Kuzey Kıbrıs ekonomisi ve Kıbrıs Türklerinin geçim kaynakları: yabancılar için rehber

2024'ün başlık verileri ve eksik kalanlar

İzleyebildiğimiz en güncel yıllık ulusal hesap verileri 2024'e aittir. T.C. Ticaret Bakanlığı'nın KKTC ülke profili, KKTC İstatistik Kurumu'na (2024) atıfla 7.014 milyon ABD doları GSYİH, 14.728 ABD doları kişi başına GSYİH ve yüzde 8,5 büyüme oranı sıralar. Sayfadaki etiketler GSYİH ve KBGSYİH'dir. Sayfa yayım tarihi ve fiyat esası vermez; dolar tutarlarının Türk lirasından nasıl çevrildiğini de söylemez.

Bu durum büyüme oranı için önemlidir. Sayfa, yüzde 8,5'in reel (hacim) mi yoksa nominal (cari fiyat) büyüme mi olduğunu belirtmez; bu yüzden bu sayfa ona ikisini de demez. Yazılarının personel tarafından yapay zekâ asistanlarıyla hazırlandığını belirten haber sitesi Cyprus FAQ aynı yüzde 8,5'i bildirir ve nominal der. İki yazısındaki lira rakamları, 2023 için yaklaşık 132,35 milyar TL ve 2024 için 231,98 milyar TL, yüzde 8,5'ten çok daha fazla farklıdır; bu yüzden o etiketi benimsemiyoruz. Bu bizim okumamızdır, yayımlanmış bir mutabakat değildir.

Ayrı bir tahmin Dünya Bankası'ndandır: 25 Haziran 2025 tarihli basın bildirisi, Kıbrıs Türk ekonomisinin 2024'te reel olarak yüzde 6,4 büyüdüğünü söyler. Bu bağımsız bir tahmindir, yüzde 8,5'in yinelenmesi değildir. Dünya Bankası'nın Mayıs 2024 notu 2024 için yüzde 2,7 öngörmüştü; bu, ilk rakamların ne kadar oynadığını gösterir.

Kişi başına rakamlar da ayrışır. Ticaret Bakanlığı sayfası 2024 için 14.728 ABD doları verir; aynı sayfadaki 476.214 kişilik 2023 sonu projeksiyon nüfusa 7.014 milyon ABD doları bölündüğünde bu rakam çıkar (bizim hesabımız). Cyprus FAQ, İstatistik Kurumu'na atıfla 2024 için yaklaşık 17.498 ABD doları verir. 7.014 milyon ABD dolarını bu rakama bölmek yaklaşık 401.000 kişi anlamına gelirdi (yine bizim hesabımız, yayımlanmış bir sayı değil). İki kaynak da farkı açıklamaz; bu yüzden ikisini de kaynaklar farklı diyerek gösteriyoruz, seçmiyoruz. Bir DEİK tablosu 2023 nüfusunu 375,0 bin olarak verir; bu üçüncü bir paydadır.

Bunlar 2024 değerleridir, 2026 tahmini değildir; 2025 ya da 2026 için ulusal hesap yayımı bulamadık. KKTC İstatistik Kurumu ve Devlet Planlama Örgütü siteleri araçlarımızla açılamadığından birincil yayımlar doğrudan okunmadı. Buradaki her ulusal hesap rakamı bize bir bakanlık, bir meslek kuruluşu, Dünya Bankası ya da bir haber sitesi üzerinden ulaşır; hepsi adıyla anılır.

Daha yeni göstergeler: fiyatlar, istihdam, varışlar ve öğrenciler

Enflasyon. KKTC Merkez Bankası'nın 2026'nın ikinci çeyreğine ilişkin üç aylık bülteni bulduğumuz en yeni bültendir. Yıllık tüketici fiyatı enflasyonunu (yıllık değişim) Nisan 2026 için yüzde 38,15, Mayıs 2026 için yüzde 37,28 ve Haziran 2026 için yüzde 38,46 olarak bildirir. 2026'nın ilk çeyreği bülteni Ocak, Şubat ve Mart 2026 için yüzde 39,4, 40,22 ve 37,4 verir; 2025'in dördüncü çeyreği bülteni ise Aralık 2025 için yüzde 39,45 verir. Bültenler Türk lirasıyla (TL) rapor eder. Bu pasajları PDF düzeninden değil bir metin aracı üzerinden okuduk; bir ondalığa güvenmeden önce bülteni kontrol edin.

İşsizlik. Hane Halkı İşgücü Anketi KKTC İstatistik Kurumu tarafından yürütülür ve Merkez Bankası bültenlerinde aktarılır. Bulduğumuz en yeni oran 2025'in üçüncü çeyreği için yüzde 4,7'dir (erkekler yüzde 3,7, kadınlar yüzde 6,7, 15-24 yaş yüzde 12,4). Önceki bülten 2025'in ikinci çeyreği için yüzde 4,5 verir. 2023 yıllık oranı yüzde 5,1 idi (Dünya Bankası ve KTTO). Üç aylık ve yıllık oranlar farklı ölçümlerdir; bunları bir eğilim olarak okumayın.

Kayıtlı istihdam. 2026'nın ikinci çeyreği bülteni, Ocak 2026'da 171.248 kayıtlı sosyal güvenlik çalışanı bildirir; Ekim 2024'te bu sayı 159.321 idi. Bu bir idari sayımdır, anket ölçümü değildir ve çalışanların kim olduğunu söylemez. KTTO 2023 için yüzde 48,3 istihdam oranı verir.

Varışlar. Merkez Bankası havayolu ve denizyolu yolcu varışlarını sayar; bu turistle aynı şey değildir. 2025 için sayı 2.589.729 idi; bülten bunu yüzde 17,2 artış olarak belirtir. 2026'nın ilk çeyreği 569.302 (yıllık yüzde 9,3 artış), ikinci çeyreği 647.224 (yüzde 4,4 artış) oldu. Ayrıca KKTC vatandaşı olmayanların kara sınır girişleri 2025'te 4.367.547 idi (yüzde 9,6 düşüş). Bunlar yolcu ve giriş sayılarıdır, kişi sayısı değildir. Yollar için Kuzey Kıbrıs'a nasıl gidilir sayfasına bakın.

Öğrenciler. Toplamlar kaynağa ve yıla göre değişir. Enformasyon Dairesi, yükseköğretimde 199 ülkeden 114.000 öğrenci için İstatistik Yıllığı 2022'yi anar. KTTO 2022 için 14.207 KKTC vatandaşı, 43.101 Türkiye vatandaşı ve 51.280 üçüncü ülke vatandaşı verir; toplandığında (bizim hesabımız) 108.588 eder. Cyprus FAQ, YÖDAK başkanına atıfla 101.138 öğrenci bildirir ve yaklaşık 15.000'inin etkin olmadığını söyler; doğrulayabildiğimiz bir tarih yoktur. Aralarından seçmiyoruz; kurumlar için Eğitim ve üniversiteler sayfasına bakın.

Sektörler: kaynaklar ne söylüyor, gruplamalar neden farklı

Enformasyon Dairesi, KKTC'nin serbest piyasa ekonomisini benimsediğini, gayrisafi milli gelirde en yüksek payın hizmet sektöründe olduğunu ve turizm ile eğitimin ekonomi için hayati olduğunu belirtir. Bu ifadeler için yüzde vermez. Turizm sayfası ayrıca turizmin 2016'da Gayrisafi Milli Hasıla'nın (GNP) yüzde 8,7'sini oluşturduğunu ekler; bu eski bir rakamdır ve GNP rakamıdır, bu yüzden tarihsel olarak tutuyoruz ve aşağıdaki GSYİH paylarıyla karşılaştırmıyoruz.

2024 için Cyprus FAQ, İstatistik Kurumu'nun cari fiyatlarla GSYİH paylarını bildirir: ticaret ve turizm yüzde 22,5, kamu hizmetleri 15,4, mali kesim 10,8, serbest meslekler ve hizmetler 10,6, ulaştırma ve haberleşme 9,5, ithalat vergileri 8,5, sanayi 6,7, konut 5,5, tarım 5,5 ve inşaat 4,9. Aynı yazı 2024 için faaliyete göre reel büyümeyi inşaatta yüzde 19,9, sanayide yüzde 11,4 verir. Bu ikincil bir kaynaktır.

Başka tablolar başka gruplamalar kullanır. Bir DEİK tablosu, İstatistik Kurumu'na atıfla 2023 için GSYİH'nin tarımda yüzde 7,0, sanayide yüzde 7,3 ve hizmetlerde yüzde 85,7 olduğunu verir; grafik etiketlerinden okuduk. KTTO 2022 için GSYİH'nin ticaret ve turizmde yüzde 30,7, kamu hizmetlerinde 11,5, serbest meslek ve hizmetlerde 10,3, sanayide 5,4 ve konut sahipliğinde yüzde 5 olduğunu verir.

Bu tablolar örtüşmez. Ticaret ve turizm 2022 tablosunda yüzde 30,7, 2024 tablosunda yüzde 22,5'tir; tarım bir 2023 tablosunda yüzde 7,0, 2024 tablosunda yüzde 5,5'tir. Yıllar, gruplamalar (üç geniş sektöre karşı faaliyetler) ve revizyonlar farklıdır; bu yüzden rakamları eğilim saymıyoruz ve kendi payımızı hesaplamadık. KTTO cari fiyatlarla 2022'de 73.933 milyon TL'lik GSYİH içinde tarımı 4.895 milyon TL, inşaatı 4.281 milyon TL olarak listeler; kaynak bunları yüzdeye çevirmez. Ürünler için Güzelyurt ve Lefke narenciye bahçeleri ile zeytinlikler ve zeytinyağı sayfalarına bakın.

Ticaret. KTTO 2023 için yaklaşık 159,5 milyon ABD doları mal ihracatı ve yaklaşık 2.817 milyon ABD doları ithalat listeler; Türkiye'nin ithalatın yaklaşık yüzde 60'ını ve ihracatın yaklaşık yüzde 50'sini oluşturduğunu belirtir (bu paylar için yıl verilmemiştir). Başlıca ihracat ürünleri arasında hellim, kaşar, çökelek, narenciye, patates ve hurda vardır; 2022 ihracat değerleri hellimde 44.430.392 ABD doları, narenciyede 24.282.888 ABD doları idi. DEİK, Türkiye ihracat istatistiklerine atıfla Türkiye'nin KKTC'ye mal ihracatını 2024'te 2,6 milyar ABD doları olarak verir. Bunlar farklı istatistiklerdir ve toplanmaz.

Tanımlar: GSYİH, GNP, nominal, reel ve kur çevrimi

IMF, GSYİH'yi bir ülkede üretilen nihai mal ve hizmetlerin parasal değeri olarak tanımlar ve nominal GSYİH'nin cari fiyatlarla derlendiğini, reel GSYİH'nin ise sabit fiyatlara çevirmek için fiyat deflatörü kullandığını açıklar. OECD reel GSYİH'yi sabit fiyatlarla GSYİH, yani GSYİH'nin hacim düzeyi olarak tanımlar. Enflasyonun yüksek olduğu bir ekonomide ikisi çok farklı bir tablo çizebilir; fiyat esası bilinmeyen bir büyüme oranının kullanılması bu yüzden zordur.

GNI farklı bir kavramdır. Eurostat gayrisafi milli geliri bir ekonominin yerleşiklerinin belirli bir dönemdeki gelirlerinin toplamı olarak tanımlar; bu, GSYİH eksi yerleşik olmayanlara ödenecek birincil gelir artı yurt dışından alınacak birincil gelire eşittir ve GNP'nin GNI'nın eski adı olduğunu belirtir. OECD, GNI'yı tüm sektörlerin birincil gelirlerinin brüt bakiyelerinin toplamı olarak tanımlar. GNP'yi hiçbir zaman GSYİH diye yeniden etiketlemeyiz: yukarıdaki Enformasyon Dairesi ifadesi gayrisafi milli gelirdir ve turizm rakamı GNP'dir.

Kur önemlidir, çünkü başlık rakamların çoğu ABD dolarıyla verilir. Enformasyon Dairesi KKTC'nin resmî para biriminin Türk lirası olduğunu söyler; Merkez Bankası bültenleri TL ile rapor eder. Dünya Bankası, yerel para tahminlerini Atlas yöntemiyle cari ABD dolarına çevirdiğini ve bu yöntemin kurları üç yıl boyunca yumuşattığını açıklar; OECD döviz kurunu bir ülkenin parasının başka bir ülkenin parasına göre fiyatı olarak tanımlar. Ticaret Bakanlığı sayfası dolar rakamlarının arkasındaki yöntemi söylemez ve biz bir kur vermiyoruz. KTTO kişi başı dolar rakamlarını kur dalgalanmalarına bağlar ve 2013'te 15.302 olan rakamın 2018'de 13.277'ye düştüğünü kaydeder.

Tarihsel rakamlar başka nedenlerle de ayrışır: revizyonlar, farklı tanımlar ve farklı nüfus sayımları. DEİK 2022 için 12.245 ABD doları, 2023 için 14.599 ABD doları kişi başı gelir listeler; KTTO ise 2022 için 14.648 ABD doları kişi başı GSYİH listeler. Cyprus FAQ 14.599'u kişi başı GNP rakamı olarak tanımlar, bu yüzden onu kişi başı GSYİH demiyoruz. DEİK ayrıca cari fiyatlarla GSYİH'yi 2022 için 4,5 milyar, 2023 için 5,5 milyar ABD doları ve yıl sonu enflasyonunu 2022 için yüzde 94,5, 2023 için yüzde 83,6 olarak listeler. KTTO reel büyümeyi 2022 için yüzde 13,3, 2021 için 3,9 ve 2020 için eksi 16,2 listeler; Dünya Bankası 2022 için yüzde 13,3, 2023 için yüzde 5'in üzerinde tahmin etti.

Geçim kaynakları: rakamlar neyi söyler, neyi söylemez

Bulduğumuz kaynaklarda geçim kaynakları yalnızca ulusal düzeyde okunabilir. 2024 faaliyet tablosu ticaret ve turizmi, kamu hizmetlerini, mali kesimi, serbest meslekleri ve hizmetleri, ulaştırma ve haberleşmeyi, sanayiyi, konutu, tarımı ve inşaatı listeler; Enformasyon Dairesi turizm ile eğitimin hayati olduğunu söyler. Ocak 2026'daki 171.248 kayıtlı çalışan sayısı ve yukarıdaki 2025 işsizlik oranları en yeni işgücü rakamlarıdır. Dünya Bankası ayrıca 2023 için yüzde 14,9 genç işsizlik oranı bildirir.

Kent, köy ve kıyı. Bunlar ulusal kategorilerdir. Açtığımız kaynakların hiçbiri onları ilçe, kasaba ya da köy bazında vermez; bu yüzden işin ne kadarının kentsel, kırsal ya da kıyı kesimde olduğunu söyleyemeyiz ve tahmin yürütmeyiz. Yerler sahada gözle görülür biçimde farklıdır, yer sayfalarının anlattığı gibi, ama bu bir istihdam istatistiği değildir.

Etnik köken. Etnik ya da toplumsal gruba göre istihdam, işsizlik veya gelir istatistiği bulamadık. Bu yüzden bu sayfa Kıbrıs Türkleri, Türkiye vatandaşları ya da diğer sakinler hakkında işgücü piyasasında ayrı gruplar olarak hiçbir şey söylemez. Bulduğumuz tek menşe dökümü üniversite öğrencilerine aittir (KTTO, 2022, yukarıda).

Kültür ve gündelik yaşam başka yerde ele alınır; bkz. Kıbrıs Türk kültürü ve gelenekleri. Burada hiçbir şey bir iş ilanı listesi ya da ücretlere ilişkin bir iddia değildir; açtığımız kaynaklar ücret vermez.

Coğrafya: Lefkoşa, Girne, Gazimağusa, İskele, Güzelyurt, Lefke ve Karpaz

Ticaret Bakanlığı profili KKTC'nin yüzölçümünü 3.355 km2, başkentini Lefkoşa olarak listeler. Bulduğumuz ulusal istatistikler ilçelere göre dökülmediğinden bu sayfa hiçbir sektör, gelir ya da istihdam rakamını bir kasabaya bağlamaz. Belirli bir yerin belirli bir ekonomik paya sahip olduğu iddiasını, kaynağını ve yılını belirtmedikçe doğrulanmamış sayın.

Yerlerin kendisi için ilçeler, kasabalar ve harita sayfası altı ilçeyi kapsar ve her yer sayfası adı belirtilmiş kaynaklara dayanır: Lefkoşa, Girne, Gazimağusa (Famagusta), İskele ve Karpaz ile Güzelyurt ve Lefke. Bu sayfalar gezilecek yerler ve mekânlar hakkındadır, istihdam hakkında değil.

Yabancılar için: dil, izinler, okullar, sağlık ve durum tespiti

Dil. Bir istatistik kurumu değil turizm portalı olan Visit North Cyprus, resmî ve baskın dilin Türkçe olduğunu, İngilizcenin yaygın biçimde konuşulduğunu ve anlaşıldığını söyler.

Çalışma. Enformasyon Dairesi SSS'si, işverenin İçişleri ve Çalışma Bakanlığı'na başvurup çalışan adına ön izin alması gerektiğini ve Bakanlık izni olmadan giriş yapmış yabancıların çalıştırılamayacağını ya da çalışma izni için başvuramayacağını söyler. KTTO'nun barındırdığı tarihsiz bir belge, pasaporta damgalanan, Çalışma Dairesi'nde bir ön izni izleyen bir izin süreci anlatır; bu resmî bir site değildir. Bu sayfa mülk sahipliğini çalışma haklarına bağlayan hiçbir kural belirtmez, çünkü açtığımız hiçbir resmî kaynak bunu ele almaz. Yabancıların Kuzey Kıbrıs'ta çalışması sayfasını okuyun ve her adımı Bakanlıkla teyit edin. Bu sayfadaki hiçbir şey izin vaat etmez.

İkamet, okullar ve sağlık. SSS, yabancıların oturdukları yerdeki İlçe Polis Müdürlüğü'ne başvurması gerektiğini söyler; bkz. ikamet izinleri: resmî kaynaklar. Enformasyon Dairesi, çalışma ve ikamet izni olan yabancıların her yaştaki çocukları için eğitim olanaklarına sahip olduğunu (okullar, anaokulları ve kayıt) ve çalışma izni olan yabancıların bağımlı eşleri ya da çocuklarıyla birlikte sağlık sisteminden yararlanabildiğini (hastaneler ve sağlık hizmetleri) söyler. Bu sayfa çalışmayan kişiler hakkında bir şey söylemez. Gündelik temel bilgiler için pratik bilgiler ve yabancılar için devlet daireleri sayfalarına bakın.

Mülk ve bankacılık. SSS, yabancıların KKTC sınırları içinde taşınmaz mal satın alabileceğini, onaylarla birlikte, belirtir; bkz. Kuzey Kıbrıs'ta tapu. Yabancılar için bankacılığa ilişkin resmî bir sayfa bulamadık ve Merkez Bankası sitesi araçlarımızla alınamadı; bu yüzden hesap açmaya dair bir şey söylemiyoruz, doğrudan bankaya sorun.

Durum tespiti. İzinleri Bakanlıkla, tapuyu tapu siciliyle, her hukuki soruyu bağımsız bir avukatla teyit edin. NORTHEA'nın yukarıdaki tapu rehberi gibi gayrimenkul rehberleri ayrı bir ticari hizmettir. Bu sayfa arka plan okumasıdır; getiri, fiyat hareketi, izin sonucu ya da ikamet sonucu öngörmez.

Yöntem: veriler nasıl kontrol edildi

T.C. Ticaret Bakanlığı, KKTC Enformasyon Dairesi, KKTC Merkez Bankası, DEİK, KTTO, Dünya Bankası, IMF, OECD, Eurostat ve YÖDAK sayfalarını, ayrıca ikincil sayılan bir haber sitesi olan Cyprus FAQ'ı kullandık. Bu sayfadaki her rakam, kaynak belirttiği ölçüde başvuru yılını ya da dönemini, birimini, para birimini ve istatistiksel kavramını taşır; kaynak metinde adıyla anılır.

Tüm sayfalar 31 Ekim 2026 tarihinde açıldı. Kaynak fiyat esası, yayım tarihi ya da çevrim yöntemi vermiyorsa boşluğu doldurmak yerine bunu söyleriz. İki kaynak ayrıştığında ikisini paydalarıyla birlikte gösteririz ve seçmeyiz. 2025 ya da 2026 GSYİH için tahmin yapmayız ve ülkeler arası karşılaştırma yapmayız.

Kullanılmadı: KKTC İstatistik Kurumu ve Devlet Planlama Örgütü siteleri araçlarımızla açılamadı, bu yüzden birincil bir yayım okunmadı; 2021 KKTC Factbook'una ulaşılamadı, bu yüzden 2021 GNP rakamı verilmez; resmî bir bankacılık sayfası bulunamadı. Merkez Bankası pasajları bir metin aracıyla okundu ve PDF ile yeniden kontrol edilmelidir.

Revizyon politikası: resmî istatistikler revize edilir; Dünya Bankası'nın yüzde 2,7'lik öngörüsünün sonraki yüzde 6,4'lük tahminle yan yana durması bunu gösterir. Birincil bir yayım okunduğunda ya da daha yeni bir dönem çıktığında rakamları ve bu sayfanın üstündeki tarihi güncelleyeceğiz.