Kuzey Kıbrıs Hakkında · Karpaz bitki örtüsü
Karpaz yarımadası bitki örtüsü: kumullar, ardıç makisi ve endemik bitkiler
28 Ekim 2026 itibarıyla, bu sayfa için okunan kaynaklar Kuzey Kıbrıs'taki Karpaz (Karpas) yarımadasının bitki örtüsünü kumul ve kayalık bitkilerinden, ardıç makisinden, çalılıktan, friganadan, çam, servi, zeytin ve keçiboynuzu ormanından ve ekili arazilerden oluşan bir mozaik olarak anlatır. Karpaz koruma alanının 2010 tarihli yönetim planına göre araştırma 17 habitat türü bulmuş, ardıç makisi sahanın %50,2'si olarak listelenmiş ve alanda 22 endemik bitki bulunmaktadır. Sayfa botanik makaleleri, kaynakların Ulusal Park statüsünü nasıl ifade ettiğini ve otlatma ile eşekler hakkında söylediklerini ekler.
28 Ekim 2026 tarihinde metinde adı geçen ve aşağıda listelenen kaynaklarla kontrol edilmiştir. Tarafların konumları kendilerine atfedilir.
Karpaz koruma alanında kaydedilen habitat türleri ve kapladıkları alan
Karpaz Özel Çevre Koruma Bölgesi (ÖÇKB) için 2010 tarihli yönetim planına göre (W. J. Fuller ve çalışma arkadaşları, AB destekli bir teknik yardım projesinde hazırlamış, Çevre Koruma Dairesi yayımlamıştır) yapılan araştırma, AB Habitat Yönergesi kapsamında korunması öngörülen 17 habitat türü belirlemiştir. Planın habitat tablosu her tür için konum sayısını ve alanı verir; aşağıdaki kartlar planın kendi rakamlarını ve kendi yüzde sütununu aktarır.
Tablo, Juniperus'lu ağaçsı matoral için 4.928,89 hektar verir ve bunu sahanın %50,2'si olarak belirtir; tarımsal olarak iyileştirilmiş otlak kategorisi için ise 1.367,02 hektar ve %13,9 verir. Hohenheim Üniversitesi'nin Ocak 2019 tarihli bir seminer sunumu bölge için üç öncelikli habitat sayar: kıyı lagünleri, Posidonia yatakları ve Juniperus türlü kıyı kumulları. Yarımadayı, oldukça küçük bir alanda çok sayıda çeşitli habitat barındıran bir yer olarak tanımlar.
Güney Karpaz sahilleri ÖÇKB için hazırlanan ayrı bir 2010 planı (Türkçe), Dipkarpaz ile Kaleburnu arasındaki kesim için on Habitat Yönergesi türü bildirir. Adadaki daha geniş bitki kuşakları için flora ve fauna sayfasına, yerlerin kendisi için İskele ve Karpaz'da görülecek yerler sayfasına bakın.
1 / 11
Karpaz kıyısı için adı geçen kumul, çekilme çizgisi ve deniz kayalığı bitkileri
Karpaz yönetim planı, her kıyı habitatında bulduğu bitkileri adıyla sayar. Çekilme çizgisi için Cakile maritima, Salsola kali ve Eryngium maritimum'u; embriyonik kumullar için Eryngium maritimum'un baskın olduğunu, yanında Euphorbia peplis, Medicago marina, Pancratium maritimum ve Echium angustifolium bulunduğunu söyler ve çok sayıda Alhagi maurorum kaydedildiğini ekler. Juniperus phoenicea oluşumlarının ÖÇKB'nin kıyı plajlarının neredeyse tamamını kapladığını belirtir.
Güney Karpaz planı aynı kıyı habitatlarını Türkçe olarak bildirir ve özellikle kumul ekosisteminin korunması gerektiğini söyler. Plaj erişimi ve kaplumbağaların yuvalama mevsimi plajlar ve kıyı ve kuşlar, deniz kaplumbağaları ve sürüngenler sayfalarında ele alınır.
1 / 6
Yarımada için adı geçen endemik ve nadir bitkiler
Karpaz yönetim planına göre Karpaz ÖÇKB'de 22 endemik bitki türü bulunur; bunların beşi adanın kuzeyine endemiktir: Dianthus cyprius, Hedysarum cyprium, Limonium albidum ssp. cyprium, Scutellaria sibthorpii ve Teucrium karpasiticum. Plan, Habitat Yönergesi Ek II'de listelenen yalnızca bir bitki kaydeder: planın Türkçe metninde Kıbrıs Ofrisi olarak geçen ve Kıbrıs'a endemik olarak nitelediği Ophrys kotschyi orkidesi.
Jonathan Warner, 2006 tarihli bir konferans bildirisinde, yarımadanın alçak kesimlerinin baharda önce yeşerdiğini, ardından çiçekler olgunlaştıkça "renk renk coştuğunu" yazar. Planın kendi çiçeklenme bilgisi daha dardır: Ophrys kotschyi için mart başından nisan başına kadar der. Bir Hohenheim seminer sunumu 22 endemik tür ve adada nadir beş bitki rakamlarını yineler.
1 / 11
Botanik araştırmalar ve makaleler Karpaz bitki örtüsü hakkında ne bildiriyor
Fatoş Şekerciler ve Osman Ketenoğlu yarımada üzerine iki makale yayımlamıştır. 2011 tarihli, Karpaz Milli Parkı kuzey kumullarının florasına dair çalışmaları, 2009 ortası ile Mayıs 2010 arasındaki saha çalışmasından 274 takson bildirir; 2019 tarihli Phytocoenologia dergisinde yayımlanan makale ise orman, maki ve kıyı bitki topluluklarını sınıflandırır. Aynı yarımada üzerine bir Türkçe tez kaydı 420 bitki taksonu bildirir.
Bunlar ziyaretçi rehberi değil botanik çalışmalardır; okunan özetler belirli bitkileri görülecek yerler yerine topluluk adlarını ve sayıları verir. Okuyucuların özgün makalelere ulaşabilmesi için listelenmişlerdir.
1 / 7
Tarım, otlatma ve eşekler: kaynaklar bitkiler üzerindeki baskı hakkında ne söylüyor
Karpaz yönetim planı, tarımın korunan alanlar dahil tüm yarımadada başlıca faaliyet olduğunu, hayvancılığın ikinci geldiğini belirtir. Otlatmanın endemik Bosea cypria'yı tehdit ettiğini bildirir ve friganayı çoğu kez yangın, ekim veya otlatmayı izleyen bir aşama olarak anlatır. Güney Karpaz planı, habitatlarının esas olarak tarım faaliyetlerinden zarar gördüğünü, tarımın ve inşaat amaçlı kazı işlerinin ruderal türlerin yayılmasına yol açtığını söyler.
Eşekler konusunda plan, yabani eşeklerin doğal habitatlar ve ekinler üzerinde ölçülemeyen olumsuz bir etkisi olduğunun düşünüldüğünü söyler. Cyprus Mail, 3 Temmuz 2026'da Vouno'daki doğa parkının müdürü Kemal Basat'ın eşeklerin endemik bitki örtüsüne, ekinlere ve göçmen kuşların kullandığı su kaynaklarına zarar verdiğini söylediğini bildirdi. Yaban hayatı ve eşek yönetim programı ayrıca İskele ve Karpaz'da görülecek yerler sayfasında ele alınır.
1 / 9
Koruma statüsü, Ulusal Park ifadesi ve yönetim önerileri
Karpaz yönetim planı, Karpaz ÖÇKB'nin Çevre Koruma Dairesi tarafından 21/97 sayılı Çevre Yasası'nın 11. maddesi uyarınca Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edildiğini, 9.645 hektar kara ve 9.485 hektar deniz kapsadığını ve 72,2 km korunan kıyı şeridine sahip olduğunu söyler. Plan, alanın Ormancılık Yasası'na göre Ulusal Park olarak kabul edildiğini ekler. Hohenheim seminer sunumu, 2004'te sınırları belirlenmiş 9.486 hektarlık bir Karpaz Ulusal Parkı bildirir, ancak yasal dayanağın yetersiz olduğunu ve alanın Ulusal Park olarak ele alınmadığını söyler.
Kaynaklar bu nedenle statüyü farklı ifade eder ve kartlar her birini aktarır. Hohenheim, Natura 2000'in AB üyesi ülkelerle sınırlı olduğunu, bu yüzden önerilen kuzey sahalarının ÖÇKB olarak kaldığını ekler. Warner (2006) Ulusal Park ilanları hakkında yine farklı bir anlatım sunar. Bu anlatımlardan herhangi birine dayanmadan önce güncel yasal durumu Çevre Koruma Dairesi'nden kontrol edin.
1 / 8
Pratik notlar
- Her iki yönetim planı da Şubat 2010 tarihlidir. Habitat alanları, konumlar ve bitki kayıtları o projenin araştırma sonuçlarıdır ve bölgeleme bir öneridir; okunan kaynaklar bugün hangi bölümlerin yürürlükte olduğunu söylemez. Güncel durum için Çevre Koruma Dairesi'ne sorun.
- Karpaz ÖÇKB'nin toplam büyüklüğü, 9.645 hektar kara ile 9.485 hektar denizi toplayan planda 19.130 hektar, Hohenheim sunumunda ise 19.230 hektar olarak geçer; bu rakam, sunumun kendi kara ve deniz rakamlarının toplamına (9.645 + 9.485 = 19.130 hektar) eşit değildir. Planın habitat tablosundaki yüzde sütunu yaklaşık 9.820 hektarlık bir payda ima eder (4.928,89 hektar %50,2 olarak basılmıştır); bu nedenle planın habitat yüzdeleri basıldığı gibi aktarılmıştır.
- Latince adlar kaynakların yazdığı gibi verilmiştir. Kıbrıs Ofrisi, Eşek Dikeni ve Küme Kurtluca gibi Türkçe adlar planların Türkçe metninden alınmıştır. Yer adlarının yazımı (Karpaz, Karpas, Karpasia; Ayios Philon; Apostolos Andreas) kaynaklar arasında değişir.
- Okunan kaynaklar ziyaretçinin belirli bir bitkiyi nerede görebileceğini söylemez ve yalnızca Ophrys kotschyi için bir çiçeklenme dönemi verir. Karpaz planı bu orkideyi Bern Sözleşmesi kapsamında korunan olarak listeler ve kumul sistemlerini kırılgan olarak tanımlar; kuralların ziyaretçiler için geçerli olup olmadığı belirtilmediğinden, yabani bir bitkiyi toplamadan veya kazmadan önce Çevre Koruma Dairesi'ne sorun.
- Tez kaydı sayfası yazar veya yıl göstermez. 2026 tarihli eşek haberi, bir yetkiliyi aktaran gazete haberidir. Warner'ın makalesi yazarın görüşlerini ortaya koyan 2006 tarihli bir konferans bildirisidir ve 2010 planındaki eşek rakamı planın atıf yaptığı bir kişisel görüşmeden gelir.
- Adanın geneline ait bitki kuşakları, ağaçlar ve yabani çiçekler için flora ve fauna sayfasına; yarımadadaki deniz kaplumbağası yuvalaması ve kuşlar için kuşlar, deniz kaplumbağaları ve sürüngenler sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Karpaz yarımadasında hangi bitkiler yetişir?
Karpaz yönetim planı (2010), Juniperus phoenicea'lı ardıç makisini, Eryngium maritimum gibi kumul bitkilerini, Limonium ve Crithmum maritimum gibi kayalık bitkilerini, friganayı, çalılığı, çamı, serviyi, yabani zeytin ve keçiboynuzu ormanını adlandırır. Kuzey kumullarına dair 2011 tarihli bir araştırma 274 takson bildirmiştir.
Karpaz'da ana bitki örtüsü türü nedir?
2010 tarihli yönetim planının habitat tablosuna göre Juniperus'lu ağaçsı matoral 4.928,89 hektar kaplar; tablo bunu sahanın %50,2'si olarak verir. Plan, Juniperus phoenicea alt türünün Karpaz ÖÇKB'de hem alçak hem yüksek rakımlarda bol olduğunu söyler.
Karpaz bir Ulusal Park mı?
Kaynaklar farklı ifade eder. Yönetim planı Karpaz ÖÇKB'nin Ormancılık Yasası'na göre Ulusal Park olarak kabul edildiğini söyler. 2019 tarihli bir Hohenheim seminer sunumu 2004'te 9.486 hektarlık sınırların belirlendiğini, ancak yasal dayanağın yetersiz olduğunu ve alanın Ulusal Park olarak ele alınmadığını söyler.
Karpaz bölgesi için hangi endemik bitkiler adı geçer?
2010 tarihli yönetim planı, Karpaz ÖÇKB'de 22 endemik bitki türü bulunduğunu, bunların beşinin Kıbrıs'ın kuzeyine endemik olduğunu söyler: Dianthus cyprius, Hedysarum cyprium, Limonium albidum ssp. cyprium, Scutellaria sibthorpii ve Teucrium karpasiticum.
Yalnızca Karpaz yarımadasında bulunan bir bitki var mı?
Hadjikyriakou ve Hand (2008), Teucrium karpasiticum'u bilim için yeni ve Karpasia yarımadasının mikro-endemiği olarak tanımlar. Plan, türün ilk olarak Apostolos Andreas manastırının yaklaşık 4 km kuzeydoğusunda, ayrıca Ronnas Koyu kumullarının batı kenarında kaydedildiğini söyler.
Karpaz için hangi orkide adı geçer ve ne zaman çiçek açar?
2010 tarihli yönetim planı, Kıbrıs'a endemik bir orkide olan Ophrys kotschyi'yi (Kıbrıs Ofrisi) adlandırır. Çiçeklenme dönemi olarak mart başı ile nisan başını verir ve türün çam ve servi altındaki otsu, gölgeli yerlerde, bazen de kumullarda yetiştiğini söyler.
Karpaz kumullarında kaç bitki taksonu kaydedilmiştir?
Şekerciler ve Ketenoğlu (2011), Karpaz Milli Parkı'nın kuzey kumullarından 187 cins ve 57 familyada 274 takson bildirir; bunlar arasında 19 endemik bitki vardır. Saha çalışmaları 2009 ortası ile Mayıs 2010 arasında sürmüştür.
Eşekler Karpaz bitki örtüsünü etkiler mi?
2010 planı, yabani eşeklerin doğal habitatlar ve ekinler üzerinde ölçülemeyen olumsuz bir etkisi olduğunun düşünüldüğünü söyler ve araştırma önerir. Cyprus Mail, Temmuz 2026'da Vouno'daki doğa parkının müdürü Kemal Basat'ın eşeklerin endemik bitki örtüsüne, ekinlere ve su kaynaklarına zarar verdiğini söylediğini bildirdi.
Karpaz koruma alanı ne kadar büyüktür?
2010 tarihli yönetim planı 9.645 hektar kara ve 9.485 hektar deniz, toplam 19.130 hektar ve 72,2 km kıyı şeridi verir. 2019 tarihli Hohenheim seminer sunumu aynı kara ve deniz rakamlarını yazar, ancak toplamı 19.230 hektar olarak verir.
Kaynaklar
- Karpaz ÖÇKB yönetim planı, Çevre Koruma Dairesi (Türkçe)
- Karpaz ÖÇKB yönetim planı, İngilizce sürüm (Fuller ve diğerleri, 2010)
- Güney Karpaz sahilleri ÖÇKB yönetim planı, Çevre Koruma Dairesi (Türkçe)
- Hohenheim Üniversitesi: Kuzey Kıbrıs'ta doğa koruma, Karpaz yarımadası (seminer, 2019)
- Şekerciler ve Ketenoğlu: Karpaz Milli Parkı kuzey kumullarının florası (2011)
- Şekerciler ve Ketenoğlu: Karpaz yarımadasının orman, maki ve kıyı vejetasyonunun fitososyolojik çalışması (Phytocoenologia, 2019)
- Tez kaydı: Karpaz yarımadasının vejetasyonu (YÖK Açık Bilim)
- Hadjikyriakou ve Hand: Kıbrıs'ta Teucrium sect. Polium üzerine notlar (Willdenowia, 2008)
- Warner: Koruma ve Siyaset, Kuzey Kıbrıs'ta bir milli park (George Wright Society, 2006)
- Cyprus Mail: serbest dolaşan Karpasia eşeği için yolun sonu (3 Temmuz 2026)
Kuzey Kıbrıs hakkında sorularınız mı var?
Bölgeler, oteller veya gayrimenkul hakkında özel bir görüşme için NORTHEA'ya yazın.