Kuzey Kıbrıs Hakkında · Doğa ve tarım atlası
Kuzey Kıbrıs doğa ve tarım atlası: rehber ve sözlük
28 Ekim 2026 itibarıyla, bu atlas NORTHEA'nın Kuzey Kıbrıs doğa ve tarım sayfalarının giriş sayfasıdır: zeytin, narenciye, keçiboynuzu ve yöresel ürünler, Girne zeytinlikleri, hasat takvimi, bitki ve hayvan varlığı, yemek, yerli ve endemik ağaçlar ile Karpaz bitki örtüsü. Yeni olgu eklemez. Her ifadeyi barındıran sayfaya yönlendirir, bu sayfaların kaynakladığı Türkçe ve İngilizce yerel terimleri listeler ve hangi ifadelerin KKTC'yi, hangilerinin bir bütün olarak Kıbrıs'ı ilgilendirdiğini gösterir. Her kayıt kaynağını adıyla belirtir.
28 Ekim 2026 tarihinde metinde adı geçen ve aşağıda listelenen kaynaklarla kontrol edilmiştir. Tarafların konumları kendilerine atfedilir.
Kümenin kapsamı ve nasıl okunacağı
Kümede yedi ana sayfa vardır: zeytinlikler ve zeytinyağı, Güzelyurt ve Lefke narenciye bahçeleri, harnup, alıç ve yöresel ürünler, Girne zeytinlikleri, hasat takvimi, bitki ve hayvan varlığı ve geleneksel yemekler ve tatlılar. Aynı kümeye ait yayımlanmış iki sayfa daha, yerli ve endemik ağaçlar ile Karpaz yarımadası bitki örtüsü, vardır, ve aşağıdaki kartlar her birinden bir cümle aktarır.
Her sayfa, her ifadenin arkasındaki kaynağı adıyla belirtir ve kaynağın KKTC'den mi yoksa bir bütün olarak Kıbrıs'tan mı söz ettiğini söyler. Aşağıdaki kartlar her sayfadan, o sayfanın kendi kaynaklı metninden alınmış tek bir cümle verir; her kartın bağlantısı kaynağa gider, sayfa yolu ise kartın içinde yazılıdır.
1 / 9
Bölgeye göre: Girne, Güzelyurt ve Lefke
Bu blok kümeyi bölgeye göre gruplar. Girne bölgesi için Girne zeytinlikleri, yerli ve endemik ağaçlar ve flora ve fauna sayfalarına ve Girne'de gezilecek yerler sayfasına yönlendirir. Güzelyurt ve Lefke bölgesi için narenciye bahçeleri ve Güzelyurt ile Lefke'de gezilecek yerler sayfalarına yönlendirir.
Her kart, ilgili sayfanın kendi kaynaklı metninden alınmış tek bir cümle verir ve kaynak cümlenin içinde anılır. Kartın bağlantısı o kaynağa gider, sayfa yolu ise kartın içinde yazılıdır. Kartlar yeni bilgi içermez; hasat ve arazi kartları ayrıntıların bulunduğu sayfalara yönlendiren işaretlerdir.
1 / 8
Sözlük: zeytin ve ağaç terimleri (TR / EN)
Aşağıdaki her terim, kartında adı geçen kardeş sayfada bir kaynakla birlikte yer alır. Kaynaklar arasında yazımlar farklılaşır; bu nedenle her kart, atıf yaptığı kaynağın kullandığı biçimi verir ve bilimsel ad yalnızca kardeş sayfa bir kaynakla belirtmişse gösterilir.
Her kartın bağlantısı kardeş sayfaya değil, o sayfada kullanılan kaynağa gider.
1 / 7
Sözlük: ürün, mamul ve mutfak terimleri (TR / EN)
Bu kartlar harnup, narenciye, hasat ve yemek sayfalarında adı geçen sebze, meyve, ot ve ürünleri kapsar. İki kaynağın farklı yazdığı bir ad her iki yazımla gösterilir.
Bir Türkçe ad, atıf yapılan kaynağa değil kardeş sayfanın kendi etiketine dayanıyorsa kart bunu belirtir.
1 / 10
Sözlük: yabani bitki, yaşam alanı ve hayvan terimleri (TR / EN)
Doğa, yemek ve hasat sayfaları yabani bitkiler ve hayvanlar için yerel veya Türkçe adlar da kullanır. Buraya yalnızca kardeş sayfada adı verilmiş bir kaynağı olanlar alınmıştır ve İngilizce ile Türkçe adlar kaynağın verdiği biçimde yazılmıştır.
Kaynaklar Gufi'yi ve Kıbrıs siklamenini kuzeye değil, Kıbrıs adasına özgü olarak tanımlar.
1 / 8
Bu küme nasıl kaynaklandırılmıştır
Zeytin sayfasındaki notlara göre KKTC Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nün internet sitesi (tae.gov.ct.tr) kontrol sırasında okunamamıştır; bu nedenle orada bakanlık sayfası atıf olarak gösterilmemiştir. Harnup sayfası, İstatistik Kurumu internet sitesinin (istatistik.gov.ct.tr) otomatik erişimi engellediğini, bu yüzden fiyat istatistiklerinin Kıbrıs Türk Ticaret Odası'nın barındırdığı kopyalardan okunduğunu belirtir. Bu atlas bu yüzden iki resmî siteye de atıf yapmaz; güncel rakamlar için narenciye sayfası okuyucuyu Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı'na ve İstatistik Kurumu'na yönlendirir.
Kardeş sayfalarda adanın geneline ilişkin ve KKTC'ye özgü ifadeler ayrı tutulur. Ada Yerlisi ve Girne zeytin çalışmaları, Güzelyurt ve Lefke narenciye rakamları, Kıbrıs Harnup Pekmezi tescili ve babutsa seleksiyon projesi KKTC'yi ilgilendirir. Zeytin tarihi (Şenoğlu, 2025), keçiboynuzunun yerli statüsü (Kıbrıs Cumhuriyeti Orman Dairesi), alıç (Plants of the World Online), Uluslararası Zeytin Konseyi sınıfları ve "adanın geneli" etiketli her hasat kaydı Kıbrıs'tan veya genel tanımlardan söz eder. Cyprus Mail'in bildirdiği Haziran 2023 keçiboynuzu yasası ile KKTC Halkla İlişkiler Dairesi'nin bildirdiği "Sotira kolokası-bullezi" tescili Kıbrıs Cumhuriyeti'nin yönettiği bölgeyi ilgilendirir. Açılan kaynaklar harnup pekmezi tescilinin başka yerde tanınıp tanınmadığını söylemez.
Bu kümedeki hiçbir şey tarımsal, hukuki veya yatırım tavsiyesi değildir. Araştırma verimleri, yağ oranları ve hasat ayları adı verilmiş çalışmaların ve kişilerin ölçümleri veya ifadeleridir; herhangi bir zeytinlik, bahçe veya parsel için öngörü değildir ve sayfalar fiyat, değer veya getiri hakkında hiçbir ifade yapmaz. Bu atlas yeni bir olgusal iddia veya yeni bir kaynak eklemez: her kart, kardeş sayfada zaten gösterilen bir ifadeyi ve kaynağı yineler.
Pratik notlar
- Yazımlar kaynaklar arasında farklılaşır (harnup, harnıp veya keçiboynuzu; kolokas, kolakas veya gölevez; molehiya veya molohiya; gollandro veya golyandro; çakıstes veya çakısdez). Her sözlük kartı, atıf yaptığı kaynağın kullandığı biçimi verir.
- Bilimsel adlar yalnızca bir kardeş sayfa bir kaynakla belirtmişse gösterilir. Yenidünya ve nar için burada bilimsel ad yoktur ve Malta eriği Türkçe adı, ürünler sayfasının kendi etiketine dayanır.
- Kardeş sayfalar farklı yıllara ve yöntemlere ait rakamlara dayanır (örneğin 2011-2012 ve 2016 araştırma denemeleri ile 2017 istatistikleri) ve bunlar doğrudan karşılaştırılamaz.
- Yerli ve endemik ağaçlar sayfasının ve Karpaz bitki örtüsü sayfasının kartları, o sayfada adı verilen bir kaynaktan birer cümle aktarır; bu iki sayfanın geri kalanı burada özetlenmemiştir.
- Sözlük ürünleri değil adları açıklar. Nelerin satıldığı, nerede satıldığı veya hangi fiyattan satıldığı hakkında hiçbir ifade yapmaz ve tarımsal, hukuki veya yatırım tavsiyesi değildir.
Sık sorulan sorular
Ada Yerlisi zeytini nedir?
Karanfiloğlu ve arkadaşları (2025) onu, Yerli Zeytin veya Kıbrıs Zeytini olarak da anılan ve KKTC genelinde yaygın yetişen yerel zeytin genotipi olarak tanımlar. Makale sayfası onu Türkiye Ulusal Çeşit Listesi'nde 26.04.2024 tarihli 1662 numaralı kayıt olarak verir. Ölçümler için zeytin sayfasına bakın.
Çakıstes veya çakısdez nedir?
Visit North Cyprus (sayfa 28 Ekim 2026'da okundu) bunları özel taşlarla elde çatlatılan, yıkanıp salamuraya yatırılan ve kişniş tohumu, sarımsak, zeytinyağı ve limonla servis edilen yeşil zeytinler olarak anlatır. Metninde adı Çakısdez diye yazılır; Hürriyet (2017) Çakıstes, Yemek.com (2014) çakıstez yazar.
Kuzey Kıbrıs'ta zeytin hasadı ne zaman başlar?
Visit North Cyprus (sayfa 28 Ekim 2026'da okundu) zeytin hasadının genellikle Ekim'de başladığını söyler. Karanfiloğlu ve arkadaşları (2025), 2011-2012 çalışma yıllarında Ada Yerlisi'nde yeşil olgunluğu Ekim başı ile ortasında, siyah olgunluğu Kasım'ın üçüncü haftasında kaydetmiştir. Diğer ürünler için hasat sayfasına bakın.
Kuzey Kıbrıs'ta narenciye nerede yetiştirilir?
Çimen ve arkadaşları (2019), KKTC'de narenciye yetiştiriciliğinin Güzelyurt ve Lefke bölgelerinde yoğunlaştığını söyler. Lefke Avrupa Üniversitesi'nin 2017 Bakanlık istatistiklerine atıf yapan bir sayfası, ikisinin birlikte narenciye üretiminin %98'inden fazlasını oluşturduğunu belirtir.
Harnup pekmezi nedir ve Kuzey Kıbrıs'ta tescilli midir?
Visit North Cyprus (Pekmez sayfası, 28 Ekim 2026'da okundu), siyah keçiboynuzu meyvelerinin toz haline öğütülüp suda kaynatıldığını ve koyu bir pekmeze indirgendiğini söyler. KKTC Halkla İlişkiler Dairesi (8 Ağustos 2016), "Kıbrıs Harnup Pekmezi"nin KKTC'de mahreç olarak tescil edildiğini, tescilin 6 Ağustos 2016'da yürürlüğe girdiğini bildirir. Kaynaklar bunun başka yerde tanınıp tanınmadığını söylemez.
Keçiboynuzu Kıbrıs'a özgü bir bitki midir?
Kıbrıs Cumhuriyeti Orman Dairesi, Kıbrıs ormanlarının florası (The flora of the forests of Cyprus, P.I.O. 158/2008) yayınında Ceratonia siliqua'yı yerli (N) olarak listeler. Visit North Cyprus (sayfa 28 Ekim 2026'da okundu) adada MS 1. yüzyıldan beri yetiştirildiğini söyler. Açılan hiçbir kaynak keçiboynuzunu endemik saymaz.
Kolokas, kolakas veya gölevez nedir?
Visit North Cyprus (sayfa 28 Ekim 2026'da okundu) kolokası, nişastalı yumrusu için yetiştirilen ve patatese benzer biçimde pişirilen Colocasia esculenta olarak tanımlar. Yemek.com (2014) ona kolakas veya gölevez der, Aylin Öney Tan'ın 2014 sözlüğü ise taro adıyla da bilindiğini ekler. Visit North Cyprus, kabuğunun ve köklerinin pişirilene kadar zehirli olduğunu söyler.
Babutsa nedir?
Aylin Öney Tan'ın 2014 sözlüğü babutsayı kaktüs meyvesi diye tanımlar, Politis (19 Ağustos 2026) ise hint inciri için papoutsosyko der. BRTK (7 Ağustos 2023), KKTC Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nün ikisi dikensiz 14 türü tescil etmeyi amaçlayan bir projesini, sürecin 2 ila 3 yıl sürebileceğini söyleyerek bildirdi.
Kaynaklar
- Karanfiloğlu ve ark. (2025), Ada Yerlisi, Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi
- Çimen ve ark. (2019), Güzelyurt Tarımsal Araştırma İstasyonu'nda narenciye
- KKTC Halkla İlişkiler Dairesi: Kıbrıs Harnup Pekmezi tescillendi (8 Ağustos 2016)
- Girne Belediyesi: Zeytin Festivali
- Visit North Cyprus: Chakistes
- Hohenheim Üniversitesi (2019): Kıbrıs bitki örtüsüne genel bakış
- Buse Karaer (2022), Doğu Akdeniz Üniversitesi gastronomi tezi
- Şenoğlu (2025), Kıbrıs'ta zeytin tarihi, Kıbrıs dergisi
- Karanfiloğlu, Mete ve Çetin (2017), 47 zeytin tipi, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi
- Hürriyet (2017): Gastronomi cenneti Kıbrıs
- Visit North Cyprus: Carob trees
- Visit North Cyprus: Kolokas
- Visit North Cyprus: Molohiya
- Gregoriou (1995), Kıbrıs'ta küçük meyve türleri üzerine CIHEAM bölümü
- Hadjipieri (2020), yenidünya, Kıbrıs Teknoloji Üniversitesi tez kaydı
- Kıbrıs Gıda ve Beslenme Müzesi: Nar
- Aylin Öney Tan, Yemek ve Gezmek, Cumhuriyet (2014)
- Lefke Avrupa Üniversitesi narenciye sayfası (2017 Bakanlık istatistiklerine atıfla)
- İstiklal (2 Şubat 2023): KKTC'de narenciye
- Plants of the World Online (Kew): Crataegus azarolus
- Hohenheim Üniversitesi (2019): Beşparmak dağları
- Kıbrıs Çevre Araştırma ve Eğitim Merkezi (2017): Kıbrıs siklameni
- Kıbrıs Postası (2019): ÇEKOVA'nın Gufi açıklaması
- Yemek.com (19 Kasım 2014): Kıbrıslıların bildiği lezzetler
- Politis (19 Ağustos 2026): Prickly pear, Cyprus' thorny summer favourite
- BRTK (7 Ağustos 2023): Babutsa on the road to registration
- Kıbrıs Manşet (5 Ağustos 2016): Kıbrıs harnup pekmezi tescillendi
- Karadağ ve Aylanç, Millî Folklor 126 (2020): Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları
- Visit North Cyprus: Pekmez
- Cyprus Mail (13 Ağustos 2024): Love them or loathe them, carobs making a comeback
- Orman Dairesi, Kıbrıs Cumhuriyeti: Kıbrıs ormanlarının florası (P.I.O. 158/2008)
- Plants of the World Online: Crataegus monogyna
- Plants of the World Online: Crataegus × sinaica
- FreshPlaza: Kuzey Kıbrıs'ın narenciye sektörü büyüyor (20 Eylül 2017)
- One Earth / UNEP-WCMC: Kıbrıs Akdeniz Ormanları ekobölgesi (2020)
- Türkçe Vikipedi: Maki (ikincil)
- Türkçe Vikipedi: Menengiç (ikincil)
- Gündem Kıbrıs: 'Gufi' hakkında bilinmesi gerekenler (Taşkent Doğa Parkı, 25 Mayıs 2024, güncelleme 4 Nisan 2025)
- KKTC Devlet Planlama Örgütü, 6 Kasım 2012 tarihli TÜFE bülteni (KTTO kopyası)
- KKTC İstatistik Kurumu, 6 Nisan 2020 tarihli TÜFE bülteni (KTTO kopyası)
- KKTC İstatistik Kurumu, 2 Ekim 2020 tarihli TÜFE bülteni (KTTO kopyası)
- Uluslararası Zeytinyağı Konseyi (IOC): Zeytinyağı
- Karpaz SEPA yönetim planı (2010), Çevre Koruma Dairesi (Türkçe)
- Güzelyurt Belediyesi: Güzelyurt
- Hohenheim Üniversitesi Botanik Enstitüsü: Kıbrıs'ın çamları (seminer, Ocak 2019)
- Eski Eserler ve Müzeler Dairesi: Soli Bazilikası
- Visit North Cyprus: Girne Limanı
- Karanfiloğlu ve ark. (2025): Ada Yerlisi zeytini, tam metin (DergiPark)
- NORTHEA rehberi: Kuzey Kıbrıs'ta tarım arazisi ve tarlalar
Kuzey Kıbrıs hakkında sorularınız mı var?
Bölgeler, oteller veya gayrimenkul hakkında özel bir görüşme için NORTHEA'ya yazın.