Şimali Kiprin idarəetməsi, rayonları və keçid məntəqələri

Konstitusiya və dövlət institutları

ŞKTR İctimai İnformasiya Ofisinə (PIO) görə, ŞKTR konstitusiyası 5 may 1985-ci ildə ümumxalq referendumu ilə qəbul edilmiş dünyəvi respublikadır və dövlət hakimiyyətlərin bölünməsi əsasında qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətləri tərəfindən idarə olunur. PIO ŞKTR məhkəmələrinin saytında dərc olunmuş konstitusiyanın ingiliscə mətninə keçid verir.

Həmin mətnə görə, Respublika Məclisi 50 deputatdan ibarətdir (77-ci maddə), seçkiləri beş ildən bir keçirilir (79-cu maddə), Respublika Prezidenti isə beş il müddətinə seçilir (99-cu maddə). PIO bildirir ki, Prezident Baş naziri, Baş nazirin təklifi ilə isə nazirləri təyin edir, Nazirlər Şurasına Baş nazir sədrlik edir və nazirliklərin sayı ondan çox ola bilməz.

PIO Tufan Erhürmanı Prezident, Ünal Üsteli Baş nazir, Ziya Öztürkleri isə Məclis sədri kimi göstərir. Cyprus Mail 9 oktyabr 2026-cı ildə xəbər verib ki, qanunverici orqan parlament seçkilərini yerli seçkilərlə eyni günə, 6 dekabr 2026-cı ilə təyin edən qanun layihəsini qəbul edib. 2-ci maddədə deyilir ki, bayraq və dövlət himni qanunla müəyyən edilir; onlar Bayraq və rəmzlər səhifəsində təsvir olunur.

ŞKTR prezidentləri

Prezident Aparatının saytında “Prezidentlərimiz” başlığı altında Qurucu Prezident Rauf Raif Denktaş, İkinci Prezident Mehmet Ali Talat, Üçüncü Prezident Dr. Derviş Eroğlu və Dördüncü Prezident Mustafa Akıncı sadalanır; nəzərdən keçirilən səhifədə səlahiyyət illəri göstərilmir. Prezident Aparatı bildirir ki, Tufan Erhürman 19 oktyabrda keçirilən səsverməni qazanıb və altıncı prezident kimi vəzifəyə başlayıb, Türk Ajansı Kıbrıs isə 22 oktyabr 2025-ci ildə xəbər verib ki, o, həmin cümə günü vəzifəyə başlayacaq.

Aşağıdakı səlahiyyət illəri vəzifə sahiblərini toplayan ikinci dərəcəli istinad mənbəyi olan Archontology.org-dan götürülüb və yalnız adlar və illər kimi verilir. Archontology.org Denktaşın prezidentliyini Təsis Məclisinin toplandığı tarix olan 6 dekabr 1983-cü ildən hesablayır. 1983-cü ildən əvvəlki hadisələr Şimali Kipr haqqında əsas səhifədə işıqlandırılır.

Rayonlar və bələdiyyələr

PIO-ya görə, ŞKTR-in altı rayonu var: Lefkoşa, Qazimağusa, Girne, Güzelyurt, İskele və Lefke; ərazisi 3 248 km²-dir. Hər rayonun şəhərləri, relyef formaları və xəritələri Rayonlar, şəhərlər və xəritə səhifəsindədir.

Konstitusiya mətninin 119-cu maddəsi yerli özünüidarəetmə orqanlarını qərarvermə orqanları seçkili olan, rayon, bələdiyyə, kənd və ya məhəllə üçün ictimai qurumlar kimi təsvir edir; seçkilər dörd ildən bir keçirilir. BRT 25 avqust 2022-ci ildə xəbər verib ki, Məclis bələdiyyələrin sayını 28-dən 18-ə endirən Bələdiyyələr haqqında Dəyişiklik Qanununu qəbul edib, 8 sentyabr 2022-ci ildə isə Bələdiyyələrin İnteqrasiyası haqqında (Xüsusi) Qanunun Rəsmi Qəzetdə dərc olunduğunu bildirib.

Cyprus Mail 9 oktyabr 2026-cı ildə xəbər verib ki, yerli seçkilər 6 dekabr 2026-cı ildə keçiriləcək. Bu səhifə üçün 18 bələdiyyənin rəsmi siyahısı açılmayıb, ona görə də say həmin səsvermədən sonra yenidən yoxlanılmalıdır.

Tanınma və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri

BMT Rəqəmsal Kitabxanasına görə 18 noyabr 1983-cü ildə 13 səs lehinə, 1 səs əleyhinə, 1 bitərəf olmaqla qəbul edilmiş BMT Təhlükəsizlik Şurasının 541 saylı qətnaməsi 15 noyabr 1983-cü il bəyannaməsinə təəssüf ifadə edib, onu hüquqi cəhətdən etibarsız hesab edib, onun geri götürülməsinə çağırıb və bütün dövlətləri Kipr Respublikasından başqa heç bir Kipr dövlətini tanımamağa çağırıb. 11 may 1984-cü il tarixli 550 saylı qətnamə 541 saylı qətnaməni təsdiqləyib, Türkiyə ilə Kipr türk rəhbərliyi arasında səfir mübadiləsini pisləyib, dövlətlərə ŞKTR-i tanımamaq çağırışını təkrarlayıb və Varoşanın BMT idarəçiliyinə verilməsinə çağırıb.

ŞKTR Xarici İşlər Nazirliyi saytında 1 oktyabr 2026-cı il tarixində göstərilən bəyanatında adada iki ayrı, müstəqil və suveren dövləti təsvir edir və ŞKTR-in bərabər statusunun beynəlxalq səviyyədə qəbul edilməsinə çağırır.

BMT bufer zonası (Yaşıl Xətt) və UNFICYP

UNFICYP-ə görə, Yaşıl Xətt də adlanan bufer zona ada boyunca təxminən 180 km uzanır; köhnə Nikosiyanın bəzi hissələrində eni bir neçə metr, digər yerlərdə isə bir neçə kilometrdir. UNFICYP-in qeydinə görə, onun şimal və cənub sərhədləri 16 avqust 1974-cü il atəşkəsindən sonra tərəflərin dayandığı xətlərdir. Varoşa Qazimağusa və Varoşa səhifəsində işıqlandırılır.

BMT Sülhməramlı Əməliyyatları bildirir ki, UNFICYP 1964-cü ildə Kipr yunan və Kipr türk icmaları arasında yeni döyüşlərin qarşısını almaq üçün yaradılıb və 1974-cü ildən sonra ona əlavə funksiyalar verilib. BMT-nin iclas xülasələrində bildirilir ki, 2815 (2026) saylı qətnamə mandatı 13 səs lehinə və 2 bitərəflə (Pakistan və Somali) 31 yanvar 2027-ci ilədək uzadıb.

ŞKTR Xarici İşlər Nazirliyi 31 yanvar 2026-cı ildə bildirib ki, uzadılma Kipr türk tərəfinin razılığı olmadan qərara alınıb və iki dövlətə əsaslanan yeni yanaşmaya çağırıb. ŞKTR nazirliyi həmçinin bufer zonanın UNFICYP-in nəzarətində olduğunu bildirir.

Şimal və cənub arasında keçid məntəqələri

UNFICYP bildirir ki, keçid məntəqələri 2003-cü ilin aprelindən açılmağa başlayıb və 9 məntəqə sadalayır: Pergamos və Strovilia; Nikosiyada Ayios Demetios/Metehan, Ledra Palace və Ledra Street; Astromeritis/Zodhia; Pyrgos Limnitis/Yeşilırmak; həmçinin Dherynia və Lefka/Aplıç, sonuncu ikisi 12 noyabr 2018-ci ildə birlikdə açılıb. Kipr türk mənbələrinin işlətdiyi türkcə adlar (Beyarmudu, Akyar, Lokmacı, Derinya, Aplıç) kartlarda verilir.

Açılış tarixləri ayrı-ayrı tarixli xəbərlərdən götürülüb və hər kartda mənbəyə aid edilir. Kıbrıs Postası 23 aprel 2026-cı ildə xəbər verib ki, 2018-ci ildən bəri heç bir keçid açılmayıb, Cyprus Mail isə 21 oktyabr 2026-cı ildə xəbər verib ki, 2025-ci ildə razılaşdırılmış dörd yeni keçiddən ibarət paket həyata keçirilməyib, iki tərəf Louroujina keçidi ilə bağlı razılaşa bilmir.

Keçid qaydaları, qəbul edilən sənədlər və yoxlamalar vətəndaşlıqdan asılıdır və müvafiq orqanlar tərəfindən müəyyən edilir; bu səhifə səyahət məsləhəti vermir. Kipr Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi bildirir ki, Larnaka və Pafos hava limanlarını, Larnaka, Limasol, Latçi və Pafos limanlarını Kipr Respublikasına qanuni giriş məntəqələri hesab edir və şimaldakı digər liman və ya hava limanları vasitəsilə giriş onun qanunvericiliyini pozur.

Rəsmi dil, valyuta və paytaxt

PIO-nun ümumi məlumat səhifəsinə görə, ŞKTR-in rəsmi dili türk dili, valyutası isə türk lirəsidir (₺); konstitusiya mətninin 2-ci maddəsi də türk dilini rəsmi dil kimi adlandırır. PIO paytaxtı Nikosiya kimi göstərir, 2-ci maddə isə onu şəhərin türkcə adı olan Lefkoşa ilə adlandırır. UNFICYP qeyd edir ki, bufer zona köhnə Nikosiyadan keçir.

PIO həmçinin yaranma tarixi kimi 15 noyabr 1983-cü ili, beynəlxalq telefon kodu kimi +90 392-ni və UTC+2 saat qurşağını göstərir. Bunlar ŞKTR mənbələrinin bildirdiyi, ŞKTR-ə aid faktlardır. Fəsillər və hava barədə məlumat Hava və fəsillər səhifəsindədir.