İçeriğe geç
NORTHEA
Dil: TR
Özel Görüşme Talep Edin
Menü

Kuzey Kıbrıs Hakkında · Yerli ve endemik ağaçlar

Kıbrıs ve Kuzey Kıbrıs'ın yerli ve endemik ağaçları

28 Ekim 2026 itibarıyla, Kıbrıs Cumhuriyeti Orman Dairesi'nin "Kıbrıs ormanlarının florası" broşürü, Kıbrıs sedirini (Cedrus brevifolia) adanın tek endemik ağacı olarak adlandırır ve uzun çalılar arasında listelediği altın meşeyi (Quercus alnifolia) da endemik olarak işaretler. Broşür ikisini de Troodos ve Baf Ormanı bölgesinde gösterir; Hohenheim Üniversitesi'ne göre bu bölge adanın güney kesimindedir ve açılan hiçbir kaynak ikisini de Girne (Beşparmak) sıradağlarında göstermez. Bu sıra için kaynaklar Kalabriya (Türk) çamını ve Akdeniz servisini anar. Bu sayfa ağaçları duruma göre sıralar ve her kaynağın onları nerede andığını bildirir.

28 Ekim 2026 tarihinde metinde adı geçen ve aşağıda listelenen kaynaklarla kontrol edilmiştir. Tarafların konumları kendilerine atfedilir.

Kaynaklar yerli, endemik ve sonradan getirilmiş ağaçları nasıl etiketler

Kıbrıs Cumhuriyeti Orman Dairesi, Basın ve Enformasyon Ofisi aracılığıyla "Kıbrıs ormanlarının florası" (P.I.O. 158/2008) adlı bir broşür yayımlar; broşür listelediği her bitkiyi bir harfle işaretler: yerli için (N), Kıbrıs'a özgü anlamında endemik için (E). Bu sayfa, bir ağacın ada genelindeki durumu için bu işaretlemeyi kullanır ve her kaynağın ağacı nerede andığını ayrıca bildirir; bu, durumdan farklı bir sorudur.

Hohenheim Üniversitesi Botanik Enstitüsü seminer sunumları (Ocak 2019), Beşparmak (Girne) sıradağlarını 1.024 m'ye yükselen kireçtaşı bir sıra, Troodos sıradağlarını ise 1.952 m'ye yükselen volkanik bir sıra olarak anlatır. Hohenheim, Troodos'u adanın güney kesiminde, yani Kıbrıs Cumhuriyeti'nin yönettiği alanda gösterir ve sediri "Troodos sıralarında", endemik meşeyi ise "yalnızca Troodos dağlarında" gösterir. Baf Ormanı, Hohenheim sunumlarından değil, broşürden ve Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi sayfasından gelir.

  • durum etiketleri

    Orman Dairesi broşüründe yerli (N) ve endemik (E)

    Broşür, ormanların ağaçlarını, çalılarını, yarı çalılarını ve otlarını listeler ve her birini (N) yerli ya da (E) endemik diye işaretler. Ormanların ve orman arazisinin esas olarak Troodos ve Pentadaktilos (Beşparmak) sıradağlarında, daha küçük parçalarla da bu dağların eteklerinde, ovalarda ve tepelik bölgelerde bulunduğunu söyler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • orman kategorileri

    Broşürde orman arazisinin dört kategorisi

    Orman Dairesi broşürü; doğal çam ormanlarını; esas olarak Pinus brutia ile yapılan yeniden ağaçlandırma ve ağaçlandırma alanlarını; maki, garig, frigana ve otlakları; baraj ve maden gibi çıplak araziyi birbirinden ayırır. Yönetim açısından ormanların Ana Devlet Ormanları ve Küçük Devlet Ormanları olarak sınıflandığını da ekler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • sınıflandırma

    Yerli, sonradan getirilmiş ve durumu belirsiz taksonlar (Hohenheim)

    Hohenheim genel bakış sunumu Kıbrıs'ta 2002 takson sayar: 1640 yerli takson, doğada görülen 244 sonradan getirilmiş takson, 42 melez ve durumu belirsiz 84 tür. Sunum, adanın zenginliğini jeoloji ve iklimdeki çeşitliliğe bağlar.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • kaynak

    Plants of the World Online'da (Kew) Pinus brutia

    Plants of the World Online, Kıbrıs'ı Pinus brutia'nın yerli yayılış alanındaki ülkeler arasında sayar ve yayılışı güney Balkan Yarımadası'ndan kuzeybatı İran'a ve Lübnan'a kadar diye özetler. Cezayir, Fas, Filistin, Tunus ve Batı Avustralya'yı türün sonradan getirildiği yerler olarak listeler.

    Kaynak: powo.science.kew.org

  • kaynak

    Plants of the World Online'da (Kew) Cupressus sempervirens

    Plants of the World Online, Cupressus sempervirens L. adını kabul edilen ad olarak işaretler ve Kıbrıs'ı yerli olduğu alanlar arasında sayar; yerli yayılışı Doğu Akdeniz'den İran'a kadar diye özetler. Ağacın sonradan getirildiği yerlerin ayrı ve daha uzun bir listesi de vardır.

    Kaynak: powo.science.kew.org

  • koruma kategorisi

    Endemik odunsu bitkiler için aktarılan koruma kategorileri

    Orman Dairesi broşürü, Kıbrıs sedirinin 1996 tarihli IUCN listesinde Zarar Görebilir, 1991 tarihli Avrupa Kırmızı Listesi'nde Nadir sayıldığını söyler. Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi'nin daha sonraki bir sayfası, D2 ölçütüne göre Zarar Görebilir olan 2011 tarihli bir IUCN değerlendirmesine atıf yapar; Wikipedia ise altın meşe için 2017 tarihli, Asgari Endişe düzeyinde bir IUCN değerlendirmesine atıf yapar.

    Kaynak: threatenedconifers.rbge.org.uk

1 / 6

Kıbrıs'a endemik bitkiler: tek endemik ağaç Kıbrıs sediri ve uzun çalı olarak listelenen altın meşe. Yapay zekâ görsel konsepti
Yapay zekâ görsel konsepti

Kıbrıs'a endemik bitkiler: tek endemik ağaç Kıbrıs sediri ve uzun çalı olarak listelenen altın meşe

Orman Dairesi broşürüne göre Kıbrıs sediri (Cedrus brevifolia) (E) ile işaretlidir ve "Kıbrıs'ın tek endemik ağacıdır". Baf Ormanı'ndaki Tripylos zirvesi çevresinde, 800 ile 1.400 m arasında sınırlıdır. Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi'nin tehdit altındaki kozalaklılar sayfası, türün Batı Kıbrıs'taki Troodos Dağları'nda Baf Devlet Ormanı'nın Tripylos bölgesiyle sınırlı olduğunu söyler ve beş doğal meşcere sayar. Bu sayfa için açılan hiçbir kaynak onu Girne sıradağlarında ya da kuzeyin başka bir yerinde göstermez.

Aynı broşür altın meşeyi (Quercus alnifolia) (E) ile işaretler; 500 ile 1.800 m arasında yetişir ve "Troodos sıradağlarıyla sınırlıdır". Hohenheim genel bakış sunumu da yalnızca "Troodos dağlarında" bulunan endemik bir meşeyi anlatır. İkisi de Kıbrıs'ın ada geneline ilişkin bilgilerdir ve ikisi de ağacı Troodos sıralarında, yani adanın Kıbrıs Cumhuriyeti'nin yönettiği kesiminde gösterir.

Broşür altın meşeyi B.1. Uzun Çalılar başlığı altında listeler ve Kıbrıs sedirini tek endemik ağaç olarak adlandırır. Wikipedia altın meşeyi 10 m'ye kadar boylanan, her dem yeşil bir çalı ya da küçük ağaç olarak tanımlar. Bu nedenle bu sayfa sediri endemik ağaç, altın meşeyi ise endemik odunsu bitki olarak bildirir.

  • endemik ağaç

    Kıbrıs sediri (Cedrus brevifolia): broşürdeki yayılışı

    Orman Dairesi broşürü, türün Tripylos zirvesi (Baf Ormanı) çevresinde 800 ile 1.400 m arasında sınırlı olduğunu ve Kıbrıs'ın tek endemik ağacı olduğunu söyler. Türün 1996'da IUCN tarafından Zarar Görebilir, 1991 Avrupa Kırmızı Listesi'nde Nadir olarak listelendiğini ekler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • endemik ağaç

    Kıbrıs sediri: meşcereler, sayılar ve tehditler

    Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi sayfası beş doğal meşcere sayar (Tripylos, Mauroi Kremoi, Sellae tis Ellias, Throni ve Exo Milos) ve ağaçların çoğunun Tripylos'ta bulunduğunu söyler; bu konum için 1,99 km² kapladığı alan ve 16.000 olgun birey (göğüs yüksekliği çapı ≥12 cm) verir, iki rakam da yalnızca Tripylos içindir. Ana tehdidin yangın olduğunu, tüm meşcerelerin Natura 2000 alanı ilan edildiğini belirtir.

    Kaynak: threatenedconifers.rbge.org.uk

  • endemik ağaç

    Kıbrıs sediri: sınıflandırma ve Sedir Vadisi (Wikipedia, ikincil)

    Wikipedia, bazı botanikçilerin ağacı Lübnan sedirinin bir varyetesi, bazılarının ise ayrı bir tür, Cedrus brevifolia, olarak ele aldığını söyler. Ağacı Baf Devlet Ormanı'nın Sedir Vadisi'nde, 800 ile 1.400 m arasında, bazen Pinus brutia, Quercus alnifolia ve Platanus orientalis ile karışık meşcerelerde gösterir ve Girne sıradağlarından söz etmez.

    Kaynak: en.wikipedia.org

  • endemik odunsu bitki

    Altın meşe (Quercus alnifolia): broşürdeki yayılışı

    Orman Dairesi broşürü Quercus alnifolia'yı (altın meşe) (E) ile işaretler; 500 ile 1.800 m arasında yetişir ve Troodos sıradağlarıyla sınırlıdır. Kayıt B.1. Uzun Çalılar başlığı altında listelenir.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • endemik odunsu bitki

    Hohenheim genel bakışında altın meşe

    Hohenheim sunumu, meşe ormanının daha seyrek görülen ve küçük alanlarla sınırlı bir orman tipi olduğunu, Kıbrıs'ta yalnızca Troodos dağlarında bulunan endemik bir meşe, Quercus alnifolia, bulunduğunu söyler. Sunum onu, Platanus orientalis'in anıldığı dere kenarı ormanıyla yan yana ele alır.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • endemik odunsu bitki

    Altın meşe: biçim ve değerlendirme (Wikipedia, ikincil)

    Wikipedia, Quercus alnifolia'yı 10 m'ye kadar boylanan, her dem yeşil bir çalı ya da küçük ağaç olarak tanımlar; yalnızca volkanik Troodos Masifi'nde 400 ile 1.800 m arasında bulunduğunu söyler ve 2017 tarihli, Asgari Endişe düzeyinde bir IUCN değerlendirmesi verir. Yükselti aralığı broşürdeki 500 ile 1.800 m'den biraz farklıdır.

    Kaynak: en.wikipedia.org

1 / 6

Yerli kozalaklılar: çam, servi ve ardıç

Orman Dairesi broşürü Kalabriya çamını (kızılçam, Pinus brutia) ve Akdeniz servisini (Cupressus sempervirens) yerli olarak işaretler. Çamı, Troodos ve Pentadaktilos sıradağlarında ve diğer bölgelerde geniş ormanlar oluşturan baskın tür, servisi ise Pentadaktilos sıradağlarında bol bulunan ve çamla karışık meşcereler kuran bir tür olarak anlatır. Kaynakların Girne sıradağlarıyla en sık ilişkilendirdiği ağaç adları bunlardır.

Hohenheim çam sunumları (Ocak 2019), Pinus brutia'yı Kıbrıs'ın en önemli orman ağacı olarak adlandırır ve Girne Dağları'nı türün geniş popülasyonlar halinde bulunduğu yerler arasında sayar. Sunum, Cupressus sempervirens'in çamla yalnızca güney Girne Dağları gibi çok kuru yerlerde bir araya geldiğini belirtir. Troodos sıralarında yaklaşık 1.500 m üzerinde çamın yerini karaçam alır.

Fenike ardıcı (Juniperus phoenicea) için broşür alçak bir yükselti aralığı verir ve Pentadaktilos sıradağlarını ve Karpaz yarımadasını bulunduğu yerler arasında sayar. Troodos sıralarının çamları ve ardıçları ada geneline ilişkin bilgilerdir ve bu ağaçların kuzeyde bulunduğunu göstermez.

  • yerli kozalaklı

    Kalabriya çamı (kızılçam), Pinus brutia: broşür kaydı

    Broşür türü (N) ile işaretler, 1.200 m'ye kadar yetiştiğini söyler ve Troodos ve Pentadaktilos sıralarında ve diğer bölgelerde geniş ormanlar oluşturan baskın tür olarak adlandırır. Beşparmak sıradağları için Hohenheim sunumu, bugünkü ormanların ana ağacı olarak Türk çamını gösterir.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • yerli kozalaklı

    Pinus brutia: yayılış (Hohenheim)

    Hohenheim çam sunumu, Pinus brutia'nın Kıbrıs'ın en önemli orman ağacı olduğunu, geniş popülasyonlarının Girne Dağları'nda bulunduğunu ve Kıbrıs'ta yalnızca Pinus brutia var. brutia'nın bulunduğunu söyler. Yükselti aralığını deniz seviyesinden yaklaşık 1.500 m'ye kadar verir.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • yerli kozalaklı

    Akdeniz servisi, Cupressus sempervirens: broşür kaydı

    Broşür türü (N) ile işaretler, 1.200 m'ye kadar yetiştiğini, Pentadaktilos sıradağlarında bol bulunduğunu ve Pinus brutia ile karışık meşcereler oluşturduğunu söyler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • yerli kozalaklı

    Servi ve çam birlikte: kuru güney yamaçlar

    Hohenheim çam sunumu, servinin Pinus brutia ile yalnızca güney Girne Dağları gibi çok kuru yerlerde bir arada bulunduğunu söyler. Beşparmak sunumu onu bu ormanların en sık ikinci ağacı olarak adlandırır; kuru yerlerde ve esas olarak güney yamaçlarda görüldüğünü belirtir.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • yerli kozalaklı

    Fenike ardıcı, Juniperus phoenicea: broşür kaydı

    Broşür türü (N) ile işaretler; 400 m'ye kadar yetiştiğini, Kıbrıs makisinin baskın türlerinden biri olduğunu ve Pentadaktilos sıradağlarında, Karpaz yarımadasında, Greko Burnu'nda ve Akamas yarımadasında bulunduğunu söyler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • yerli kozalaklı

    Fenike ardıcı: Kıbrıs Çevre Araştırma ve Eğitim Merkezi

    CYCERE'nin "Mart 2020 türü" sayfası, türün deniz seviyesinden 500 m'ye kadar yayıldığını, kıyı kuşağının bazı kesimlerinde çalı olarak yetiştiğini ve 10 m'ye kadar boylandığını söyler. Akamas ve Karpasias'ı korunmuş Fenike ardıcı ormanlarının bulunduğu yerler olarak anar ve sert, çürümeye dayanıklı odununun 20. yüzyıl başına kadar konutlarda kullanıldığını anlatır.

    Kaynak: kykpee.org

  • yerli kozalaklı

    Troodos kozalaklıları: Troodos çamı ve Troodos ardıcı

    Broşür, Pinus nigra ssp. pallasiana'yı (Troodos çamı) yerli olarak işaretler; merkezî Troodos çevresinde 1.200 ile 1.950 m arasında sık ormanlar kurar. Juniperus foetidissima'yı (Troodos ardıcı) da yerli olarak işaretler; onunla 1.500 ile 1.950 m arasında karışık meşcereler oluşturur. Hohenheim sunumu karaçam ormanının yalnızca Troodos sıralarında görüldüğünü söyler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

1 / 7

Yerli geniş yapraklı ağaçlar ve küçük ağaçlar. Yapay zekâ görsel konsepti
Yapay zekâ görsel konsepti

Yerli geniş yapraklı ağaçlar ve küçük ağaçlar

Orman Dairesi broşürü doğu çınarını (Platanus orientalis), kızılağacı (Alnus orientalis), söğüdü (Salix alba), Lombardiya kavağını (Populus nigra), iki meşeyi, Pistacia atlantica'yı ve harnubu yerli olarak listeler. Çınarı ve kızılağacı 1.500 m'ye kadar nehir ve dere kıyılarının ağaçları olarak anlatır. Kıbrıs Çevre Araştırma ve Eğitim Merkezi çınar için Akamas, Baf ve Troodos'u anar ve çınarın Mesarya ovasında seyrek olduğunu ya da hiç bulunmadığını söyler. Açılan kaynakların hiçbiri çınarı kuzeyde göstermez.

Küçük ağaçlar ve uzun çalılar için broşür menengiç (Pistacia terebinthus), sandal ağacı (Arbutus andrachne) ve yabani zeytini (Olea europaea) yerli olarak işaretler. Hohenheim Beşparmak sunumu menengiç ile sandal ağacını Beşparmak sıradağlarının ormanlarında ve makisinde gösterir ve Kıbrıs'ta menengiç meyvelerinin bir ekmek pişirmek için kullanıldığını söyler.

Kültüre alınmış zeytin ve harnup kendi sayfalarında ele alınır: zeytinlikler ve zeytinyağı ile harnup, alıç ve yerel ürünler. Maki çalıları ve kuzeyin bitki toplulukları için flora ve fauna sayfasına bakın.

  • yerli geniş yapraklı

    Doğu çınarı, Platanus orientalis: broşür kaydı

    Broşür türü (N) ile işaretler ve nehir ve dere kıyılarında, sıklıkla kızılağaçla karışık meşcereler halinde, 1.500 m'ye kadar yetiştiğini söyler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • yerli geniş yapraklı

    Doğu çınarı: Kıbrıs Çevre Araştırma ve Eğitim Merkezi

    "Kasım 2020 türü" sayfası onu vadilerin ya da su kaynaklarının yakınında yetişen yerli bir ağaç olarak adlandırır; Akamas, Baf ve Troodos'ta nehirler boyunca 1.600 m'ye kadar çok yaygın, Mesarya ovasında seyrek ya da hiç yok, 30 m'den uzun der. Ormanlardaki yaşlı ağaçların Orman Dairesi tarafından korunduğunu belirtir.

    Kaynak: kykpee.org

  • yerli geniş yapraklı

    Kızılağaç, söğüt, Lombardiya kavağı ve Pistacia atlantica

    Broşür Alnus orientalis'i nehir ve dere kıyılarında 1.500 m'ye kadar yerli olarak işaretler; Salix alba, Populus nigra ve Pistacia atlantica'yı ise bu üçü için yetişme ortamı ya da yükselti vermeden yerli "diğer dikkat çekici ağaçlar" olarak listeler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • yerli geniş yapraklı

    Kermes meşesi ve mazı meşesi Quercus infectoria ssp. veneris

    Broşür Quercus infectoria ssp. veneris'i 1.300 m'ye kadar yerli olarak işaretler; baskın bir orman ağacı olmadığını, küçük dağınık gruplar kurduğunu ve bazı yerlerde dev ağaçlar bulunduğunu söyler. Quercus coccifera ssp. calliprinos'u (kermes meşesi) yetişme ortamı vermeden yerli bir uzun çalı olarak listeler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • yerli küçük ağaç

    Menengiç, Pistacia terebinthus

    Broşür onu yerli bir uzun çalı olarak listeler. Hohenheim Beşparmak sunumu onu sıranın tipik eşlikçi türlerinden biri olarak adlandırır; esas olarak seyrek ormanların alt katında ya da makide görülür, 2 ile 6 m boyundadır ve meyveleri Kıbrıs'ta bir ekmek pişirmek için kullanılır.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • yerli küçük ağaç

    Sandal ağacı, Arbutus andrachne

    Broşür türü (N) ile işaretler ve 1.500 m'ye kadar yetiştiğini söyler. Hohenheim Beşparmak sunumu onu sıranın ormanlarının ve makisinin eşlikçi türlerinden biri olarak listeler; 3 ile 5 m boyundadır ve kireççe fakir toprakları tercih eder.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • yerli çalı ya da ağaç

    Yabani zeytin, Olea europaea

    Broşür yabani zeytini uzun çalılar listesinde (N) ile işaretler ve Olea europaea, yabani zeytin olarak gösterir. Kültüre alınmış zeytinlikler ve yerel olarak yetiştirilen zeytin çeşidi zeytin sayfasında anlatılır.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • yerli ağaç

    Harnup, Ceratonia siliqua

    Broşür Ceratonia siliqua'yı yerli "diğer dikkat çekici ağaçlar" arasında listeler. Ağacın nasıl yetiştirildiği, toplandığı ve işlendiği harnup sayfasında ele alınır.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

  • diğer yerliler

    Broşürdeki diğer yerli küçük ağaçlar ve uzun çalılar

    Broşür ayrıca Acer obtusifolium'u (akçaağaç, 1.500 m'ye kadar, Troodos ve Pentadaktilos sıralarında), Laurus nobilis, Styrax officinalis, Myrtus communis, Tamarix tetragyna, Rhamnus alaternus, Juniperus oxycedrus ve Crataegus azarolus'u yerli olarak işaretler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

1 / 9

Dikilmiş ve sonradan getirilmiş ağaçlar

Kaynaklar iki çam konusunda ayrışır. Orman Dairesi broşürü Halep çamını (Pinus halepensis) ve fıstık çamını (Pinus pinea) yerli olarak işaretlerken, Hohenheim çam sunumu Halep çamının Kıbrıs'ta doğal olarak bulunmadığını ve ara sıra, örneğin Alevkaya ormanında, dikildiğini; fıstık çamının ise yenebilir tohumları için yetiştirilen bir arkeofit olduğunu söyler. Bu sayfa ikisini de aralarında seçim yapmadan aktarır.

Yakın Doğu Üniversitesi yazarlarının (İlseven ve Baştaş) 2018 tarihli bir makalesine göre okaliptüs Kıbrıs'a ilk kez Fransız ağaç uzmanı P. G. Madon aracılığıyla geldi; Madon'u Osmanlı yönetimi mevcut ormanlar hakkında rapor hazırlaması için 1876'da Kıbrıs'a gönderdi ve ilk raporu 1880'de yayımlandı. Makale dikimi İngiliz dönemine yerleştirir. G. W. Chapman'ın (Kıbrıs Orman Muhafızı) Unasylva Vol. 6 No. 4 (yaklaşık 1952) sayısındaki makalesi, ağaçlandırmada okaliptüs, Acacia cyanophylla ve Casuarina gibi egzotik türlerin denendiğini söyler.

Yerli ağaçlar da dikilir. Hohenheim Beşparmak sunumu Pinus brutia'yı hızlı büyüyen, yeniden ağaçlandırmada ve odun kaynağı olarak kullanılan bir ağaç olarak anlatır ve bunun Kuzey Kıbrıs'taki bugünkü çam ormanlarının bir nedeni olabileceğini belirtir.

  • tartışmalı durum

    Fıstık çamı, Pinus pinea

    Hohenheim çam sunumu onu Kıbrıs'ta yenebilir tohumları için yetiştirilen bir arkeofit olarak adlandırır; şemsiye biçimli bir tepesi vardır ve boyu 25 ile 30 m'dir. Orman Dairesi broşürü ise onu "diğer dikkat çekici ağaçlar" arasında (N) ile işaretler.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • tartışmalı durum

    Halep çamı, Pinus halepensis

    Hohenheim çam sunumu, Kıbrıs'ta doğal olarak bulunmadığını, ara sıra dikildiğini (örneğin Alevkaya ormanında) ve Pinus brutia ile doğal olarak melezlendiğini söyler. Broşür onu "diğer dikkat çekici ağaçlar" arasında (N) ile işaretler.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • dikilmiş yerli ağaç

    Yeniden ağaçlandırmada Pinus brutia

    Hohenheim Beşparmak sunumu, hızlı büyüyen bir ağaç olarak yeniden ağaçlandırmada ve ekonomik açıdan önemli bir odun kaynağı olarak kullanıldığını söyler. Orman Dairesi broşürü, Kıbrıs'taki yeniden ağaçlandırma ve ağaçlandırmaların esas olarak Pinus brutia ile yapıldığını belirtir.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • sonradan getirilmiş ağaç

    Mesarya ovasında okaliptüs (Yakın Doğu Üniversitesi, 2018)

    İlseven ve Baştaş okaliptüsü Mesarya ovasında tercih edilen egzotik türlerden biri olarak anlatır; İngiliz yönetimi döneminde Avustralya'dan getirildiğini, Lefkoşa ve Larnaka'daki fidanlıklarda yetiştirildiğini söyler. Kıbrıs'ta saptanan 62 okaliptüs türü için Yıkıcı'yı (2015) anarlar.

    Kaynak: ejmste.com

  • sonradan getirilmiş ağaç

    Ağaçlandırmada denenen egzotik türler (Unasylva, G. W. Chapman)

    Chapman, okaliptüs türlerinin getirilen ilk egzotikler arasında olduğunu yazar ve bataklık araziler için Eucalyptus camaldulensis, E. tereticornis, E. gomphocephala ve E. occidentalis'i anar. Acacia cyanophylla'yı kum yığınları için öncü tür olarak anar, fıstık çamının orada yaygın olarak dikildiğini ya da ekildiğini ve Casuarina equisetifolia'nın bazen yetiştirildiğini söyler. Unasylva Vol. 6 No. 4 (yaklaşık 1952) sayısında yer alır.

    Kaynak: fao.org

  • dikilmiş yerli ağaç

    Dikilen ağaçlar olarak çınar ve servi

    CYCERE, çınarın geniş bir alanda tek başına ya da sıralar halinde budanarak sokak ve meydan gölge ağacı olarak dikilebileceğini söyler. Hohenheim Beşparmak sunumu, Akdeniz servisinin ormancılıkta ya da süs ağacı olarak kullanılabileceğini belirtir.

    Kaynak: kykpee.org

  • meyve ağaçları

    Mesarya kenarında zeytin, harnup ve narenciye teraslar

    Hohenheim genel bakış sunumu Mesarya ovasını tarım nedeniyle çoğunlukla ağaçsız olarak, kenarlarında zeytin, harnup ya da narenciye ağaçlarından oluşan teraslarla anlatır. Bu kültür ağaçları zeytin ve harnup sayfalarında ele alınır.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

1 / 7

Yangın, yenilenme ve ağaç örtüsünün korunması

İstanbul Üniversitesi'nde hazırlanan bir tez (Hamit Ayberk, 2000), KKTC'deki orman yangınları hakkında ormanların ülke yüzölçümünün yaklaşık %18,4'ünü kapladığını ve 1975 ile 1998 arasında yaklaşık 25.389 hektarı yakan 911 orman ve arazi yangını çıktığını, bunların çoğunun dikkatsizlik ve ihmalden kaynaklandığını söyler. Bunlar o döneme ait rakamlardır, güncel değildir.

Hohenheim Beşparmak sunumu, orman yangınlarının sık olduğunu, tümüyle önlenmesinin mümkün olmadığını ve önlemler arasında yangın şeritleri, yangın koruma sistemleri ve farkındalık kampanyalarının bulunduğunu söyler. Sıranın neredeyse tamamının olası bir Natura 2000 alanı olduğunu ancak 2019'da Beşparmak dağları içinde resmî bir koruma alanı bulunmadığını belirtir.

Yangın endemik ağaçlar için de önemlidir. Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi sayfası, tek bir yangının Kıbrıs sediri popülasyonunun çoğunu ya da tamamını yok edebileceğini ve meşcerelerde yangın koruması ile izleme bulunduğunu söyler.

  • KKTC tezi

    KKTC'de orman yangınları: İstanbul Üniversitesi tezi (2000)

    Özet, ormanları ülke yüzölçümünün yaklaşık %18,4'ü olarak ve 1975 ile 1998 arasında 911 orman ve arazi yangını ile yaklaşık 25.389 hektarın yandığını verir. Daha caydırıcı cezalar, yangın yolları ve gözetleme kuleleri önerir.

    Kaynak: acikbilim.yok.gov.tr

  • yangın ve koruma

    Beşparmak sıralarında yangın önlemleri ve koruma durumu

    Hohenheim sunumu yangın şeritlerini, kurulan yangın koruma sistemlerini ve farkındalık kampanyalarını anar ve sıradaki 35 sulak alanın yalnızca 6'sının doğal olduğunu not eder. Yazıldığı sırada sırada resmî bir koruma alanı bulunmadığını söyler.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • yenilenme

    Meşe yenilenmesi projeleri

    Hohenheim Beşparmak sunumu meşe ormanlarının yenilenmesini en önemli hedeflerden biri olarak adlandırır ve Halep meşesi popülasyonlarını destekleyen, AB tarafından finanse edilen "Geleceğe Meşe" projesini anlatır. Kuzey Kıbrıs'ın da ağaçlandırma planları yaptığını ekler.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • yangın ekolojisi

    Pinus brutia ve yangın

    Hohenheim çam sunumu, türün daha ikinci yılında kozalak üretmeye başladığını, tohumlarının 150°C'ye kadar dayanıp yangınlardan sonra filizlendiğini ve hızla yeniden yerleşebilen bir öncü tür sayıldığını söyler. Çam ormanlarının orman yangınına çok yatkın olduğunu da belirtir.

    Kaynak: botanik.uni-hohenheim.de

  • yangın ve koruma

    Kıbrıs sediri: koruma önlemleri

    Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi sayfası ana tehdidin yangın olduğunu, azalan yağışın taç kurumasıyla ilişkilendirildiğini; meşcerelerin Natura 2000 alanı olduğunu, bazılarının 1984 ve 2000'den beri Ulusal Doğa Koruma Alanı bulunduğunu, otlatmanın dışarıda tutulduğunu, bir yangın koruma sistemi ve yer dışı gen bankası dikimleri bulunduğunu söyler.

    Kaynak: threatenedconifers.rbge.org.uk

  • yangından sonra gelenler

    Yangından sonra gelen türler olarak Cistus (broşür)

    Broşür dört Cistus türünün özellikle yangından sonra gelen türler olarak yüksek ekolojik değere sahip olduğunu söyler ve Calycotome villosa'yı (dikenli katırtırnağı) 1.100 m'ye kadar yaygın bir tür olarak listeler. Hohenheim sunumu Calicotome villosa'nın ormansızlaşma ya da orman yangınlarıyla açığa çıkan topraklarda yetiştiğini söyler.

    Kaynak: pedoulas.org.cy

1 / 6

Pratik notlar

  • Yaygın ve bilimsel adlar kaynağa göre değişir. Kıbrıs sediri broşürde bir tür (Cedrus brevifolia) olarak, Wikipedia'ya göre bazı botanikçilerce ise Lübnan sedirinin bir varyetesi olarak ele alınır; altın meşe orada cüce meşe olarak da anılır.
  • Troodos ve Baf Ormanı Kıbrıs Cumhuriyeti'nin yönettiği alanda yer alır. Kıbrıs sedirine ve altın meşeye ilişkin ifadeler bu ağaçlar hakkında ada geneline ilişkin bilgilerdir. Broşür ikisini de sınırlı olarak tanımlar: sediri Tripylos zirvesi çevresiyle, meşeyi Troodos sıradağlarıyla sınırlar; açılan kaynakların hiçbiri iki ağaçtan birini kuzeyde göstermez.
  • Broşür, iki sütunlu düzene sahip kısa bir 2008 yayınıdır; altın meşeyi B.1. Uzun Çalılar başlığı altında listeler. Hohenheim sunumları öğrenci seminer sunumlarıdır, Wikipedia sayfaları ise ikincil kaynaklardır.
  • Kaynaklar Halep çamı ile fıstık çamının Kıbrıs'taki durumu konusunda ayrışır (broşürde yerli, Hohenheim sunumunda dikilmiş ya da sonradan getirilmiş). Bu sayfa ikisini de aktarır ve aralarında karar vermez.
  • Açılan kaynaklar arasında KKTC Orman Dairesi'nin bir tür listesi bulunamadı; bu nedenle buradaki KKTC'ye özgü ağaç kayıtları Hohenheim (2019), Kıbrıs Çevre Araştırma ve Eğitim Merkezi ve 2000 tarihli İstanbul Üniversitesi tezine dayanır.

Sık sorulan sorular

Kıbrıs'a endemik olan ağaçlar hangileridir?

Orman Dairesi broşürü (2008) Kıbrıs sedirini (Cedrus brevifolia) Kıbrıs'ın tek endemik ağacı olarak adlandırır. Altın meşeyi (Quercus alnifolia) B.1. Uzun Çalılar başlığı altında listeler ve onu da endemik olarak işaretler; bu sayfa bu yüzden onu endemik odunsu bitki olarak anar. Broşür sediri Baf Ormanı'ndaki Tripylos çevresinde, meşeyi Troodos sıralarında gösterir.

Kıbrıs sediri Kuzey Kıbrıs'ta yetişir mi?

Açılan kaynakların hiçbiri onu orada göstermez. Orman Dairesi broşürü (2008) onu Baf Ormanı'ndaki Tripylos zirvesi çevresiyle sınırlar; Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi sayfası ise Batı Kıbrıs'taki Troodos Dağları'nda beş doğal meşcere sayar.

Altın meşe nerede yetişir?

Orman Dairesi broşürü (2008) ve Hohenheim sunumu (2019) altın meşeyi Troodos sıralarıyla sınırlar; broşür 500 ile 1.800 m verir. Wikipedia, 400 ile 1.800 m arasında 10 m'ye kadar boylanan her dem yeşil bir çalı ya da küçük ağaç anlatır.

Girne sıradağlarının ana orman ağacı nedir?

Hohenheim Beşparmak sunumu (2019) Türk çamını (kızılçam), Pinus brutia, bugünkü Beşparmak ormanlarının ana ağacı, Akdeniz servisini ise en sık ikinci ağaç olarak adlandırır. Hohenheim çam sunumu (2019) Girne Dağları'nı Pinus brutia'nın geniş popülasyonlar halinde bulunduğu yerler arasında sayar.

Akdeniz servisi Kıbrıs'ta yerli midir?

Plants of the World Online Kıbrıs'ı Cupressus sempervirens'in yerli yayılış alanında sayar; Orman Dairesi broşürü (2008) de onu yerli ve Pentadaktilos sıradağlarında bol olarak işaretler. Hohenheim sunumu (2019) ayrıca süs ağacı olarak kullanılabileceğini belirtir.

Doğu çınarı Kıbrıs'ta nerede yetişir?

Broşür (2008) 1.500 m'ye kadar nehir ve dere kıyılarında yetiştiğini söyler; Kıbrıs Çevre Araştırma ve Eğitim Merkezi (Kasım 2020 sayfası) Akamas, Baf ve Troodos'u anar ve Mesarya ovasında seyrek ya da hiç bulunmadığını söyler. Açılan kaynakların hiçbiri onu kuzeyde göstermez.

Halep çamı Kıbrıs'ta yerli midir?

Kaynaklar ayrışır. Orman Dairesi broşürü (2008) Pinus halepensis'i yerli olarak işaretler; Hohenheim çam sunumu (2019) ise Kıbrıs'ta doğal olarak bulunmadığını ve ara sıra, örneğin Alevkaya ormanında, dikildiğini söyler.

Okaliptüs ağaçları Kıbrıs'ta yerli midir?

Yakın Doğu Üniversitesi yazarları (2018) okaliptüsü, İngiliz yönetimi döneminde Avustralya'dan getirilen egzotik bir tür olarak anlatır. Osmanlı yönetiminin 1876'da ormanlar hakkında rapor hazırlaması için gönderdiği Fransız ağaç uzmanı Madon'u anarlar; ilk raporu 1880'de yayımlandı. Makale "yerli olmayan" ifadesini kendisi kullanmaz.

Karpaz yarımadasında hangi ardıç yetişir?

Broşür (2008) Karpaz yarımadasını Fenike ardıcının (Juniperus phoenicea) bulunduğu yerler arasında sayar; Kıbrıs Çevre Araştırma ve Eğitim Merkezi (Mart 2020 sayfası) ise Karpasias'ı korunmuş ardıç ormanlarının bulunduğu yerler arasında anar.

Kaynaklar

Kuzey Kıbrıs hakkında sorularınız mı var?

Bölgeler, oteller veya gayrimenkul hakkında özel bir görüşme için NORTHEA'ya yazın.

NORTHEA ile iletişime geçin