel hava bağlamı hava durumu ve mevsimler sayfasındadır.
SuperJew · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Çiçek
Acem düğünçiçeği (Persian buttercup, Ranunculus asiaticus)
Hohenheim (2019), Ranunculaceae familyasından Acem düğünçiçeğini baharda Beşparmak phrygana'sına sık dahil olan bitkiler arasında sayar ve ovalarda olduğu gibi daha yüksek bölgelerde de görülebildiğini söyler.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Çiçek
Ornithogalum divergens
Hohenheim (2019), Asparagaceae familyasından bu bitkiyi baharda Beşparmak phrygana'sına sık dahil olan bitkiler arasında sayar ve ovalarda olduğu gibi daha yüksek bölgelerde de görülebildiğini söyler.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Çiçek
Allium neapolitanum
Hohenheim (2019), Amaryllidaceae familyasından bu pırasa türünü baharda Beşparmak phrygana'sına sık dahil olan bitkiler arasında sayar ve ovalarda olduğu gibi daha yüksek bölgelerde de görülebildiğini söyler.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Hans Hillewaert · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Çiçek
Hıdırellezkamçısı (hollow-stemmed asphodel, Asphodelus fistulosus)
Hohenheim (2019): 70 cm'ye kadar boylanan, tek yıllık veya kısa ömürlü çok yıllık bir bitki; genellikle ekili veya nadasa bırakılmış arazide bulunur ve Beşparmak Dağları'nın phrygana bitkileri arasında sayılır.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Alvesgaspar · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Çalı
Adaçayı yapraklı laden, salvia cistus (Cistus salviifolius)
Hohenheim (2019): salvia cistus adıyla anılan, özellikle yangınlardan sonra hızla yayılan, aromatik kokulu, Cistaceae familyasından bir çalı. Türkçe Vikipedi Türkçe adı adaçayı yapraklı laden olarak verir ve bir Akdeniz yayılışı belirtir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
User:Xemenendura · CC BY-SA 2.1 es · Wikimedia Commons Çalı
Keçiboğan (Calicotome villosa)
Hohenheim (2019): 3 m'ye kadar boylanan dikenli bir çalı veya küçük ağaç; genellikle ormansızlaşma veya orman yangınlarıyla açığa çıkan asidik topraklarda bulunur ve Beşparmak Dağları'nın phrygana bitkileri arasında sayılır.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Chneophytou. Original uploader was Chneophytou at el.wikipedia · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Çiçek
Ophrys kotschyi (orkide)
Hohenheim (2019), Karpaz yönetim planlarına atıfla: Karpaz korunan alanının 22 endemik bitki türünden biri, Habitat Yönergesi Ek II'de listelenen tek tür ve ada için nadir beş türden biri; Hassas (Vulnerable) olarak derecelendirilmiş.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
ToprakM · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Bitki
Kumsal bitkileri (Eryngium maritimum, Medicago marina, Cakile maritima, Pancratium maritimum)
Hohenheim (2019), bu dört bitkiyi Kıbrıs'ın kumlu kıyısının tipik bitkileri olarak gösterir. Türkçe Vikipedi, Pancratium maritimum'un Türkçe adı olarak kum zambağını verir; ağustos-ekim arasında çiçek açar.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
1 / 8
Kıbrıs'a özgü (endemik) bitkiler
Endemik, yalnızca Kıbrıs'ta bulunan ve başka hiçbir yerde bulunmayan demektir; aşağıdaki kaynaklar bitkileri adanın bütününe yerleştirir ve burada anılan kayıtların çoğu Girne Dağları'ndandır. Gücel ve Yıldız (Yakın Doğu Üniversitesi, Pakistan Journal of Botany, 2008), Meikle ve Viney'e atıfla, Kıbrıs için 121 endemik tür bildirir ve bunlardan 19'unun Kuzey Kıbrıs'a özgü olduğunu yazar. Hohenheim (2019) ada için yaklaşık 142 gibi farklı bir sayı verir; rakamlar aynı yıla ait değildir.
Hohenheim (2019), Beşparmak Dağları'nda Arabis cypria, Delphinium caseyi ve Brassica hilarionis'i adlandırır. Gücel ve Yıldız (2008), dağlardan on endemik taksonu daha, habitat bozulması, orman yangınları ve taş ocakçılığı nedeniyle tehdit altında olarak anlatır. Kıbrıs siklameni, Kıbrıs Çevre Araştırma ve Eğitim Merkezi (2017) tarafından Akamas ve Troodos'tan Beşparmak'a kadar görülen bir tür olarak ele alınır.
Ziegler175 · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Çiçek
Kıbrıs siklameni (Cyprus cyclamen, Cyclamen cyprium)
CYCERE (2017): adadaki üç siklamen türünden Kıbrıs'a özgü (endemik) olan tek tür; Akamas ve Troodos'tan Beşparmak'a kadar 50 ila 1.100 m arasında bulunur. Cyclamen Society, doğada çiçeklenmeyi eylül-ocak arası olarak verir.
Kaynak: kykpee.org
Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Bitki
Brassica hilarionis
Hohenheim (2019): kireçli kayalık yamaçlarda yetişen, tüysüz, çok yıllık bir bitki; sıkı biçimde korunur, batı Beşparmak Dağları'na özgü (endemik) olarak anlatılır ve 400 ila 850 m arasında kaya yüzlerinde yetişir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Bitki
Sideritis cypria
Gücel ve Yıldız (2008) onu Alevkayası, Buffavento Kalesi ve St Hilarion Kalesi yakınlarında 700 ila 850 m arasındaki kayalık yerlerde topladı ve habitat bozulmasıyla tehdit altındaki taksonlar arasında adlandırır.
Kaynak: pakbs.org
Aliosha Bielenberg · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Çiçek
Kıbrıs lalesi ve Loch karnergisi (Cyprus tulip, Loch's glory-of-the-snow)
One Earth (2020), ikisini de Cyclamen cyprium ile birlikte Kıbrıs ekobölgesinin endemik florası olarak adlandırır. Kaynak, kuzeyde bulunup bulunmadıklarını söylemez.
Kaynak: oneearth.org
1 / 9
Memeliler, sürüngenler ve böcekler
Benda ve arkadaşları (Prag Ulusal Müzesi ve Yakın Doğu Üniversitesi; Lynx, 2018), esas olarak 2018'de yapılan saha çalışmasından Kuzey Kıbrıs'ta 21 yarasa türüne ait en az 451 kayıt bildirir. Adanın bilinen yarasa faunasının, şüpheli bir tür dışında tamamının kuzeyde belgelendiğini ve Mısır meyve yarasası tüneklerinin 2000'li yılların ortasındakinden daha küçük olduğunu yazarlar. Karpaz'ın serbest dolaşan eşekleri aile gezileri sayfasında ele alınır.
Girne Dağları'ndan tanımlanan Kıbrıs dikenli faresinin (Acomys nesiotes) orada bir popülasyonu vardır. Yılanlar için Animal Biology'de yayımlanan 2009 tarihli bir çalışma (Göçmen ve arkadaşları), kuzey Kıbrıs'tan on bir türe ait 66 örneği inceledi. Hohenheim (2019), Karpaz korunan alanında iki endemik kelebek sıralar. İncelenen kaynaklar, Girne Dağları'ndan Kıbrıs kamçı yılanı kaydı bildirmez.
Kıbrıslı Türk medyası, Kıbrıs'ın engereği için Gufi adını kullanır. Kıbrıs Postası (15 Mayıs 2019), Çevre Koruma Vakfı'ndan (ÇEKOVA) Doç. Dr. Nazım Kaşot'u alıntılar; Kaşot türün Kuzey Kıbrıs'ta bulunduğunu, üç zehirli yılan türünden insanlar için potansiyel olarak tehlikeli sayılan tek tür olduğunu ve yılan öldürmenin suç olduğunu söyler. Gündem Kıbrıs (2024), Taşkent Doğa Parkı'nın açıklamasını aktarır; açıklama Kıbrıs engereğini, Macrovipera lebetina lebetina'yı, adaya özgü (endemik) bir alt tür olarak tanımlar. İngilizce Wikipedia, kufi'yi Yunanca "sağır" sözcüğünden gelen yaygın bir ad olarak listeler.
Kaynaklar engereğin yayılış alanını farklı ölçeklerde anlatır. Wikipedia, Kıbrıs alt türünü yalnızca Kıbrıs olarak listeler. 2018 tarihli bir makale (Jestrzemski ve Kuzyakova, Journal of Venomous Animals and Toxins), nominat alt türün yalnızca Kıbrıs'ta bulunduğunu belirtir ve türün Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Baf bölgesindeki Polis Chrysochous yakınlarında incelendiğini bildirir. Turkish Journal of Parasitology'de yayımlanan 2006 tarihli bir olgu sunumu (Göçmen ve arkadaşları), Kıbrıs'ın kuzeyinde toplanan bir örneği anlatır. Cyprus Mail (26 Nisan 2025), adada sekiz yılan türü bulunduğunu, üçünün zehirli olduğunu bildirir.
Kıbrıs muflonu, kuzeye değil, Kıbrıs adasına özgü (endemik) olarak tanımlanır. İngilizce Wikipedia onu Baf Bölgesi dağlarında konumlandırır ve 1997'de yaklaşık 1.200 hayvanın sayıldığını bildirir. Gündem Kıbrıs (3 Nisan 2025), Cyprus Mail'e dayanarak yaklaşık 3.000'lik bir tahmin verir ve yetiştirme programlarına dikkat çeker. Wikipedia, Ovis gmelini için türün geneline ilişkin "Yakın Tehdit Altında" (Near Threatened) IUCN derecesini verir (Michel ve Ghoddousi, 2020); bu, yalnızca Kıbrıs için verilmiş bir derece değildir. Wikipedia ayrıca türün Kasım 2019'dan beri CITES Ek I listesinde yer aldığını belirtir. Yenidüzen (2015) ve Kıbrıs Postası (2022) kuzeyde ara sıra hayvanlar görüldüğünü bildirir.
מינוזיג - MinoZig · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Memeli
Kuzey Kıbrıs yarasaları (21 tür, Rousettus aegyptiacus dahil)
Benda ve ark. (2018): kuzeyden 21 yarasa türüne ait en az 451 kayıt; Rousettus aegyptiacus 26 lokalitede kaydedilmiş ve koloniler 2000'li yılların ortasındakinden daha küçük.
Kaynak: publikace.nm.cz
WoodsAndrew · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Memeli
Kıbrıs muflonu (Cyprus mouflon, Ovis gmelini ophion; Kıbrıslı Rum adı agrino)
İngilizce Wikipedia onu Kıbrıs adasına özgü (endemik) olarak niteler ve agrino adını verir. Kıbrıslı Türk basını (Yenidüzen, 2015; Kıbrıs Postası, 2022) Yeşilırmak ve Lefke'de tek tek hayvanlar görüldüğünü bildirirken, Gündem Kıbrıs (2025) muflonları Troodos dağlarında ve Baf yakınlarında konumlandırır.
Kaynak: yeniduzen.com
Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Sürüngen
Kıbrıs'a özgü (endemik) kertenkeleler (Laudakia cypriaca, Phoenicolacerta troodica)
Svana ve ark. (Ecologia Balkanica, 2025), Kıbrıs'ta on bir kertenkele türü kaydeder; bunların ikisi endemik tür, dördü endemik alt türdür. İncelenen metin bu iki türü özellikle kuzeye yerleştirmez.
Kaynak: eb.bio.uni-plovdiv.bg
purperlibel · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Böcek
Kıbrıs çayır esmeri (Cyprus Meadow Brown, Maniola cypricola) ve Baf mavisi (Paphos Blue, Glaucopsyche paphos)
Hohenheim (2019), yönetim planlarına atıfla: ikisi de Karpaz Yarımadası'nın ucunu kaplayan Karpaz korunan alanının faunasında endemik kelebekler olarak listelenir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Musa geçit · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons Sürüngen
Gufi (koca engerek; Kıbrıs koca engereği, Macrovipera lebetina lebetina; kufi olarak da yazılır)
Kıbrıslı Türk basını, Kıbrıs'ın engereği için Gufi adını kullanır. Kıbrıs Postası'nda (2019) alıntılanan, ÇEKOVA'dan Doç. Dr. Nazım Kaşot, türün Kuzey Kıbrıs'ta bulunduğunu ve yılanların yasayla korunduğunu söyler. Taşkent Doğa Parkı onu Kıbrıs adasına özgü (endemik) bir alt tür olarak niteler.
Kaynak: kibrispostasi.com
1 / 8
Kuşlar
BirdLife Cyprus, yalnızca Kıbrıs'ta ürediği bildirilen üç kuş türü sıralar: Kıbrıs kuyrukkakanı, Kıbrıs ötleğeni ve Kıbrıs ishakkuşu; ayrıca çoğunlukla Troodos ormanlarında yaşayan endemik alt türleri de anar. Hohenheim sunumu (2019), Karpaz korunan alanında kuyrukkakanın ve ötleğenin önemli yuvalama kolonilerini; ayrıca ada martısı, tepeli karabatağın Akdeniz alt türü, gökkuzgun ve maskeli örümcekkuşu yuvalama kolonilerini bildirir.
Vikipedi'nin Kıbrıs yaban hayatı makalesi, adayı Afrika, Avrupa ve batı Asya arasındaki göç yolları üzerinde olarak anlatır ve 380'den fazla kayıtlı tür verir. Hohenheim, AB eklerinde listelenen bazı türlerin ilkbahar ve sonbaharda Karpaz bölgesinden geçtiğini ekler.
Hobbyfotowiki Camera location35° 03′ 22″ N, 32° 20′ 42.96″ E View this and other · CC0 · Wikimedia Commons Kuş
Kıbrıs kuyrukkakanı (Cyprus wheatear, Oenanthe cypriaca)
BirdLife Cyprus onu yalnızca Kıbrıs'ta üreyen bir tür olarak listeler. Hohenheim (2019), Karpaz korunan alanında önemli yuvalama kolonileri bildirir; sunumun adlandırdığı iki endemik kuştan biridir.
Kaynak: birdlifecyprus.org
Jan Ebr & Ivana Ebrová · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons Kuş
Kıbrıs ötleğeni (Cyprus warbler, Sylvia melanothorax)
BirdLife Cyprus onu yalnızca Kıbrıs'ta üreyen bir tür olarak listeler. Hohenheim (2019), Karpaz korunan alanında önemli yuvalama kolonileri bildirir; sunumun adlandırdığı iki endemik kuştan biridir.
Kaynak: birdlifecyprus.org
Julien Renoult · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons Kuş
Kıbrıs ishakkuşu (Cyprus scops owl)
BirdLife Cyprus onu yalnızca Kıbrıs'ta üreyen üç kuş türü arasında listeler. İncelenen sayfa adanın neresinde bulunduğunu söylemez; bu nedenle kuzey için bir iddia ileri sürülmez.
Kaynak: birdlifecyprus.org
Andreas Trepte · CC BY-SA 2.5 · Wikimedia Commons Kuş
Ada martısı (Audouin's gull, Larus audouinii)
Hohenheim (2019), Karpaz yönetim planlarına atıfla, Karpaz korunan alanında ada martısı yuvalama kolonilerini sıralar; sunum bu alan için başka birçok deniz kuşu ve ötücü kuş kolonisi de adlandırır.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Bouke ten Cate · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons Kuş
Maskeli örümcekkuşu ve gökkuzgun (masked shrike ve roller; Lanius nubicus, Coracias garrulus)
Hohenheim (2019), Karpaz yönetim planlarına atıfla, Karpaz korunan alanında her iki türün yuvalama kolonilerini, tepeli karabatağın Phalacrocorax aristotelis desmarestii alt türü ve ada martısı ile birlikte sıralar.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
1 / 5
Deniz ve kıyı yaşamı
Hohenheim (2019), Karpaz yönetim planlarına atıfla, yeşil deniz kaplumbağalarının ve iribaş deniz kaplumbağalarının Karpaz korunan alanındaki dokuz plajda yuva yaptığını ve Akdeniz foklarının orada yerleşik olduğunu söyler. Kıyı lagünlerini, Posidonia yataklarını ve ardıçlı kıyı kumullarını, bu alandaki 17 habitat tipi arasında AB Habitat Yönergesi'nin üç öncelikli habitatı olarak listeler.
Kaplumbağa mevsimi ve korunan kıyı plajlar ve kıyı sayfasında ele alınır. Kıyı bölgeleri ve ilçeler bölgeler sayfasında bölge bölge anlatılır; incelenen kaynaklar plaj plaj tür kaydı vermediği için buradaki listeler genel kalır.
Savvas Michaelides · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Deniz canlısı
İribaş deniz kaplumbağası (loggerhead turtle, Caretta caretta)
Hohenheim (2019), Karpaz korunan alanında yuva yaptığını listeler; orada yerel gruplar, üniversite araştırmaları ve plajları izleyen gönüllüleri kapsayan bir koruma projesi yürütülür. Türkçe Vikipedi İribaş deniz kaplumbağası adını verir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Deniz canlısı
Yeşil deniz kaplumbağası (green turtle, Chelonia mydas)
Hohenheim (2019), onu iribaş deniz kaplumbağasıyla birlikte Karpaz korunan alanındaki dokuz plajda yuva yapan türler olarak listeler ve ikisini de bir koruma projesinin kapsadığı, çok ciddi tehlike altındaki türler olarak anlatır.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Marinko Babić · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Deniz canlısı
Akdeniz foku (Mediterranean monk seal, Monachus monachus)
Hohenheim (2019), yönetim planlarına atıfla, Karpaz korunan alanında yerleşik Akdeniz foklarını listeler. Vikipedi, IUCN durumunu 2023'te Tehlikede (Endangered) kategorisinden Hassas (Vulnerable) kategorisine güncellenmiş olarak verir. İncelenen sayfa, kuzeyde foklara nerede rastlandığını söylemez.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Frédéric Ducarme · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Habitat
Posidonia yatakları
Hohenheim (2019), Posidonia yataklarını, kıyı lagünleri ve ardıçlı kıyı kumullarıyla birlikte, Karpaz korunan alanında kaydedilen Habitat Yönergesi'nin üç öncelikli habitatından biri olarak adlandırır.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
1 / 4
Korunan alanlar ve sorumlu ziyaret
Hohenheim (2019) çerçeveyi şöyle özetler: 9.486 hektarlık bir Karpaz Milli Parkı için sınırlar 2004'te belirlendi, ancak sunum yasal dayanağın yetersiz olduğunu ve alanın milli park olarak ele alınmadığını söyler. Karpaz korunan alanı yarımadanın ucunu kapsar ve Tatlısu ve Güney Karpaz ile birlikte üç Özel Çevre Koruma Bölgesinden (ÖÇKB) biridir.
Aynı sunum, kuzeyde yedi potansiyel Natura 2000 alanı bulunduğunu, Natura 2000 AB ülkeleriyle sınırlı olduğu sürece bunların ilan edilemeyeceğini ve Beşparmak Dağları'nda resmî koruma alanı bulunmadığını söyler. Gücel ve Yıldız (2008), St Hilarion ile Yayla dağı arasındaki alanı özel koruma alanı olarak önerir. Herhangi bir alanın güncel durumunu sorumlu kurumdan kontrol edin.
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Korunan alan
Karpaz korunan alanı (SEPA Karpaz)
Hohenheim (2019): üç Özel Çevre Koruma Bölgesinden biri; 19.230 ha (9.645 karasal ve 9.485 deniz), yarımadanın ucunu kapsar ve öngörülen Karpaz Milli Parkı'nı içerir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Seksen iki yüz kırk beş · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Korunan alan
Karpaz Milli Parkı (öngörülen)
Hohenheim (2019): sınırlar 2004'te 9.486 ha üzerinde belirlendi; Doğal ve Arkeolojik Sit Alanı ile Antik Karpasia alanını kapsar; sunum alanın milli park olarak ele alınmadığını söyler.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Michal Klajban · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Korunan alan
Tatlısu ve Güney Karpaz korunan alanları
Hohenheim (2019): Karpaz ile birlikte Karpaz Yarımadası'ndaki üç Özel Çevre Koruma Bölgesidir; üçü de Karpaz Emirnamesi'ne rağmen tarımdan veya turizmden etkilenen alanlar olarak anlatılır.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Atak at English Wikipedia · Public domain · Wikimedia Commons Korunan alan
Beşparmak (Girne) Dağları
Hohenheim (2019): dağ silsilesinin neredeyse tamamı olası bir Natura 2000 alanıdır, ancak sunum bugün Beşparmak Dağları'nda resmî koruma alanı bulunmadığını belirtir.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
Amanda Slater from Coventry, West Midlands, UK · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons Habitat
Karpaz deniz kaplumbağası koruma projesi
Hohenheim (2019), plajları gözlemleyen, yuvaları işaretleyip örten ve kuluçka mevsiminde plajları kapatan gönüllülerle doğrudan korumayı; ayrıca bir izleme programını ve yerel halka ile turistlere yönelik eğitim çalışmalarını anlatır.
Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de
1 / 5
Pratik notlar
- Hohenheim Botanik Enstitüsü kaynakları, yönetim planlarına ve florlara atıf yapan, Ocak 2019 tarihli öğrenci seminer sunumlarıdır; koruma durumları o tarihten sonra değişmiş olabilir.
- Endemik tür sayıları kaynağa ve tarihe göre değişir: Kıbrıs için 121 (Gücel ve Yıldız, 2008), yaklaşık 142 (Hohenheim, 2019) ve yaklaşık 128 (Vikipedi, tarihsiz); bu sayfa hiçbirini güncel olarak aktarmaz.
- Maki boyu değişir: yaklaşık 3 ila 5 metre (Hohenheim, 2019) ile genellikle 1 ila 2 metre (Türkçe Vikipedi).
- Türkçe adlar Türkçe Vikipedi, FAO AGROVOC ve Türkiye bitki ve hayvan listelerinden alınmıştır; yerleşik Türkçe adı bulunmayan türler için betimleyici bir ad ve bilimsel ad verilir.
- One Earth profili (2020) başlıca çama Kalabriya çamı derken, Hohenheim (2019) Pinus brutia'ya Türk çamı (kızılçam) der.
- Kaynaklar, Gufi'yi (Kıbrıs'ın engerek yılanı) ve Kıbrıs muflonunu Kıbrıs adasına özgü (endemik) olarak tarif eder; kuzeye özgü olarak değil.
- Gufi'nin kuzeydeki yeri: ÇEKOVA (2019) Kuzey Kıbrıs'ta bulunduğunu söyler ancak ilçe belirtmez; 2006 tarihli bir olgu bildirimi kuzey Kıbrıs'tan toplanmış bir örneği anlatır.
- Muflon: kaynaklar onu esas olarak Troodos ve Baf bölgesine yerleştirir; kuzeyde ara sıra tek tek hayvanlar bildirilmiştir (Yeşilırmak 2015, Lefke 2022).
- Koruma ifadesi kaynaklar arasında farklıdır: ÇEKOVA (2019) Kuzey Kıbrıs'ta yılanların yasayla korunduğunu söyler; 2018 tarihli bir makale engerek türünün Kıbrıs'ta yasal olarak korunmadığını belirtir.
- Yılan türü sayıları bölgeye göre değişir (Cyprus Mail: adada sekiz; ÇEKOVA: Kuzey Kıbrıs için literatüre göre dokuz, kayıtlara göre altı).
- Muflonun bilimsel adı bir kaynakta Ovis orientalis ophion, diğerlerinde Ovis gmelini ophion olarak yazılır.
Sık sorulan sorular
KKTC'de bitki örtüsü nedir?
Kaynaklar bir mozaik anlatır: alçak yamaçlarda ve kurak ovalarda maki ve bodur çalılık, Girne Dağları'nda kızılçam ve Akdeniz servisi ormanı, Mesarya Ovası'nda ekili arazi, Karpaz Yarımadası'nda kumullar ve lagünler. Başlıca kaynaklar Hohenheim (2019) ve One Earth (2020) çalışmalarıdır.
Maki nedir?
Maki, çalılardan ve küçük ağaçlardan oluşan Akdeniz çalılığıdır. Hohenheim (2019) yaklaşık 3 ila 5 metreye kadar bir boy verir, Türkçe Vikipedi 1 ila 2 metre der. Hohenheim doğal olarak ya da otlatmanın ardından ortaya çıkabileceğini söyler; Türkçe Vikipedi ise bozulmuş ormandan doğduğunu anlatır.
Kıbrıs'a özgü (endemik) bitkiler hangileri?
Kaynaklar Kıbrıs siklameni, Kıbrıs lalesi, Arabis cypria, Delphinium caseyi, Brassica hilarionis ve Pimpinella cypria gibi türleri adlandırır; son dördünün Girne Dağları'nda kaydı vardır. Gücel ve Yıldız (2008) Kıbrıs için 121 endemik tür sayar, bunlardan 19'u kuzeye özgüdür.
Kuzey Kıbrıs'ta hangi hayvanlar yaşar?
Kaynaklar 21 yarasa türünü, Girne Dağları'nda Kıbrıs dikenli faresini, Karpaz Yarımadası'nda Kıbrıs kuyrukkakanı ve Kıbrıs ötleğeni kolonilerini, dokuz plajda yuva yapan yeşil ve iribaş deniz kaplumbağalarını, Karpaz korunan alanında yerleşik Akdeniz foklarını ve iki endemik kelebeği kaydeder.
Kuzey Kıbrıs'ta yabani çiçekler ne zaman açar?
Kaynaklar yalnızca bazı türler için çiçeklenme zamanı verir. Hohenheim (2019) Ornithogalum divergens, Allium neapolitanum ve Acem düğünçiçeğini Girne Dağları'nın bahar bitkileri olarak sıralar; Cyclamen Society doğadaki Kıbrıs siklamenleri için eylül-ocak arasını verir. İncelenen hiçbir kaynak tam bir çiçeklenme takvimi vermez.
Kuzey Kıbrıs'ta yılan var mı?
Animal Biology'de yayımlanan 2009 tarihli bir çalışma, Kuzey Kıbrıs'tan on bir türe ait 66 yılanı inceledi; üçü engerekgiller familyasındandı. ÇEKOVA'dan Nazım Kaşot'a (Yenidüzen, 2019) göre Kuzey Kıbrıs'ta literatüre göre dokuz, kayıtlara göre altı yılan türü var; üçü zehirli. Yalnızca Gufi insanlar için potansiyel olarak tehlikeli sayılıyor.
Karpaz Milli Parkı nerede?
Svana ve ark. (2025) Karpasia Yarımadası'nı adanın kuzeydoğusuna yerleştirir; Hohenheim (2019) Karpaz korunan alanının yarımadanın ucunu kapsadığını söyler. Park sınırları 2004'te 9.486 hektar olarak belirlendi, ancak sunum alanın milli park olarak ele alınmadığını belirtir. Bkz. [bölgeler](/areas).
Gufi yılanı nedir?
Kıbrıs Postası ve Gündem Kıbrıs'a göre Gufi, Kıbrıs'ın engereği Macrovipera lebetina lebetina için Kıbrıslı Türklerin kullandığı addır. Taşkent Doğa Parkı onu Kıbrıs adasına özgü (endemik) bir alt tür olarak niteler. ÇEKOVA, Kuzey Kıbrıs'ta insanlar için potansiyel olarak tehlikeli sayılan tek yılanın bu olduğunu ve yılanların yasayla korunduğunu söyler.
Kıbrıs muflonu Kuzey Kıbrıs'ta bulunur mu?
Kaynaklar onu Kıbrıs adasına özgü (endemik) olarak tanımlar, kuzeye özgü değil. Yenidüzen (2015) ve Kıbrıs Postası (2022), Yeşilırmak ve Lefke'de ara sıra hayvanlar görüldüğünü bildirir; Türkçe Vikipedi, muflonların çoğunlukla Troodos Dağları'nda yaşadığını ve bazen kuzeye geçtiğini söyler. Gündem Kıbrıs (2025) onları Troodos'ta ve Baf yakınlarında konumlandırır.
Kuzey Kıbrıs'ta zehirli yılan var mı?
ÇEKOVA'dan Nazım Kaşot'a (Yenidüzen, 2019) göre Kuzey Kıbrıs'taki yılan türlerinden üçü zehirlidir ve yalnızca Gufi insanlar için potansiyel olarak tehlikeli sayılır. Cyprus Mail (26 Nisan 2025), adada sekiz yılan türü olduğunu, üçünün zehirli olduğunu bildirir. İki sayı farklı bölgelere aittir ve burada birleştirilmemiştir.
Kaynaklar
- Hohenheim Üniversitesi, Botanik Enstitüsü: Kıbrıs bitki örtüsüne genel bakış (seminer, Ocak 2019)
- Hohenheim Üniversitesi, Botanik Enstitüsü: Beşparmak Dağları (seminer, Ocak 2019)
- Hohenheim Üniversitesi, Botanik Enstitüsü: Kuzey Kıbrıs'ta doğa koruma, Karpaz Yarımadası (seminer, Ocak 2019)
- One Earth / UNEP-WCMC: Kıbrıs Akdeniz Ormanları ekobölgesi (2020)
- Gücel ve Yıldız, Pakistan Journal of Botany 40(4), 2008: Kuzey Kıbrıs'ın endemik türleri
- Benda ve ark., Lynx 49, 2018: Kuzey Kıbrıs'ta yarasaların dağılımı
- Şekerciler ve Ketenoğlu, Phytocoenologia 49(3), 2019: Karpaz Yarımadası bitki örtüsü
- CYCERE: Kıbrıs siklameni, Aralık 2017'nin türü
- Cyclamen Society: Cyclamen cyprium
- FAO AGROVOC: Cyclamen cyprium
- BirdLife Cyprus: Kıbrıs kuşları
- Vikipedi: Kıbrıs'ın yaban hayatı (ikincil)
- Vikipedi: Cyprus spiny mouse (ikincil)
- Vikipedi: Cyprus mouflon (ikincil)
- Vikipedi: Akdeniz foku (ikincil)
- Vikipedi: Cyclamen cyprium (ikincil)
- Baier, Nicolaou ve Rödder, Herpetological Journal 24(3), 2014: Cyprus whip snake
- Göçmen ve ark., Animal Biology 59(1), 2009: Kuzey Kıbrıs yılanları (özet sayfası)
- Svana ve ark., Ecologia Balkanica 17(1), 2025: Kıbrıs kertenkeleleri
- Türkçe Vikipedi: Maki (ikincil)
- Türkçe Vikipedi: Kızılçam (ikincil)
- Türkçe Vikipedi: Akdeniz servisi (ikincil)
- Türkçe Vikipedi: Harnup (ikincil)
- Türkçe Vikipedi: Menengiç (ikincil)
- Türkçe Vikipedi: Cistus salviifolius (ikincil)
- Türkçe Vikipedi: Pancratium maritimum (ikincil)
- Türkçe Vikipedi: Caretta caretta (ikincil)
- Kıbrıs Postası: Çevre Koruma Vakfından 'yılan' açıklaması, Gufi (engerek) (15 Mayıs 2019)
- Yenidüzen: 'Gufi üstüne basmadıkça ısırmaz' (15 Mayıs 2019)
- Gündem Kıbrıs: 'Gufi' hakkında bilinmesi gerekenler (Taşkent Doğa Parkı, 25 Mayıs 2024, güncelleme 4 Nisan 2025)
- Haber Kıbrıs: Kıbrıs'ta yılanlarla yaşam, Gufi'yi tanıyın (26 Haziran 2025)
- Wikipedia: Macrovipera lebetinus (ikincil kaynak)
- Jestrzemski ve Kuzyakova (2018), Journal of Venomous Animals and Toxins: Cypriot blunt-nosed viper, morphometric characteristics
- Göçmen ve ark. (2006), Turkish Journal of Parasitology: bite by Macrovipera lebetina lebetina
- Cyprus Mail: Viper bites leave two in hospital (26 Nisan 2025)
- Wikipedia: Mouflon (ikincil kaynak)
- Türkçe Vikipedi: Muflon (ikincil kaynak)
- Yenidüzen: Muflon Yeşilırmak'a kadar geldi (20 Şubat 2015)
- Kıbrıs Postası: Yolunu kaybeden muflon Taşkent Doğa Parkı yetkililerine teslim edildi (24 Aralık 2022)
- Gündem Kıbrıs: Kıbrıs'taki muflon sayısı üç bine ulaştı (3 Nisan 2025)
- Cyprus Mail: Greens urge action after mouflons mauled by dogs (17 Kasım 2021)
Kuzey Kıbrıs hakkında sorularınız mı var?
Bölgeler, oteller veya gayrimenkul hakkında özel bir görüşme için NORTHEA'ya yazın.