Kuzey Kıbrıs'ta harnup, alıç ve yöresel ürünler

Harnup pekmezi ve KKTC'de 2016 tescili

KKTC Halkla İlişkiler Dairesi'ne (8 Ağustos 2016) göre Kıbrıs Türk Sanayi Odası (KTSO) bir basın toplantısında "Kıbrıs Harnup Pekmezi"nin, daha önceki hellim ve zivaniya tescillerinin ardından KKTC'de mahreç olarak tescil edildiğini duyurdu. Sayfa, bir araştırma raporunun 6 Mayıs'ta Resmi Gazete'de yayımlandığını, üç aylık itiraz süresinin ardından tescilin 6 Ağustos 2016'da yürürlüğe girdiğini belirtir. Coğrafi alan olarak Kuzey Kıbrıs ilan edilmiştir; üretimde yerel harnup çeşitleri ve geleneksel tarif kullanılmalıdır.

Kıbrıs Manşet (5 Ağustos 2016) aynı tescili coğrafi işaret olarak tanımlar ve raporu Lipa Danışmanlık'ın hazırladığını söyler. Lipa Danışmanlık'ın bir yöneticisinin ürünü, harnup bakla suyunun fazla suyunun buharlaştırılmasıyla yapılan, şeker oranı yüksek koyu renkli bir pekmez olarak tanımladığını aktarır ve KTSO'nun belgelendirme biriminin üreticileri denetleyeceğini belirtir. Karadağ ve Aylanç (2020) ise KTSO'nun Kıbrıs harnup pekmezini 2016'da KKTC'de "mahreç adı" olarak tescil ettirdiğini söyler. Açılan kaynaklar KKTC'de bir tescili anlatır; başka yerlerde tanınıp tanınmadığını söylemezler.

Nasıl yapıldığı ve yendiği konusunda Visit North Cyprus, siyah harnup baklalarının toz haline getirilip suda kaynatıldığını ve koyu bir pekmeze indirgendiğini söyler. Karadağ ve Aylanç (2020), kahvaltıda tahinle karıştırılarak yenen ve kışın su ile inceltilerek zülbiye yapımında kullanılan harnup pekmezini anlatır. Ayrıca bkz. Geleneksel yemekler ve tatlılar.

Mutfakta kolokas ve molehiya

Kıbrıs Yemek ve Beslenme Müzesi'nin "Kolokasin" maddesine göre kolokasi Kıbrıslıların günlük yemeklerinde en sık görülenlerden biridir ve domatesle, etli ya da etsiz pişirilir. Madde adı geçen yemekleri sıralar: kaourmas, kappamas (Ammochostos bölgesinde çok sevildiğini söyler), domuz etli, limonlu, soğanlı, kerevizli ve domatesli bir yahni ile limon suyu ve kuru kişnişle kızartılan küçük yumrulu bir yemek. Yemek.com (19 Kasım 2014) kolakas yemeğinin tıpkı bir patates yemeği gibi tavuk veya etle yapıldığını yazar. Yemek.com ayrıca molehiyanın kuzu veya tavukla pişirildiğini, pilav ve turşuyla servis edildiğini ekler.

Yönteme gelince, bir Cumhuriyet tarifi (15 Şubat 2024) kolakasın soğan, kereviz, salça ve limonla pişirildiğini, sonlara doğru zeytinyağı eklendiğini anlatır. Parçaların sert kalmaması için kırılmadan kesildiğini söyler. Bir Milliyet tarifi (16 Aralık 2022) molehiyayı sıcak suda bekletilen kuru yapraklardan yapılan, soğan, et veya tavuk, salça ve domatesle pişirilen, bitince üzerine limon sıkılan bir yemek olarak anlatır. Costas ve Rita Severis Vakfı (CVAR, 8 Mart 2022) kurutulmuş jüt yapraklarının soğan ve sarımsaklı domatesli bir suyla, kuzu veya tavukla, bazen nohutla pişirildiğini ve genellikle pilavla servis edildiğini söyler. NORTHEA burada miktar ya da süre vermez; tarifler kendi değerlerini belirtir.

Mevsim konusunda Kıbrıs Yemek ve Beslenme Müzesi kolokasinin şubat sonundan (erken ekim) mayısa (geç ekim) kadar ekildiğini söyler ve hasat dönemi vermez. CVAR jütün baharda yetiştirilip hasat edildiğini, Yemek.com ise molehiyanın yazın kurutulup bir süre saklandığını yazar. Dolayısıyla incelenen kaynaklar bitki için farklı mevsimler verir ve hiçbiri yemeklerin hangi ayda yenildiğini belirtmez. Bir önceki blokta anılan Visit North Cyprus molohiyanın genellikle evde pişirildiğini söyler.

Malta eriği, nar ve gollandro

Malta eriği (Eriobotrya japonica): Margarita Hadjipieri'nin Kıbrıs Teknoloji Üniversitesi tez kaydı (2020), malta eriğinin başlıca Kıbrıs kıyı bölgelerinde, çoğunlukla file veya plastik örtü altında yetiştirildiğini, 'Karantoki' ve 'Morphitiki' çeşitlerinin baskın olduğunu ve üretimin yurt içi tüketime yönelik olduğunu söyler. Gregoriou (1995) 50 hektar düzenli dikim ve yaklaşık 330 ton verir; dikimlerin çoğu güneybatı kıyısındadır.

Nar (Punica granatum): Gregoriou (1995) yaklaşık 75 hektar düzenli dikim ve yaklaşık 450 ton verir; ağaçlar adanın her yerinde ev bahçelerinde ve küçük aile bahçelerinde de bulunur. Kıbrıs Gıda ve Beslenme Müzesi, ağacın Kıbrıs'ta ilk yetiştirilen ağaçlar arasında olduğunu, Agios Ambrosios'ta (Girne ilçesi) kadınların yazın limon suyu yerine ekşi nar suyu kullandığını ve Trikomo'nun iri narlarıyla bilindiğini söyler. Cyprus Mail (12 Ekim 2026), çiftin eşiğinde nar kırma geleneğini ve bunu kimin yaptığı konusunda anlatımların farklılaştığını bildirir.

Kişniş (Kıbrıs kaynaklarında gollandro veya golyandro): Hürriyet (18 Aralık 2017) ve Yemek.com, kişniş (gollandro) tohumunu yeşil çatlak zeytin olan çakıstesle servis edilen malzemeler arasında sayar; Visit North Cyprus da aynı yemekte kişniş tohumunu anar. Aylin Öney Tan'ın 2014 tarihli sözlüğü golyandroyu kişniş olarak tanımlar; taze ot olarak, tohumu ise baharat olarak kullanılır. Bunlar KKTC odaklı yemek kaynaklarıdır; bitkilerin kendisi KKTC'ye özgü olarak tanımlanmaz.

KKTC fiyat istatistiklerinde kolakas ve gollandro

KKTC Devlet Planlama Örgütü ve sonraki bültenlerde KKTC İstatistik Kurumu aylık Tüketici Fiyat Endeksi basın bültenleri yayımlar. Kıbrıs Türk Ticaret Odası'nın (KTTO) barındırdığı kopyalar, kolakas ve gollandroyu tablolarında ayrı adlandırılmış mallar olarak gösterir. 6 Kasım 2012 tarihli bülten (Ekim sonuçları) "Gollandro (Taze Sebze)" ve "Kolokas (Taze Sebze)" kalemlerini, 6 Nisan 2020 tarihli bülten "Kolakas (Kış Sebzesi)" ve "Gollandro" kalemlerini listeler.

2 Ekim 2020 tarihli bülten (Eylül sonuçları) Gollandroyu, 4 Kasım 2020 tarihli bülten (Ekim sonuçları) Kolakası listeler. Açılan bültenlerde molohiya adlandırılmış bir kalem olarak yer almadı. Bu sayfa fiyat rakamı vermez ve sepet ağırlıklarını belirtmez. Bir fiyat bülteninde listelenmek, kalemin ayrı bir mal olarak izlendiğini gösterir; sebzenin ne kadar yaygın yetiştirildiğini göstermez.